Monomit kuramı ve arketipsel sembolizm bağlamında Bitlis masallarının incelenmesi
An examination of Bitlis folk tales within the context of monomith theory and archetypical symbolism
- Tez No: 1002421
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ RAMAZAN ERGÖZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halk Bilimi (Folklor), Folklore
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bitlis Eren Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sanatsal metinlere yön veren, anlatının sürekliğini ve cazibesini artıran arketipsel semboller; birçok sanat ürününde olduğu gibi masala da anlatıcılar tarafından gerek bilinçli gerekse olayın akışına göre uygulanır. Çalışmamızda, arketiplerin Bitlis Masallarındaki varlığı monomit kuramına göre çözümlendi. Mitoloji, edebiyat, psikoloji ve yer yer teoloji bağlamında disiplinler arası ilişkilerle incelendi. Çalışma, giriş ve beş bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde; tezin konusu, amacı, önemi, kapsamı ve yöntemi açıklandıktan sonra Bitlis‟in tarihî ve coğrafi yapısına yer verildi. Bu yapının etnolojik açıdan masal geleneğine etkileri incelenerek söz konusu etkilerin, türün gelişimine sağladığı katkılar özetlendi. Birinci bölümde, masal kavramı ele alınıp tür; şekil, içerik ve dil-üslup bakımından değerlendirerek diğer anlatı türleriyle benzer ve farklı yönleri analiz edildi. Masallarda en sık karşılaşılan arketip türleri, başlıklar hâlinde tanıtıldı. Arketiplerin, masallardaki kullanım biçimlerine ilişkin temel kaynaklardan alınan tanım ve özetlere de yer verildi. İkinci bölümde; Doç. Dr. Metin EREN‟in,“Bitlis Masalları Üzerine Bir Araştırma”adlı yüksek lisans tez çalışmasında geçen masallar; epizotları verilerek arketipsel sembolizm ve Joseph Campbell‟ın biçimlendirdiği, Kahramanın Sonsuz Yolculuğu eserindeki aşamalar bakımından incelendi. Arketipsel unsurlar, masallarda geçen ve örnek olacak şekliyle ele alındı. İlgili kısımlar aslından alıntı yapılarak çalışmaya eklendi. Üçüncü bölümde,“Bitlis Masallarında Yola Çıkış Aşaması”ele alınarak KSY‟de tanımlanan yola çıkış evresinin, Bitlis masallarındaki örnekleri; arketipsel sembolizm bakımından incelendi. Dördüncü bölümde,“Erginlenme Aşaması”başlığı altında, Bitlis yöresine ait masallarda; kahramanın sınavlar yolu boyunca sergilediği tutum ve eylemler çözümlendi. Beşinci bölümde ise;“Bitlis Masallarında Dönüş Aşaması”incelendi. Kahramanın yolculuğunun, mitolojik anlatılardan çağdaş masal anlatılarına kadar tekrar eden zamandan bağımsız ve evrensel bir yapı sunduğu vurgulandı. Çalışma, sonuç ve kaynakça bölümleri ile sonlandırıldı. Sonuç bölümünde anlatıların, monomit kuramı doğrultusunda, arketipsel sembollerle değerlendirmenin; özelde Bitlis masallarının kolektif bilinçdışı bağlamındaki anlam katmanlarını ortaya çıkarmaya, genelde ise evrensel bilinç yapısının çözümlenmesine yönelik kapsamlı bir çerçeve sundu ve bu alanda literatüre özgün bir katkı sağladı.
Özet (Çeviri)
Archetypal symbols that shape artistic texts and enhance the continuity and appeal of narration are employed in fairy tales, as in many works of art, either consciously by narrators or naturally in accordance with the flow of events. In this study, the presence of archetypes in Bitlis Fairy Tales was analyzed within the framework of the monomyth theory. The subject was examined through an interdisciplinary approach involving mythology, literature, psychology, and, where appropriate, theology. The study consists of an introduction and five chapter( In the introduction, after explaining the subject, aim, significance, scope, and methodology of the thesis, the historical and geographical structure of Bitlis is presented. The effects of this structure on the fairy tale tradition from an ethnological perspective are examined, and the contributions of these influences to the development of the genre are summarized. In the first chapter, the concept of the fairy tale is addressed, and the genre is evaluated in terms of form, content, and language–style, with its similarities and differences compared to other narrative genres analyzed. The most frequently encountered archetype types in fairy tales are introduced under separate headings. Definitions and summaries drawn from fundamental sources regarding the modes of archetypal usage in fairy tales are also included. In the second chapter, the fairy tales included in Associate Professor Metin EREN‟s master‟s thesis titled ―A Study on Bitlis Fairy Tales‖ are examined by presenting their episodes and analyzing them in terms of archetypal symbolism and the stages outlined in Joseph Campbell‟s The Hero with a Thousand Faces. Archetypal elements are discussed through representative examples from the fairy tales, and relevant passages are quoted directly from the original texts and incorporated into the study. The third chapter focuses on the Departure Stage in Bitlis Fairy Tales, examining examples of the departure phase defined in the Hero‟s Journey within the context of archetypal symbolism. In the fourth chapter, under the title Initiation Stage, the attitudes and actions displayed by the hero throughout the road of trials in Bitlis fairy tales are analyzed. The fifth chapter examines the Return Stage in Bitlis Fairy Tales, emphasizing that the hero‟s journey presents a recurring, timeless, and universal structure extending from mythological narratives to contemporary fairy tale storytelling. The study concludes with the conclusion and bibliography sections. In the conclusion, it is argued that evaluating narratives through archetypal symbols in accordance with monomyth theory offers a comprehensive framework that reveals, in particular, the layers of meaning of Bitlis fairy tales within the context of the collective unconscious, and more generally contributes to the analysis of the universal structure of consciousness, thus providing an original contribution to the literature in this field.
Benzer Tezler
- Kumuk Masallarının Monomit Kuramı bağlamında incelenmesi
Analysis of Kumyk Tales in the context of Monomyth Theory
MEHMET EMRECAN YÜK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
PsikolojiKastamonu ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ORHAN SÖYLEMEZ
- Kırım Karay masallarının arketipsel sembolizm bağlamında incelenmesi (Metin aktarımı-tıpkıbasım)
Analysis of Crimean Karaite tales in the context of archetypal symbolism (Text transfer-facsimile)
TUĞBA KARAKAYA
Doktora
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıArdahan ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NINA PETROVICI
- Arketipsel sembolizm bağlamında masallarda öze dönüş yolculuğu (Gaziantep masalları örneği)
The journey of return to self with tales in the context of archetypal symbolism (Gaziantep tales as reference)
ÖZGE MAZIRIK ÇAMLI
Doktora
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıGaziantep ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BEHİYE KÖKSEL
- Monomit kuramı ve arketipsel sembolizm bağlamındaHacı Bektaş-ı Veli'nin menkıbeleri üzerine bir inceleme
An analysis of the legends of Haci Bektaş Veli̇in the context of the monomyth theory and archetypal symbolism
SÜMEYYE HOPURCUOĞLU İPEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ RECAİ BAZANCİR
- Bir halk hikayesi olan Chunhyangjeon'un Joseph Campbell'ın monomit kuramı bağlamında incelenmesi: 2000 yapımı Chunhyang filmi örneği
The analysis of a folk tale 'chunhyangjeon' in the context of Joseph Campbell's monomyth theory: The Case of the 'Chunhyang' movie made in 2000
AYŞE GÜRHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Halk Bilimi (Folklor)Ankara ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. PINAR ALTUNDAĞ