Somut olmayan kültürel miras bağlamında Çarşamba halk mutfağı
The folk cuisine of Çarşamba in the context of intangible cultural heritage
- Tez No: 1002173
- Danışmanlar: PROF. DR. BEKİR ŞİŞMAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çarşamba ilçesi, Karadeniz mutfağının et, tahıl ve sebze odaklı zenginliğini taşıyan bir halk mutfağına ev sahipliği yapar. Bu mutfak, UNESCO (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurulu)'nun Somut Olmayan Kültürel Miras Sözleşmesi ışığında, toplulukların kimliğini oluşturan sözlü gelenekler, el becerileri ve günlük ritüellerle bütünleşmiş bir kültürel miras olarak öne çıkar. Nesiller arası aktarılan tarifler, mevsimsel malzemeler ve toplumsal törenler aracılığıyla, özellikle yarı göçebe toplulukların izini süren kültürel mirası somutlaştırır. Burada tören yemekleri, bu mirasın kalbidir. Çarşamba'nın somut olmayan kültürel miras bağlamında en önemli halk mutfağı ürünleri keşkek, tirit, kuru yufka yapımı, pide ve kıvratmadır. Düğünlerde, bayramlarda ya da köy şenliklerinde imece usulü hazırlanan ve pişirilen bu yiyecekler, aile büyüklerinin tariflerini aktardığı bir köprüdür. Hazırlık aşaması komşuluk bağlarını güçlendirirken paylaşım anı halkın ortak hafızasını uyandırır. Somut olmayan kültürel miras bağlamında tören yemekleri, maddi bir lezzetten öte sosyal bir ritüeldir. Keşkek, kuru yufka yapımı gibi yiyeceklerin UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras listesinde yer alması evrensel değerini tesciller. Bu yemekler, buğdaydan pirince; hayvansal ürünlerden yerel otlara uzanan mevsimsel zenginlikle Çarşamba'nın tarım ve hayvancılık merkezli mutfak zenginliğini yansıtır. Somut olmayan kültürel miras açısından Çarşamba halk mutfağı, kimlik oluşumu ile kültür aktarımında işlevseldir. Nesiller arası aktarımıyla ayakta kalan bu pratikler, modern baskılara direnirken yerel turizmi canlandırır ve topluluk hafızasını diri tutar. Çarşamba halk mutfağı, günlük yeme içme eylemlerini aşan örneklere sahiptir. Bir topluluğun tarihini, ritüellerini ve toplumsal bağlarını halk mutfağı aracılığı ile aktarır.
Özet (Çeviri)
The district of Çarşamba hosts a strong folk cuisine tradition that reflects the richness of the Black Sea culinary culture, characterized by a reliance on meat, grains, and vegetables. This culinary tradition stands out as a form of cultural heritage integrated with oral traditions, craftsmanship, and everyday rituals that shape community identity, in line with UNESCO's Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. Through recipes transmitted across generations, the use of seasonal ingredients, and communal ceremonies, a cultural continuity—particularly influenced by semi-nomadic life practices—is made tangible. In this context, ceremonial dishes occupy a central place in the folk cuisine of Çarşamba. Within the framework of intangible cultural heritage, the most prominent culinary products of Çarşamba include keşkek, tirit, dried yufka production, pide, and kıvratma. Prepared collectively through the tradition of communal labor (imece) during weddings, religious festivals, and village celebrations, these foods function as cultural bridges through which culinary knowledge and practices are transmitted from elder family members to younger generations. While the preparation process strengthens neighborhood ties, the act of sharing revitalizes collective memory. In this respect, ceremonial dishes represent not merely material forms of nourishment but social and cultural rituals. The inclusion of practices such as keşkek and dried yufka production in UNESCO's Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity confirms their universal value. These dishes reflect Çarşamba's agricultural and livestock-based culinary richness through a seasonal diversity ranging from wheat and rice to animal products and local herbs. From the perspective of intangible cultural heritage, the folk cuisine of Çarşamba plays a functional role in identity formation and cultural transmission. Sustained through intergenerational transfer, these culinary practices resist the pressures of modernization while simultaneously contributing to local tourism and keeping communal memory alive. Thus, the folk cuisine of Çarşamba transcends everyday food consumption practices, serving as a cultural narrative that conveys the history, rituals, and social bonds of the community.
Benzer Tezler
- Somut Olmayan Kültürel Miras bağlamında Koramaz Vadisi Dorak (Süzek) Taşı ve Dorak Yoğurdu yapım pratiği
Koramaz Valley Dorak (Filter) Stone and Dorak Yogurt-making practice in the context of its Intangible Cultural Heritage
EMRAH AKKAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Halk Bilimi (Folklor)Nevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiKültürel Miras ve Kültür Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CESUR PEHLEVAN
- Somut olmayan kültürel miras bağlamında gastronomik pratiklerin irdelenmesi: Menteşe örneği
Examination of gastronomic practices in the context of intangible cultural heritage: The example of Menteşe
EGEM ZAĞRALI ÇAKIR
Doktora
Türkçe
2023
Gastronomi ve Mutfak SanatlarıMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiTurizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYDAN BEKAR
DOÇ. DR. OSMAN GÜLDEMİR
- Somut olmayan kültürel miras bağlamında Pasinler yöresi ağız barları
Pasinler region dialect bars in the context of intangible cultural heritage
ABDULKADİR İDE
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MüzikAtatürk ÜniversitesiTürk Müziği Çalışmaları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMAİL HAKKI GERÇEK
- Somut olmayan kültürel miras bağlamında deneyimsel turizm potansiyelinin belirlenmesi: Nevşehir örneği
Determination of experiential tourism potential in the context of intangible cultural heritage: The case of Nevşehir
YEŞİM TÜRKER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
TurizmKapadokya ÜniversitesiTurizm Rehberliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ YÜCE
- Somut olmayan kültürel miras bağlamında halk kültürü içerikli seçmeli derslerde ve Türkçe dersinde dijital öğretim materyallerinin kullanımı: Çizgi roman örneği
The use of digital teaching materials in elective courses on folk culture and Turkish language classes within the context of intangible cultural heritage: The case of comic books
GÜLÇİN KARAMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SİBEL TURHAN TUNA