Dijital gazetecilikte yapay zekâ uygulamaları: Türkçe haber yazım pratiğine yönelik bir model denemesi
Artificial intelligence applications in digital journalism: A model experiment on practice of news writing in Turkish
- Tez No: 1002494
- Danışmanlar: PROF. DR. HAKAN AYDIN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Gazetecilik, İletişim Bilimleri, Journalism, Communication Sciences
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İletişim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yapay zekâ destekli haber yazımı, meslek pratiğine eklemlenerek gazetecilikte otorite, sorumluluk ve uzmanlık ilişkilerini yeniden tartışmaya açmaktadır. Bu tez çalışması Türkçe habercilikte büyük dil modellerinin editoryal otoriteyi nasıl dönüştürdüğünü, haber spotundan başlık üretimine odaklanan görev temelli bir Türkçe haber üretim hattı ve bu hat üzerinde geliştirilen model varyantları üzerinden incelemektedir. Karma yöntem düzeniyle yürütülen araştırmada, başlık üretimi sırasında hangi dilsel ve editoryal örüntülerin öğrenilebilir hale geldiğine, editoryal otoritenin hangi karar düğümlerine dağıldığına ve bu dönüşümün iletişim bilimleri açısından nasıl çözümlenebileceğine odaklanmaktadır. İlk aşamada çoklu durum çalışmasıyla üretim, tüketim ve yayıncı eksenlerinde tekrar eden işlev kümeleri belirlenmiş, bu bulgular model hattının sınırlarını ve görev seçimini yönlendirmiştir. İkinci aşamada Türkçe haber sitelerinden derlenen geniş korpus, haber diline özgü örüntülerin modele kazandırılmasında kullanılmıştır. Ardından haber spotundan başlık üretimi göreviyle model çeşitli boyutlarda sınanmıştır. Topic sinyali, semantik gömme uzayı ve router tabanlı yönlendirme üretim hattına eklenmiş, böylece başlığın konu odağıyla kurduğu ilişki de izlenebilir hale gelmiştir. Otomatik metrikler, kör A/B karşılaştırmaları ve nitel okuma birlikte değerlendirilmiştir. Bulgular, haber başlığında tekrar eden bazı dilsel ve editoryal eğilimlerin model tarafından öğrenilebildiğini ve editoryal kararın çok katmanlı bir yapı içinde biçimlendiğini göstermiştir. Bu sonuç, yapay zekâ destekli habercilikte gömülü mesleki pratiklerin model tarafından kısmen öğrenilip yeniden üretilebildiğini ortaya koymuştur.
Özet (Çeviri)
AI-assisted news writing is becoming embedded in practice and is reopening debates in journalism about authority, responsibility, and expertise. This dissertation examines how large language models transform editorial authority in Turkish journalism through a task-oriented Turkish news generation pipeline focused on headline generation from news leads, as well as through the model variants developed within that pipeline. Conducted through a mixed-method design, the study focuses on which linguistic and editorial patterns become learnable during headline generation, at which decision nodes editorial authority becomes distributed, and how this transformation can be analyzed within communication studies. In the first stage, a multiple case study identified recurring functional clusters across the axes of production, consumption, and publishing, and these findings guided the boundaries of the model pipeline and the selection of the task. In the second stage, a large corpus compiled from Turkish news websites was used to transfer news-specific patterns to the model. The model was then tested through the task of generating headlines from news leads. Topic signals, a semantic embedding space, and router-based guidance were incorporated into the production pipeline, making it possible to trace not only the headline's proximity to the reference text but also its relationship to focus. Automatic metrics, blind A/B comparisons, and qualitative reading were evaluated together. The findings showed that recurring linguistic and editorial tendencies in news headlines can be learned by the model and that editorial decision-making is shaped within a multilayered structure. This result demonstrates that embedded professional practices in AI-assisted journalism can be partially learned and reproduced by the model.
Benzer Tezler
- Türkiye'deki dijital haber platformlarında abonelik sistemi uygulamaları, yapay zekâ kullanımı ve alternatif gelir modelleri
Subscription system applications, use of artificial intelligence and alternative revenue models in digital news platforms in Turkey
DENİZ AYAS
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
İletişim Bilimleriİstanbul Aydın ÜniversitesiYeni Medya ve İletişim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BEGÜM AYLİN ÖNDER
- Dijital çağda yeni bir habercilik türü: SEO haberciliği
A new type of journalism in the digital age: SEO journalism
TUĞÇE AYÇİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Gazetecilikİstanbul ÜniversitesiGenel Gazetecilik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ASLI YAPAR GÖNENÇ
- Halkla ilişkiler ve gazetecilik uygulamalarında yapay zekâkullanımı: Doğu Karadeniz örneği
Use of artifical intelligence in public relations and journalism applications: The Eastern Black Sea example
SİNAN UÇAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Halkla İlişkilerGümüşhane ÜniversitesiHalkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET AKİF GÜNAY
- Dijital çağda endüstri 4.0 süreci ve yapay zekâ teknolojileriyle dönüşen gazetecilik pratikleri: sektör açısından bir değerlendirme
Industry 4.0 process in the digital age and journalism practices transformed with artificial intelligence technologies: an evaluation for the sector
BİRSEN KESKİNBIÇKI
Doktora
Türkçe
2025
Gazetecilikİstanbul ÜniversitesiGenel Gazetecilik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MURAT ÖZGEN
- Azerbaycan medyasında dijitalleşme ve yapay zekâ
Digitalization and artificial intelligence in Azerbaijani media
OFELYA BABAYEVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
GazetecilikAtatürk ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BESİM YILDIRIM