Kenevir tohumu yağlarında farklı yağlarla yapılmış olan tağşişin ftır, GCMS ve kemometrik yöntemlerle belirlenmesi
Determination of adulteration in hemp seed oil with different oils by ftir, GCMS and chemometric methods
- Tez No: 1001338
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖMER ANDAÇ, DOÇ. DR. NİHAL ŞİMŞEK ÖZEK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Kimya, Chemistry
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kimya Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tezde, kenevir tohumu yağının bitkisel yağlarla karıştırılması sonucu oluşan tağşişin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Kenevir Tohumu yağı yüksek ekonomik değere sahip olduğundan, özellikle piyasada kolay bulunabilen ve daha ucuz yağlarla karıştırılarak piyasaya sürülebilmekte ve bu durum hem ürün kalitesini düşürmekte hem de tüketici güvenliğinin zedelemektedir. Çalışmada, tağşişin güvenilir şekilde belirlenebilmesi için Gaz Kromatografisi-Kütle Spektrometresi (GCMS), Fourier Dönüşümlü Kızılötesi Spektroskopisi (FTIR) ve kemometrik analiz yöntemleri birlikte kullanılmıştır. GCMS analizinde, kenevir tohumu yağının karakteristik bileşiği olan kannabidol (CBD)' ün tüm karışım oranlarında aynı alıkonma süresinde tespit edildiği görülmüş ve bu bileşik kenevir tohumu yağının belirleyici bir kimyasal göstergesi olarak doğrulanmıştır. FTIR analizlerinde elde edilen spektrumlar, yağlar arasındaki moleküler titreşim farklılıklarını ortaya koymuş ve bu yüksek boyutlu spektral veriler kemometrik yöntemlerle değerlendirilmiştir. Gözetimsiz örüntü tanımlama yöntemlerinden; temel bileşenler analizi (PCA) farklı yağlarla hazırlanan karışımların adulterasyon oranına bağlı olarak sistemetik şekilde ayrıştığı, net kümelenme davranışı gösterdiği belirlenmiştir. Hiyerarşik kümeleme analizi (HCA) sonuçları da bu ayrımı desteklemiş ve kenevir tohumu yağı ile diğer karışımların benzerlik düzeyleri başarılı biçimde sınıflandırılmıştır. Tağşiş oranının nicel olarak tahmini için uygulanan kısmi en küçük kareler (PLS) regresyon modelleri, tüm yağ türlerinde yüksek doğruluk sergilemiş; modellerde R2 değerinin yaklaşık 0,9963 kök ortalama kare hatası (RMSE) değerlerinde ise düşük hata (<3) elde edilmiştir. Sınıflandırma amacıyla kullanılan doğrusal ayırma analiz (LDA) modelleri, tüm yağ türlerinde tağşiş seviyelerini hatasız bir şekilde ayırarak % 100 doğruluk oranı ile yüksek bir performans sergilemiştir. Bu sonuçlar, FTIR spektrumlarını küçük kimyasal değişimlere karşı oldukça duyarlı olduğunu ve kemometrik modellerle birlikte kullanıldığında güçlü bir tağşiş tespit arası sunduğunu doğrulamaktadır. Genel olarak çalışmada, FTIR spektroskopisi ile kemometrik analizlerin birlikte kullanılmasının, kenevir tohumu yağında düşük seviyeli adulterasyonların (%1 gibi) dahi hızlı, ekonomik ve yüksek doğrulukla tespit edilebileceğini ortaya koymuştur. Bu yöntemlerin hızlı oluşu, örneğe zarar vermemesi etkili bir alternatif sunabileceği sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to identify the adulteration of hemp seed oil resulting from its mixing with other vegetable oils. Owing to its high economic value, hemp seed oil is particularly vulnerable to adulteration with cheaper and more readily available oils, a practice that diminishes product quality and poses potential risks to consumer safety. To address this issue, Gas Chromatography–Mass Spectrometry (GCMS), Fourier Transform Infrared Spectroscopy (FTIR), and chemometric methods were jointly employed to achieve reliable adulteration detection. GCMS analysis demonstrated that cannabidiol (CBD), characteristic compound of hemp seed oil, was consistently detected at the same retention time in all mixtures, confirming its suitability as a specific chemical marker for hemp seed oil. FTIR spectroscopy revealed distinct molecular vibrational differences among the oils, and the resulting high-dimensional spectral data were evaluated using chemometric techniques. Among unsupervised pattern recognition methods, Principal Component Analysis (PCA) enabled systematic separation of oil mixtures according to adulteration levels, exhibiting clear clustering behavior. These findings were further supported by Hierarchical Cluster Analysis (HCA), which successfully classified similarity relationships between pure hemp seed oil and adulterated samples. For quantitative assessment, Partial Least Squares (PLS) regression models showed high predictive performance for all oil types, with coefficients of determination (R²) close to 0.99 and low prediction errors (RMSE<3). Linear Discriminant Analysis (LDA) models achieved perfect classification of adulteration levels, yielding 100% accuracy across all samples. Overall, the results confirm that FTIR spectroscopy is highly sensitive to subtle chemical changes and, when combined with chemometric modeling, provides a robust and efficient approach for adulteration detection. The study concludes that the integrated use of FTIR spectroscopy and chemometric analysis enables rapid, cost-effective, non-destructive, and highly accurate detection of even low-level adulteration (as low as 1%) in hemp seed oil, offering a strong alternative to conventional analytical techniques.
Benzer Tezler
- Bitkisel yağlarla modifiye edilen asfaltın fiziksel, mekanik ve hidrofobik özelliklerinin araştırılması
Investigation of physical, mechanical and hydrophobic properties of asphalt modified with different vegetable oils
SÜMEYYE ELİF DEMİREZER
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
İnşaat MühendisliğiDüzce Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SERCAN SERİN
- Tek silindirli bir dizel motorda kenevir yağının yağlama yağı olarak kullanılabilirliğinin araştırılması
Investigation of the usability of hemp seed oil as lubricating oil in a single cylinder diesel engine
MEHMET FURKAN ERKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Mühendislik BilimleriYozgat Bozok ÜniversitesiMühendislik Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. MURAT KADİR YEŞİLYURT
- Kenevir yan ürünlerinden polimer kompozitlerin sentezi ve karakterizasyonu
Synthesis and characterization of polymer composites from hemp by-products
ALMİLA İREM MAĞDEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Kimya MühendisliğiOndokuz Mayıs ÜniversitesiKimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FEZA GEYİKÇİ
- Farklı esansiyel yağlar içeren pla temelli yara örtülerinin üretimi ve özelliklerinin incelenmesi
Production and characterization of pla-based wound dressings containing different essential oils
YUNUS EMRE CANAVAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Polimer Bilim ve TeknolojisiOndokuz Mayıs ÜniversitesiMetalurji ve Malzeme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVİM ALIŞIR
- Farklı ekstraksiyon methodları ile elde edilen kenevir tohum ve yağlarnın fiziksel ve kimyasal kompozisyonu
Physical and chemical composition of cannabis seeds and seed oils obtained with different extraction methods
MÜGE KARCIER
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Gıda MühendisliğiAfyon Kocatepe ÜniversitesiGıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ERMAN DUMAN