Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kültürel arka plan bilgisine dayalı öğretimin etkisi: Kazakistan örneği
The effect of instruction based on cultural background knowledge in teaching Turkish as a foreign language: The case of Kazakhstan
- Tez No: 1001363
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA DURMUŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, B1 düzeyinde Türkçe öğrenen Kazak öğrencilerin okuduğunu anlama süreçlerinde kültürel arka plan bilgisinin etkisini belirlemektir. Araştırma, nitel araştırma yöntemi temel alınarak durum çalışması deseniyle yürütülmüştür. Çalışma, Kazakistan'da Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi bünyesinde yer alan Hazırlık Sınıfı, Dil Öğretimi Merkezi (DİLMER) ve Filoloji Fakültesi'nde öğrenim gören toplam 263 Kazak öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar, tabakalı amaçlı örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Kültürel geçmiş, dil yeterliği ve akademik yönelim bakımından çeşitlilik sağlanmıştır. Veri toplama süreci doğal sınıf ortamında yürütülmüştür. Gözlem, metin okuma etkinlikleri, metin altı soruları, kapalı uçlu anketler ve yarı yapılandırılmış öğretici–öğrenci görüşmeleri kullanılmıştır. Anket formu beşli Likert tipi on maddeden oluşmaktadır. Verilerin çözümlenmesinde MAXQDA nitel veri analiz programı kullanılmıştır. İçerik analizi ve tematik analiz teknikleri uygulanmıştır. Kodlayıcılar arası uyum oranı %85 olarak hesaplanmış, veri üçgenlemesiyle geçerlik ve güvenirlik güçlendirilmiştir. Araştırma bulgularına göre kültürel olarak tanıdık içeriklerin öğrencilerin okuduğunu anlama başarısını, dilsel farkındalığını, motivasyon düzeyini ve öğrenmenin kalıcılığını belirgin biçimde artırdığı saptanmıştır. Katılımcıların %45'i kültürel olarak tanıdık metinlerin anlamayı kolaylaştırdığını, %65'i kendi kültürlerine ait içerikleri daha rahat anladığını, %80'i ise bu tür metinlerin Türkçe öğrenme motivasyonlarını artırdığını ifade etmiştir. Bulgular, Vygotsky'nin sosyokültürel öğrenme kuramı, Rumelhart'ın şema teorisi, Byram'ın kültürlerarası yetkinlik modeli ve Ladson-Billings'in kültürel uygunluk pedagojisi çerçevesinde değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, kültürel olarak aşina olunan metinlerde öğrencilerin çıkarım yapma, bağlam çözümleme ve kavramsal ilişkilendirme becerilerinde belirgin gelişme gözlenmiştir. Kültürel tanıdıklığın, öğrencilerin ön bilgi şemalarını etkinleştirerek yeni bilgilerin kalıcı biçimde öğrenilmesine katkı sağladığı ayrıca içsel motivasyonu (%80) ve derse aktif katılımı artırdığı belirlenmiştir. Öğreticilerin kültürel öğelere dayalı ders yürüttükleri durumlarda, öğrencilerin derse katılım ve üretkenlik düzeylerinin yükseldiği gözlemlenmiştir. Kültürel arka plan bilgisinin yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde öğrenme sürecinin önemli bir belirleyeni olduğu ortaya konmuştur. Kültürel olarak tanıdık içerikler, yalnızca anlam kurmayı kolaylaştırmakla kalmamakta öğrencinin metinle bilişsel, duyuşsal ve kimliksel bağ kurmasını da güçlendirmektedir. Elde edilen bulgular, kültürel arka plan bilgisinin Türkçe öğrenme sürecinde öğrencinin anlama biçimini, motivasyonunu ve metinle kurduğu anlam ilişkisini doğrudan biçimlendiren belirleyici bir etken olduğunu göstermiştir.
Özet (Çeviri)
The purpose of this study is to examine the effect of cultural background knowledge on the reading comprehension processes of Kazakh learners studying Turkish at the B1 level. The research was conducted within the framework of a qualitative research method using a case study design. The study was carried out with a total of 263 Kazakh learners enrolled in the Preparatory Class, the Language Teaching Center (DILMER), and the Faculty of Philology at Hoca Ahmet Yesevi International Turkish-Kazakh University in Kazakhstan. Participants were selected through stratified purposive sampling to ensure diversity in terms of cultural background, language proficiency, and academic orientation. The data collection process was conducted in a natural classroom environment and included observations, text-reading activities, comprehension questions, closed-ended questionnaires, and semi-structured instructor–learner interviews. The questionnaire consisted of ten items structured on a five-point Likert scale. The data were analyzed using the MAXQDA qualitative data analysis program, and both content and thematic analysis techniques were employed. The inter-coder reliability coefficient was calculated as 85%, and validity and reliability were enhanced through data triangulation. According to the findings, culturally familiar content significantly improved learners' reading comprehension performance, linguistic awareness, motivation levels, and learning retention. Among the participants, 45% stated that culturally familiar texts facilitated comprehension, 65% reported that they understood texts related to their own culture more easily, and 80% indicated that such materials increased their motivation to learn Turkish. The results were interpreted within the frameworks of Vygotsky's Sociocultural Learning Theory, Rumelhart's Schema Theory, Byram's Intercultural Competence Model, and Ladson-Billings' Culturally Relevant Pedagogy. The findings revealed that learners showed notable improvement in inference-making, contextual analysis, and conceptual association skills when engaging with culturally familiar texts. Cultural familiarity was found to activate learners' prior knowledge schemas, contributing to the long-term retention of new information, while also enhancing intrinsic motivation (80%) and active classroom participation. In contexts where instructors incorporated culturally relevant materials, learners demonstrated higher levels of engagement and productivity. In conclusion, the study demonstrated that cultural background knowledge is a key determinant in the process of teaching Turkish as a foreign language. Culturally familiar content not only facilitates meaning construction but also strengthens learners' cognitive, affective, and identity-based connections with the text. The findings indicate that cultural background knowledge directly shapes learners' comprehension processes, motivation, and meaning-making relationships within Turkish language learning.
Benzer Tezler
- Boşnaklara yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde ortak kültür ögelerinin yeri
The place of common cultural elements in teaching Turkish as a foreign language to Bosnians
DZENITA ACUN
Doktora
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiTürkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA DURMUŞ
- Türkçe ve Korece ders kitaplarının kültürlerarası duyarlılık açısından incelenmesi
Investigating Turkish and Korean coursebooks in terms of intercultural sensitivity
SOLJI KANG
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiYabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FERYAL ÇUBUKÇU
- Yabancı uyruklu öğrencilerin sosyal bilgiler dersinde“birlikte yaşamak”öğrenme alanına ilişkin temel kavramları anlama deneyimleri
Experiences of foreign national students in understanding basic concepts related to the“living together”learning area in social studies lessons
FUAT AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimTrabzon ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET AKPINAR
- İki dilli lise öğrencilerinin yabancı dil olarak İngilizceyi öğrenmeye yönelik tutumları: Bir karma yöntem çalışması
Bilingual high school students' attitudes towards learning English as a foreign language: A mixed methods study
NURULLAH ATLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimMardin Artuklu ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİS SAKIZ
- Türkiye Türkçesinin Türk dillilere öğretiminde temel söz varlığı
Core vocabulary for teaching Turkish of Türkiye to speakers of Turkic languages
BOBIRMURZO KAMILZHANOV
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH YERDEMİR