Sağlık eşitsizliklerinin belirleyicileri: OECD ülkeleri üzerine ekonometrik bir analiz
Determinants of health inequalities: An econometric analysis on OECD countries
- Tez No: 1004277
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖZGÜR ASLAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sağlık Yönetimi, Healthcare Management
- Anahtar Kelimeler: Küresel eşitsizlik, Toplumsal eşitsizlik, Global inequality, Social inequality
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sağlık eşitsizliği, akla ilk olarak bireylerin biyolojik farklılıklarını akla getirse de, bütünsel olarak bakıldığında sosyal, ekonomik ve politik mekanizmaların bir sonucu olarak ortaya çıkan yaşam sistematik bir adaletsizlik olup toplumun en üst gelir grubu ile en alt grubu arasında yaşam süresi ve kalitesi açısından uçurumlar yaratmaktadır. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) ülkeleri her ne kadar yüksek yaşam standartlarına sahip olsalar da, kendi içlerinde barındırdıkları gelir adaletsizliği ve hizmete erişim kısıtları, sağlığı bir insan hakkı olmaktan çıkarıp sosyo-ekonomik bir imtiyaz haline getirmektedir. Bu bağlamda sağlık eşitsizliklerinin incelenmesi yalnızca halk sağlığı çerçevesinde sınırlı kalmamakta; aynı zamanda ekonomik verimlilik, toplumsal bütünlük ve sosyal refah gibi çok boyutlu alanların da analiz edilmesini gerekli kılmaktadır. Bu çalışma, 2000-2022 yılları arasında 38 OECD ülkesinde sağlık eşitsizliklerinin temel belirleyicilerini ve yaşam beklentisi üzerindeki etkilerini ampirik bir çerçevede incelemektedir. Sağlık çıktılarını belirleyen makroekonomik ve sosyal faktörler, dinamik bir perspektifle ele alınarak Pooled Mean Group (PMG) tahmincisi ile modellenmiştir. AIC kriterine göre optimize edilen PMG (3,3,3,3) modeli, değişkenler arasında uzun dönemli bir koentegrasyon ilişkisinin varlığını ve kısa dönemli dengeden sapmaların düzeltilme mekanizmasını doğrulamaktadır. Tezin en temel bulgusu, ekonomik gelişmişlik düzeyinin (LN_GDPPER) yaşam beklentisi üzerindeki baskın etkisidir. Uzun dönemde kişi başına düşen gelirdeki %1'lik artışın yaşam süresini %2.78 oranında artırması, gelir dağılımı ve mutlak gelir düzeyinin sağlık eşitsizliklerini besleyen en güçlü kanal olduğunu kanıtlamaktadır. Bu durum, OECD ülkelerinde sağlık statüsünün hala büyük ölçüde ekonomik refah tarafından belirlendiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, sağlık harcamalarındaki (LN_HEALTEX) %1'lik artışın uzun vadede %1.44'lük bir iyileşme sağlaması, kamusal ve özel sağlık yatırımlarının eşitsizliği gidermedeki kritik rolünü vurgulamaktadır. Yaşam tarzı faktörlerinden alkol tüketimi (ALCOHOL) ise (-0.9490) katsayısı ile toplum sağlığı üzerinde uzun vadeli ve sistematik bir risk faktörü olarak tanımlanmıştır. Kısa dönem analizinde, hata düzeltme teriminin (-0.2403) istatistiksel anlamlılığı, her dönemde sapmaların yaklaşık %24'ünün telafi edilerek uzun dönem dengesine dönüldüğünü göstermektedir. Kısa dönemde gelir ve alkol tüketimi etkilerinin anlamsız çıkması, sağlık eşitsizliklerinin anlık şoklardan ziyade yapısal ve birikimli süreçlerle şekillendiğine işaret etmektedir. Sağlık harcamalarının kısa dönemde negatif katsayı üretmesi ise, harcamaların çıktıya dönüşmesindeki zaman gecikmesini ve sistemik uyum süreçlerini yansıtmaktadır. Sonuç olarak çalışma; sağlık eşitsizliklerini azaltmak için sadece sağlık bütçelerinin artırılmasının yeterli olmadığını, gelirin adil dağılımını hedefleyen makro politikalar ile yaşam tarzı risklerini yöneten stratejik müdahalelerin eş zamanlı yürütülmesi gerektiğinin önemini bilimsel olarak ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Although health inequality may at first glance evoke biological differences among individuals, a holistic perspective reveals that it is a systematic injustice in living conditions arising from social, economic, and political mechanisms, creating profound gaps in both life expectancy and quality of life between the highest and lowest income groups within society. Even though countries of the Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) are characterized by high living standards, the income inequalities and constraints in access to services that exist within these societies transform health from a fundamental human right into a socio-economic privilege. In this context, the examination of health inequalities cannot be confined solely to the framework of public health; rather, it necessitates the analysis of multiple dimensions such as economic productivity, social cohesion, and overall social welfare. This study empirically investigates the main determinants of health inequalities and their effects on life expectancy in 38 OECD countries over the period 2000-2022. Macroeconomic and social factors determining health outcomes are addressed from a dynamic perspective and modeled using the Pooled Mean Group (PMG) estimator. The PMG (3,3,3,3) model, optimized according to the Akaike Information Criterion (AIC), confirms the existence of a long-run cointegration relationship among the variables and validates the presence of an error-correction mechanism that adjusts short-run deviations toward long-run equilibrium. The core empirical result of the study is the dominant effect of economic development (LN_GDPPER) on life expectancy. In the long run, a 1% increase in per capita income leads to a 2.78% increase in life expectancy, demonstrating that income distribution and absolute income levels constitute the most powerful channel through which health inequalities are reinforced. This result indicates that health status in OECD countries remains largely determined by economic prosperity. In addition, a 1% increase in health expenditures (LN_HEALTEX) generates a 1.44% improvement in life expectancy in the long term, highlighting the critical role of public and private health investments in mitigating inequality. Among lifestyle-related factors, alcohol consumption (ALCOHOL), with a coefficient of −0.9490, is identified as a long-term and systematic risk factor for population health. In the short-run analysis, the statistical significance of the error-correction term (−0.2403) indicates that approximately 24% of deviations from equilibrium are corrected in each period. The insignificance of income and alcohol consumption effects in the short run suggests that health inequalities are shaped by structural and cumulative processes rather than transitory shocks. The negative short-run coefficient of health expenditures reflects time lags in the translation of spending into health outcomes and systemic adjustment processes. In conclusion, the study demonstrates that reducing health inequalities cannot be achieved solely by increasing health budgets. Instead, it underscores the necessity of simultaneously implementing macroeconomic policies aimed at equitable income distribution and strategic interventions that address lifestyle-related risk factors
Benzer Tezler
- Meme kanseri küresel hastalık yükünde sosyoekonomik eşitsizliklerin etkisi: Panel veri analizi
The impact of socioeconomic inequalities on the global burden of breast cancer: A panel data analysis
YASEMİN KAHVECİ
Doktora
Türkçe
2026
Sağlık YönetimiSüleyman Demirel ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ARZU YİĞİT
- Sağlığın sosyal belirleyicileri ve sağlıkta eşitsizlik, kronik obstrüktif akciğer hastalığı şiddetini etkiliyor mu?
Do social determinants of HEALTH and inequality in health affect the severity of chronic obstructive pulmonary disease (COPD)?
SALİH YİĞİT
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
Göğüs HastalıklarıDokuz Eylül ÜniversitesiGöğüs Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OĞUZ KILINÇ
- Sağlık harcamaları belirleyicilerinin veri madenciliği yöntemleri ile modellenmesi
The modeling of determinants of health expenditures using data mining methods
MELİHA MELİŞ GÜNALTAY
Doktora
Türkçe
2024
Sağlık YönetimiAnkara ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLBİYE YAŞAR
- Kentsel alanlardaki fiziksel ve sosyoekonomik belirleyicilerin çocuk sağlığına etkilerinin CBS ile araştırılması
Investigating the effects of physical and socio-economic determinants on children health through GIS
ASLI KAHRAMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Uygulamaları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET ÖZGÜR DOĞRU
- Türkiye'de sağlık eşitsizliğinin belirleyicileri, ölçümü ve mikrosimülasyon ile tahmini
Determinants and measurement of health inequality in Turkey and estimating with the microsimulation
MERVE KURT