Münâsebâtu'l-Kur'ân bağlamında Râzî ve Bikâî tefsirlerinin mukâyesesi
A comparative study of al-Razi's and al-Bikai's tafsirs in the context of munasabat al-Qur'an
- Tez No: 1001515
- Danışmanlar: DOÇ. DR. AHMET KÜÇÜK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İnönü Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Kur'ân ilimlerinin en dikkat çekici alanlarından biri olan Münâsebâtü'l-Kur'ân disiplini çerçevesinde, klasik tefsir geleneğinde önemli yeri bulunan iki büyük müfessir olan Fahreddin er-Râzî (ö. 606/1210) ve Burhâneddîn el-Bikâî (ö. 885/1480)'nin tefsirlerini mukayeseli olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel amacı, bu iki müfessirin âyet ve sûreler arası tenâsüb anlayışlarını karşılaştırmalı bir yöntemle analiz ederek, hem yöntemsel farklılıklarını hem de ortak noktalarını ortaya koymak, böylece münâsebet ilminin tarihsel gelişimi ve metodolojik boyutları hakkında bütüncül bir bakış açısı sunmaktır. Araştırmada öncelikle tenâsüb, i'câz, nazm, te'lîf, insicâm gibi kavramların lugavî ve ıstılâhî anlamları belirlenmiş; ardından bu kavramların Kur'ân'daki kullanımları ve tefsir literatüründeki karşılıkları ele alınarak teorik bir zemin oluşturulmuştur. Râzî'nin et-Tefsîru'l-Kebîr (Mefâtîhu'l-Ğayb) adlı tefsiri ile Bikâî'nin Nazmu'd-Durer fî Tenâsubi'l-Âyâti ve's-Suver adlı eseri, metin temelli bir karşılaştırmaya tabi tutulmuş; özellikle münâsebeti merkeze alan pasajlar seçilerek yöntem, içerik ve yaklaşım bakımından karşılaştırılmıştır. Bunun yanında, diğer bazı klasik ve çağdaş tefsirlerden ve ulûmu'l-Kur'ân literatüründen destekleyici ve açıklayıcı örneklere de yer verilmiştir. Çalışma boyunca, münâsebet ilminin sadece lafzî değil aynı zamanda mana ve maksat boyutunu da kapsayan çok katmanlı bir yapı arz ettiği, Râzî'nin münâsebete yaklaşımında dirâyet ve kelâmî arka planın, Bikâî'nin ise nazm ve tertîb esaslı estetik yaklaşımının belirleyici olduğu tespit edilmiştir. Bu yönüyle çalışma, iki müfessirin münâsebeti nasıl temellendirdiklerini, hangi âyetlerde nasıl bir ilişki kurduklarını ve bu ilişkinin tefsire nasıl yön verdiğini göstermeyi hedeflemiştir. Sonuç itibarıyla bu çalışma, Kur'ân'daki tenâsüb anlayışının farklı bakış açılarıyla ele alındığı örnek bir mukâren tefsir çalışması olarak Tefsir Bilim Dalı'na ve Kur'ân ilimleri literatürüne özgün bir katkı sunmayı amaçlamaktadır. Aynı zamanda günümüzde yeniden önem kazanan Münâsebâtu'l-Kur'ân ilminin çağdaş akademik zeminde değerlendirilmesine imkân tanımakta, karşılaştırmalı tefsir yöntemine dair metodolojik bir model de önermektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to conduct a comparative analysis of the tafsirs of two prominent classical exegetes, Fakhr al-Din al-Razi (d. 606/1210) and Burhān al-Din al-Biqai (d. 885/1480), within the framework of Munasabat al-Qur'ān, one of the most remarkable disciplines of Qur'anic sciences. The main objective of the research is to examine the approaches of these two scholars to the inter-verse and inter-sūrah coherence (tenāsüb) through a comparative method, to identify both their methodological differences and commonalities, and thereby to present a holistic perspective on the historical development and methodological dimensions of the science of munāsabah. Initially, the study establishes a theoretical framework by defining the lexical and terminological meanings of key concepts such as tenāsüb (coherence), iʿjāz (inimitability), nazm (composition), taʾlīf (structuring), and insijām (consistency). Then, the usage of these terms in the Qur'an and their interpretations in the tafsīr literature are discussed. A text-based comparative analysis is carried out between al-Razi's Tafsīr al-Kabir (Mafatih al-Ghayb) and al-Biqai's Nazm al-Durar fī Tanasub al-Ayat wa al-Suwar, focusing particularly on passages that highlight their approach to munāsabah in terms of method, content, and exegetical orientation. Supportive examples from other classical and contemporary tafsirs, as well as works on ʿulum al-Qur'an, are also included. Throughout the study, it has been identified that the science of munāsabah involves a multi-layered structure that encompasses not only the literal but also the semantic and purposive dimensions. It is determined that al-Razi's approach is shaped primarily by rationalist and theological methodology, while al-Biqai emphasizes a more aesthetic and structural perspective based on coherence and arrangement. The thesis aims to demonstrate how both exegetes conceptualize munāsabah, which verses they relate to each other, and how these connections shape their interpretation. In conclusion, this thesis offers a distinctive contribution to the Field of Tafsir Studies and the literature of Qur'anic sciences by presenting an exemplary comparative tafsir (tafsir muqaran) study that approaches Qur'anic coherence from different perspectives. It also provides an opportunity to reconsider the science of munāsabah in contemporary academic discourse and proposes a methodological model related to the comparative tafsīr approach.
Benzer Tezler
- Fahreddin er-Razi'nin Mefatİhu'l-Ğayb adlı tefsirinde Şia'ya yönelik tenkitler
Criticisms levelled against Shi'a in Fakh al-din al-Razi's Mafatih al-Ghaib
ALİ NURULLAH BERK
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
DinHarran ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. MUSTAFA ÖZTÜRK
- Esbâb-ı nüzûl ve Münâsebâtu'l-Kur'ân bağlamında kasas sûresinin tefsiri
In the context of Asbâb-i Nuzûl and Münâsabâtu'l-Qur'an commentary on the sūrah of kasas
ESRA TAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YUSUF ÇELİK
- Nüzûl sırasına göre mekkî sûrelerde münâsebâtü'l-Kur'ân ilminin uygulaması – Alak Sûresi ile Sâd Sûresi arası
The implementation of the science of munâsabât al-Qur'ân in the makkî suras in relation to the order of nuzûl between Surah Alaq and Surah Sâd
GÖKHAN TİRYAKİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinGümüşhane ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA KAYHAN
- Kur'an ilimleri bağlamında Hicr suresi
Hicr surah in the contents of Qur'anic sciences
MUSTAFA EYNİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinRecep Tayyip Erdoğan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN MOLLAİBRAHİMOĞLU
- Kur'ân ilimleri bağlamında Ahkâf Sûresi
Ahqaf period in the context of Qur'an sciences
NİZAMETTİN KESKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinRecep Tayyip Erdoğan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN MOLLAİBRAHİMOĞLU