Sağlık belirleyicilerinin, yaşam beklentisi üzerindeki etkileri
The effects of health determinants on life expectancy
- Tez No: 1002380
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MEHMET METİN DAM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halk Sağlığı, Sağlık Kurumları Yönetimi, Public Health, Health Care Management
- Anahtar Kelimeler: Çevre kirliliği, Ekonomik büyüme, Kurumsal kalite, Sağlık harcamaları, Yaşam beklentisi, Environmental pollution, Economic growth, Institutional quality, Health expenditures, Life expectancy
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çevre Sağlığı Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Gelişmiş G-7 ülkelerinde ekonomik büyüme, kurumsal kalite ve çevresel belirleyicilerin (CO2 emisyonu ve PM2.5) yaşam beklentisi (ömür süresi, bebek ölüm oranı ve 5 yaş aştı ölüm oranları) üzerindeki etkisini bütüncül bir yaklaşımla incelemektir. Gereç ve Yöntem: Bu çalışmada, 2000–2023 dönemine ait G-7 ülkeleri verileri kullanılarak üç model oluşturulmuş ve uzun ile kısa dönem ilişkiler PMG-ARDL yöntemiyle tahmin edilmiştir. Elde edilen bulguların sağlamlığı FMOLS ve DOLS tahmincileriyle test edilirken, değişkenler arasındaki nedensel ilişkiler Dumitrescu–Hurlin panel nedensellik analiziyle incelenmiştir. Bulgular: PMG-ARDL yöntemiyle tahmin edilen üç modelden elde edilen sonuçlar, G-7 ülkelerinde sağlık çıktılarının uzun ve kısa dönemde farklı belirleyicilere duyarlı olduğunu göstermektedir. Model I'de uzun dönemde yaşam beklentisi üzerinde kurumsal kalitenin güçlü ve pozitif etkisi öne çıkarken, gelir ve sağlık harcamalarının etkileri sınırlı ya da anlamsızdır. Buna karşılık Model II ve Model III'te sağlık harcamalarının bebek ve beş yaş altı ölüm oranlarını anlamlı biçimde azalttığı görülmektedir. Bebek ölüm oranları açısından CO₂ emisyonlarının uzun dönemde beklenmedik biçimde azaltıcı etki göstermesi, gelişmiş ülkelerde sanayi, teknoloji ve sağlık altyapısının eşanlı ilerlemesiyle ilişkilendirilmektedir. Kısa dönem sonuçları, tüm modellerde hata düzeltme terimlerinin negatif ve anlamlı olmasıyla, sistemlerin uzun dönem dengesine güçlü bir uyum sergilediğini ortaya koymaktadır. Kısa vadede gelir artışları yaşam beklentisini artırmakta ve beş yaş altı ölüm oranlarını azaltmakta; sağlık harcamaları ve çevresel göstergelerin etkileri ise çoğunlukla zayıf ya da geçicidir. Sonuç: Çalışma, G-7 ülkelerinde sağlık çıktılarının uzun dönemde kurumsal kalite ve sağlık harcamaları, kısa dönemde ise ekonomik konjonktür tarafından belirlendiğini ve sağlık yatırımlarındaki artışın yaşam beklentisi ile çocuk sağlığını anlamlı biçimde iyileştirdiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca çevresel faktörlerin özellikle çocuk sağlığı üzerinde kritik bir rol oynadığı ve sağlık göstergelerindeki iyileşmelerin ekonomik büyümeyi desteklediği bulguları, sağlık, ekonomi ve çevre politikalarının bütüncül bir çerçevede ele alınması gerektiğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Purpose: The aim of this study is to examine, within a holistic framework, the effects of economic growth, institutional quality, and environmental determinants (CO₂ emissions and PM2.5) on life expectancy outcomes (overall life expectancy, infant mortality rate, and under-five mortality rate) in advanced G-7 countries. Materials and Methods: In this study, three models are constructed using data for G-7 countries covering the period 2000–2023, and both long- and short-run relationships are estimated using the PMG-ARDL approach. The robustness of the findings is tested through FMOLS and DOLS estimators, while causal relationships among the variables are examined using the Dumitrescu–Hurlin panel causality analysis. Results: The results obtained from the three models estimated using the PMG-ARDL approach indicate that health outcomes in G-7 countries are sensitive to different determinants in the long and short run. In Model I, institutional quality emerges as a strong and positive determinant of life expectancy in the long run, while the effects of income and health expenditures are limited or statistically insignificant. By contrast, in Models II and III, health expenditures are found to significantly reduce infant mortality and under-five mortality rates. The unexpected long-run reducing effect of CO₂ emissions on infant mortality may be associated with the simultaneous advancement of industrialization, technological progress, and healthcare infrastructure in developed economies. Short-run results show that the error correction terms are negative and statistically significant across all models, indicating a strong adjustment process toward long-run equilibrium. In the short term, increases in income improve life expectancy and reduce under-five mortality, whereas the effects of health expenditures and environmental indicators are generally weak or transitory. Conclusion: The study reveals that health outcomes in G-7 countries are determined by institutional quality and health expenditures in the long run, while economic conditions play a more decisive role in the short run, and that increases in health investments significantly improve life expectancy and child health. Moreover, the findings indicate that environmental factors play a critical role, particularly in child health, and that improvements in health indicators support economic growth, underscoring the need to address health, economic, and environmental policies within a holistic framework.
Benzer Tezler
- Sağlık yatırımlarının sağlık statüsü üzerindeki etkisinde ulus üstü örgütlerin moderatör etkisi: Avrupa Birliği örneği
The moderating effect of supranational organizations on the impact of health investments on health status: The case of the European Union
FATMA SELİN KÖSEKUL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sağlık YönetimiÇankırı Karatekin ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT KONCA
- Sağlık eşitsizliklerinin belirleyicileri: OECD ülkeleri üzerine ekonometrik bir analiz
Determinants of health inequalities: An econometric analysis on OECD countries
EMİR HASAN ÖLMEZ
Doktora
Türkçe
2026
Sağlık Yönetimiİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZGÜR ASLAN
- Sağlık harcamalarının makroekonomik ve çevresel belirleyicileri: Türkiye örneği
Macroeconomic and environmental determinants of health expenditures: The case of Türkiye
ZAFER BEYİZ
Doktora
Türkçe
2025
EkonomiBursa Uludağ Üniversitesiİktisat Teorisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEJLA ADANUR
- Assessment of urbanization history of Addis Ababa city, Ethiopia
Addıs Ababa cıty, Ethıopıa'nın kentleşme tarihinin değerlendirilmesi
ABDURAHMAN HUSSEN YIMER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ CENAP YOLOĞLU
- Sağlık iletişimi perspektifinden Türkiye'deki 65 yaş ve üstü bireyleri anlamak: Sağlık ve yaşlanmaya ilişkin algı, tutum ve davranışlar üzerine bir araştırma
Understanding people aged 65 and over in Türkiye from a health communication perspective: A Study on perceptions, attitudes, and behaviors regarding health and aging
YAŞAR ŞEKERCİ
Doktora
Türkçe
2024
Halkla İlişkilerGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GAYE ASLI SANCAR DEMREN