Kent korularının kuş çeşitliliği ve bolluğu üzerine etkileri: İstanbul anadolu yakası örneği
The effect of urban woodlands on bird diversity and abundance: the case of anatolian side of İstanbul
- Tez No: 1001337
- Danışmanlar: PROF. DR. ZEYNEL ARSLANGÜNDOĞDU, PROF. DR. İDRİS OĞURLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ormancılık ve Orman Mühendisliği, Forestry and Forest Engineering
- Anahtar Kelimeler: Orman ekolojisi, Peyzaj ekolojisi, Forest ecology, Landscape ecology
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Orman Mühendisliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, İstanbul Anadolu Yakası'nda kentleşme baskısının farklı düzeylerde hissedildiği beş alanda (kentsel alan, Fethipaşa, Hidiv ve Beykoz-Abrahampaşa koruları ile doğal orman alanı) kuş topluluklarının çeşitlilik ve bolluk bakımından nasıl değiştiğini ve kent korularının bu değişimdeki rolünü ortaya koymayı amaçlamıştır. Kuşlar 24 ay boyunca nokta sayımı yöntemiyle izlenmiş; her noktada konmuş ya da alçak uçan bireyler kaydedilmiştir. Aynı noktalarda habitatın yapısını ve insan etkisini temsilen ağaç sayısı, ağaç boyu ve gövde çapı, alt tabaka ve diri örtü yüksekliği, kuru ağaç varlığı, geçirimsiz zemin oranı, insan kullanım yoğunluğu gibi değişkenler değerlendirmeye alınmıştır. Veriler R ortamında analiz edilmiştir. Topluluk yapısını özetlemek için Margalef zenginlik indeksi ve Shannon çeşitlilik indeksi hesaplanmış; türlerin göreli baskınlık örüntüsünü göstermek üzere bolluk derecesi eğrileri ve dağılımları (RAC ve RAD) oluşturulmuştur. Alanlar arası türlerin benzerliği Bray-Curtis benzemezliği ile değerlendirilmiş ve Ward2 kümeleme ile alanların gruplaşması incelenmiştir. Tür-çevre ilişkileri Kanonik Uygunluk Analizi (CCA) ile çözümlenmiş; tür bolluk matrisi Hellinger dönüşümüyle dönüştürülmüş, çevresel değişkenlerde çoklu doğrusal bağlantı VIF ile kontrol edilerek gerekli değişken elemesi yapılarak değerlendirilmiştir. Beş alanda 82 tür ve 19.856 birey kaydedilmiş; korularda toplam bolluğun büyük bölümünü oluşturan yaygın türler tanımlanmış ve tür sayısı kentsel alandan doğal alana doğru artarken toplam bolluk azalma eğilimi göstermiştir. Korular, kentsel alan ile doğal alan arasında bir geçiş niteliği sergilemiş; kent merkezinde az sayıda genelci türün yüksek bolluklara ulaştığı, daha doğal nitelik kazanan alanlarda ise bolluğun türler arasında daha dengeli dağıldığı görülmüştür. CCA desenleri, olgun ağaç dokusu, alt tabaka sürekliliği ve kuru ağaçların varlığının orman kökenli ve oyuk kullanan türleri desteklediğini; insan etkisi ve geçirimsiz zemin baskısının kent uyumlu türlerin baskınlığını güçlendirdiğini göstermiştir. Bu çalışma, aynı yöntem ve zaman ölçeğinde izlenen alanlar üzerinden kent korularının tampon rolünü nicel olarak ortaya koyarak yerel ölçekte güçlü bir karşılaştırmalı kanıt sunmaktadır. Çalışmanın kent yaban hayatı yönetimine bilimsel dayanak sağlaması öngörülmektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis aimed to determine how bird communities vary in terms of diversity and abundance across five areas on the Anatolian side of Istanbul that experience different levels of urbanization pressure (the urban area; the Fethipaşa, Hidiv and Beykoz-Abrahampaşa woodlands; and a natural forest area) and to reveal the role of urban woodlands in this variation. Birds were monitored for 24 months using the point-count method; individuals that were perched or flying at low altitude at each point were recorded. At the same points, variables representing habitat structure and human influence were evaluated, including the number of trees, tree height and trunk diameter, understory and ground vegetation height, presence of dead trees, proportion of impervious surface and intensity of human use. The data were analyzed in the R environment. To summarize community structure, the Margalef richness index and Shannon diversity index were calculated; rank-abundance curves and distributions (RAC and RAD) were produced to illustrate patterns of relative dominance. Among-area similarity in species composition was assessed using Bray-Curtis dissimilarity and the grouping of areas was examined with Ward2 clustering. Species-environment relationships were analyzed using Canonical Correspondence Analysis (CCA); the species abundance matrix was transformed using the Hellinger transformation and multicollinearity among environmental variables was checked using VIF, with variable selection performed as necessary. Across the five areas, 82 species and 19,856 individuals were recorded; common species accounting for a large proportion of total abundance in the woodlands were identified and while species richness increased from the urban area toward the natural area, total abundance showed a decreasing trend. The urban woodlands exhibited a transitional character between the urban and natural areas; it was observed that a small number of generalist species reached high abundances in the urban core, whereas in areas with more natural characteristics, abundance was distributed more evenly among species. The CCA patterns indicated that mature tree structure, continuity of the understory and the presence of dead trees support forest-origin and cavity-using species, whereas human influence and impervious-surface pressure strengthen the dominance of urban-adapted species. This study provides strong comparative evidence at the local scale by quantitatively demonstrating the buffering role of urban woodlands based on areas monitored with the same method and temporal scale. The study is expected to provide a scientific basis for urban wildlife management.
Benzer Tezler
- Seramik sanatında kuş evleri
Birdhouses in Turkish architecture
ESRA NİHAL SUNGUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Güzel SanatlarHacettepe ÜniversitesiSeramik ve Cam Ana Sanat Dalı
PROF. DR. CANDAN TERVİEL
- Boğaziçi korularının kent içi yeşil alan sistemi içindeki yeri ve rekreasyon açısından potansiyeli; doğu yakası koruları: Abarahampaşa, Hidiv, Fethipaşa, Mihrabat koruları
The significance and recreational potential of the bosphorus woods within the inner-city green area system; İstanbul's east side woods: Abarahampaşa, Hidiv, Fethipaşa, Mihrabat woods
HANDAN KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Şehircilik ve Bölge PlanlamaYıldız Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN CENGİZ
- İstanbul-Boğaziçi korularının güncel alan kullanımı açısından irdelenmesi
Considering the actual usage of İstanbul-Bosphorus wood
MİNE EYÜPREİSOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Peyzaj MimarlığıYıldız Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEMRA ATABAY
- Düz çatılarda ısı ve su yalıtım malzemelerinin performans yaklaşımı ile değerlendirilmesi
The Evaluation of the waterproofing and thermal insulation materials in the flat roofs according to performance approach
ZEYNEL ÇAKIR
- Yıldız Parkı'nda kullanıcıların memnuniyet derecelerinin belirlenmesi
The Evaluation of user satisfaction degrees in Yıldız Park
NEBAHAT GÜNGÖR
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Peyzaj Mimarlığıİstanbul ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. T. HAKAN ALTINÇEKİÇ