CBS tabanlı çok kriterli karar verme yaklaşımlarını kullanarak durağan olmayan koşullar altında taşkın risk değerlendirmesi
Flood risk assessment under non-stationary conditions using gis-based multi-criteria decision-making approaches
- Tez No: 1002545
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMET YILMAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İnşaat Mühendisliği, Civil Engineering
- Anahtar Kelimeler: Hidroloji, Taşkınlar, Hydrology, Floods
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erzurum Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Hidrolik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sel baskınları, önemli ekonomik kayıplara ve can güvenliği açısından ciddi risklere yol açan başlıca doğal afetlerden biridir. Bu nedenle, kentsel alanlarda sel risk değerlendirmesi çalışmaları, sel felaketinin azaltılması ve sürdürülebilir kalkınma faaliyetlerinin gerçekleştirilebilmesi için önemli bir konudur. Sel riski üzerine yapılan çalışmalar artmış olsa da, Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) ve çok kriterli karar verme modeli (ÇKKV) tabanlı sel risk değerlendirmelerinde, durağan olmayan koşullar altında farklı geri dönüş periyotlarındaki yağışların sel riski üzerindeki etkilerini inceleyen araştırmalar yetersizdir. Bu boşluğu ele almak için önerilen tez çalışması Türkiye'nin en kalabalık şehirlerinden biri olan İzmir ilinde sel risk alanlarını belirlemek ve önceliklendirmek amacıyla, durağan olmayan koşullar altında farklı geri dönüş periyotları için hesaplanan yağış kantilleri ile ÇKKV tabanlı sel tehlikesi haritalama tekniklerini entegre etmiştir. Çalışma kapsamında ilk olarak mevcut sel riskini değerlendirmek için, Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP), CBS' ye entegre edilmiş ve kritik olarak belirlenen 165 noktanın sel risk önceliğini analiz etmek için Çok Kriterli Optimizasyon ve Uzlaşma Çözümü (VIKOR) yaklaşımı kullanılmıştır. Değerlendirme sonuçlarına göre, Buca, Menderes, Bornova, Kemalpaşa, Çeşme, Torbalı, Menemen, Seferihisar ve Çiğli ilçeleri yüksek sel riski altındadır. VIKOR sonuçları, en yüksek sel riski noktalarının R91 (Çeşme), R153 (Buca) ve R93 (Çeşme) olduğunu göstermektedir. Çalışma alanında kapsamlı bir risk değerlendirmesi gerçekleştirmek için, durağan olmayan koşullar altında 10, 20, 50 ve 100 yıllık geri dönüş seviyelerinde Dağılım parametreleri için Genelleştirilmiş Eklemeli Modeller (GAMLSS) ile elde edilen yağış tahminleri AHP ile yeniden ağırlıklandırılmış ve tehlike kriterlerine dâhil edilerek dört senaryo için sel riski analizleri yapılmıştır. Sonuçlar, geri dönüş süreleri arttıkça yüksek riskli alanların genişlediğini, düşük riskli alanların ise daraldığını göstermiştir. VIKOR sonuçları, önceki sonuçlardan farklı olarak, Kemalpaşa ilçesindeki R55, R56 ve R54 noktalarının dört senaryoda da en yüksek sel riskine sahip bölgeler olduğunu ortaya koymuştur. Önerilen bütünleşik yaklaşımın İzmir ilinde sel riski azaltma stratejileri için karar vericilere önemli bilgiler sağlayacağı düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
Floods are one of the major natural disasters causing significant economic losses and serious risks to life safety. Therefore, flood risk assessment studies in urban areas are crucial for flood mitigation and the implementation of sustainable development activities. Although studies on flood risk have increased, research examining the effects of rainfall at different return periods under non-stationary conditions on flood risk is insufficient in Geographic Information System (GIS) and multi-criteria decision-making model (MCDM) based flood risk assessments. To address this gap, the proposed thesis integrates rainfall quantiles calculated for different return periods under non-stationary conditions with MCDM-based flood hazard mapping techniques to identify and prioritize flood risk areas in Izmir, one of Turkey's most populous cities. In this study, the Analytical Hierarchy Process (AHP) was first integrated into the GIS to assess the existing flood risk, and the VIseKriterijumsa Optimizacija I Kompromisno Resenje (VIKOR) approach was used to analyze the flood risk priority of 165 critically identified points. According to the assessment results, the districts of Buca, Menderes, Bornova, Kemalpaşa, Çeşme, Torbalı, Menemen, Seferihisar, and Çiğli are under high flood risk. VIKOR results show that the highest flood risk points are R91 (Çeşme), R153 (Buca), and R93 (Çeşme). To conduct a comprehensive risk assessment in the study area, rainfall estimates obtained the Generalized Additive Models for Location, Scale and Shape (GAMLSS) at 10, 20, 50, and 100-year return levels under non-stationary conditions were re-weighted with AHP and included in the hazard criteria, and flood risk analyses were performed for four scenarios. The results showed that as return periods increased, high-risk areas expanded, while low-risk areas contracted. Unlike previous findings, the VIKOR results revealed that points R55, R56, and R54 in Kemalpaşa district had the highest flood risk in all four scenarios. It is believed that the proposed integrated approach will provide important information to decision-makers regarding flood risk reduction strategies in İzmir province.
Benzer Tezler
- GIS-based multi-criteria decision analysis for optimal urban emergency facility planning
Kentsel optimal acil durum tesis planlaması için CBS tabanlı çok kriterli karar analizi
PENJANI HOPKINS NYIMBILI
Doktora
İngilizce
2022
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TURAN ERDEN
- Bulut tabanlı coğrafi bilgi sistemleri ile deprem yıkıntı atıklarının depolanması için bir yer seçimi modelinin geliştirilmesi
Developing a site selection model for landfilling earthquake demolition waste using cloud based geographic information systems
MUHAMMED YAHYA BIYIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMED OĞUZHAN METE
- Mekansal analiz teknikleri ile çok kriterli karar verme yaklaşımı kullanılarak raylı sistem güzergah analizi
Rail system route analysis using multi criteria decision making with spatial analysis techniques
BERNA ÇALIŞKAN
Doktora
Türkçe
2023
Ulaşımİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ OSMAN ATAHAN
- Orman yangını risk analizi ve ekoturizm rota planlamasında CBS tabanlı yöntemler: Sistematik literatür değerlendirmesi
GIS-based methods in forest fire risk analysis and ecotourism route planning: A systematic literature review
ÖMER GÜLENÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Turizmİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiEkoturizm Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. NASIR NARLIOĞLU
- Liman kimliğinin kruvaziyer turizmi üzerindeki etkileri ve limanlara kimlik kazandırılması
The effects of port identity on cruise tourism and gaining an identity for ports
ŞEYMA BAYAZIT
Doktora
Türkçe
2018
Turizmİstanbul Teknik ÜniversitesiDeniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LEVENT KIRVAL