Raylı sistem projelerinde demiryolu hattı uygunluğunun proje kriterlerine göre analizi
Analysis of railway line suitability according to project criteria in rail system projects
- Tez No: 1002557
- Danışmanlar: PROF. DR. FATİH GÜLGEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Jeodezi ve Fotogrametri, Ulaşım, Geodesy and Photogrammetry, Transportation
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüzde dünya genelindeki hızlı nüfus artışı ve kentleşme, özellikle büyük şehirlerde trafik yoğunluğu ve ulaşım sorunlarını beraberinde getirmektedir. Bu karmaşık sorunlara sürdürülebilir çözümler bulmak, kentsel yaşam kalitesi ve çevresel hedefler açısından kritik öneme sahiptir. Raylı sistemler, yüksek taşıma kapasiteleri, uzun vadede enerji verimliliği ve düşük karbon salınımları sayesinde bu ihtiyaca yönelik en etkili ve sürdürülebilir toplu taşıma çözümlerinden biri olarak öne çıkmaktadır. İstanbul gibi kalabalık ve dinamik şehirlerde, raylı sistem güzergahlarının doğru bir şekilde planlanması, yatırım verimliliği, kentsel sürdürülebilirlik, toplumsal fayda ve ulaşım stratejileri için hayati önem taşır. Ancak güzergah belirleme süreci; teknik, çevresel, sosyal, ekonomik ve kentsel planlama gibi çok sayıda kriterin eş zamanlı olarak değerlendirilmesini gerektiren karmaşık bir karar verme sürecidir. Bu tez çalışmasında büyükşehir ölçeğinde mevcut raylı sistem hatlarının geriye dönük değerlendirilmesinde ve gelecekteki planlamalarda analitik ve mekânsal temelli bir karar destek modeli geliştirilmesine zemin oluşturarak ülkemizin sürdürülebilir ulaşım hedeflerine katkı sağlanması amaçlamaktadır. Bu kapsamda, İstanbul'un M5 Üsküdar-Samandıra Metro Hattı'nın, proje aşamasında dikkate alınan kriterleri incelenmiş, çok kriterli karar verme (ÇKKV) yaklaşımlarından analitik hiyerarşi süreci (AHP) ve coğrafi bilgi sistemi (CBS) mekânsal analiz araçları kullanılarak ilgili metro hattı için bir uygunluk değerlendirme haritası üretilmiştir. AHP tekniği ile literatürde tanımlanan çok sayıda kriter uzman görüşleri ve pratik uygulama esaslarına dayalı olarak değerlendirilmiş ve hiyerarşik yapıda ağırlıklı optimize edilmiş bir kriter seti oluşturulmuştur. CBS ortamında elde edilen mekânsal verilerin AHP ağırlıklarıyla entegre edilmesi sayesinde M5 hattının mevcut güzergahı üzerindeki mekânsal uygunluk düzeylerini ortaya koyan bir değerlendirme haritası oluşturulmuştur. Elde edilen bulgular, AHP ve CBS entegrasyonuna dayalı bu yaklaşımın, raylı sistem güzergahlarının çok boyutlu analizi ve karar destek sistemlerinin geliştirilmesi için önemli bir potansiyel sunduğunu göstermiştir. Bu çalışma, karar sürecinin sistematikleştirilmesi, uzman görüşlerinin matematiksel modele dahil edilmesi ve coğrafi bağlamda görsel sonuçlar sunması olarak açıklanan temel üstünlüklere sahiptir. Ancak, AHP'nin uzman görüşlerine dayalı öznel değerlendirmelere duyarlı olması ve CBS analizlerinin veri kalitesine bağımlı kalması çalışmanın iki kritik sınırıdır.
Özet (Çeviri)
Today, rapid population growth and urbanization around the world bring traffic density and transportation problems, especially in large cities. Finding sustainable solutions to these complex problems is critical in terms of urban quality of life and environmental goals. Rail systems stand out as one of the most effective and sustainable public transportation solutions to this need thanks to their high transport capacity, long-term energy efficiency and low carbon emissions. In crowded and dynamic cities like Istanbul, proper planning of rail system routes is vital for investment efficiency, urban sustainability, social benefit, and transportation strategies. However, the route determination process is a complex decision-making process that requires the simultaneous evaluation of numerous criteria including technical, environmental, social, economic, and urban planning factors. This thesis aims to contribute to the sustainable transportation goals of our country by laying the groundwork for the development of an analytical and spatial-based decision support model for the retrospective evaluation of existing rail system lines at the metropolitan scale and future planning. In this context, the criteria considered during the project phase of Istanbul's M5 Üsküdar–Samandıra Metro Line were examined, and a suitability assessment map for the relevant metro line was produced using the Analytic Hierarchy Process (AHP), one of the multi-criteria decision-making (MCDM) approaches, and Geographic Information System (GIS) spatial analysis tools. Using the AHP technique, numerous criteria identified in the literature were evaluated based on expert opinions and practical application principles, and a weighted, optimized set of criteria was created in a hierarchical structure. By integrating the spatial data obtained in the GIS environment with the AHP weights, an evaluation map was created that reveals the spatial suitability levels along the current route of the M5 line. The findings show that this approach, based on AHP and GIS integration, offers significant potential for the multidimensional analysis of rail system routes and the development of decision support systems. This study has fundamental advantages, namely the systematization of the decision-making process, the inclusion of expert opinions in the mathematical model, and the presentation of visual results in a geographical context. However, two critical limitations of the study are the sensitivity of AHP to subjective assessments based on expert opinions and the dependence of GIS analyses on data quality.
Benzer Tezler
- Prefabrik rijit demiryolu elemanlarının tramvay inşaatlarında kullanımının sağladığı avantajların araştırılması: Bursa T2 hattı örneği
Investigation of advantages of using prefabricated rigid railway components in tramline constructions: Bursa T2 line example
MUSTAFA GÖRKEM ATAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
İnşaat MühendisliğiEskişehir Osmangazi Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ŞAFAK BİLGİÇ
- Demiryolu araçlarının bakım masraflarının RAMS analizleriyle değerlendirilmesi
Evaluation of maintenance costs of railway vehicles with RAMS analysis
HAMİT MURAT GEYİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Mühendislik Bilimleriİstanbul Ticaret ÜniversitesiKentsel Sistemler ve Ulaştırma Yönetimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ YALÇIN EYİGÜN
- Otogar-Bağcılar-Olimpiyatköyü-Başakkonutları 4 metro hattında istasyon yapım yöntemlerinin maliyet açısından karşılaştırılması
The comparison of station construktion methods at the Otogar-Bağcılar-Oli̇mpi̇yatköyü-Başakkonutları 4 metro li̇ne
YILDIRAY ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
İnşaat MühendisliğiBahçeşehir ÜniversitesiUlaştırma Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. VEYSEL ARLI
- Balastlı ve balastsız üstyapıların ekonomik yönden karşılaştırılması
Economic comparison between balasted and ballastless superstructures
VEYSEL ARLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İNAL SEÇKİN
- Embodied carbon assessment of urban railway systems in Turkey based on material quantification
Türkiye'de kent içi raylı sistem projelerinde malzeme miktarları üzerinden yapılan gömülü karbon değerlendirmeleri
MÜGE YÜKSEL
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
MimarlıkOrta Doğu Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ MURAT TANYER