Amerikan Board arşiv belgelerinde Bitlis İstasyonu (1860-1927)
Bitlis Station in American Board archive (1860-1927)
- Tez No: 1002657
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FÜSUN ÇOBAN DÖŞKAYA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tarih Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amerikan Board (Amerika Yabancı Misyon Temsilcileri Birliği, ABCFM) on dokuzuncu yüzyılın başlarında Amerika Birleşik Devletleri'nde Boston'da kurulan bir Protestan misyonerlik örgütüdür. 1819 yılında Osmanlı Devleti'nde faaliyetlerine başlayan örgüt, Osmanlı topraklarını misyon, istasyon ve dış istasyonlara ayırmıştır. Örgüt, açtığı okul, hastane, dispanser, kilise, vaaz mekânları, yetimhane gibi kurumlar ve bu kurumlara atadığı misyoner, vaiz, öğretmen, yerli yardımcılar aracılığıyla Osmanlı Devleti aleyhine propaganda yürütmüştür. Amerikan Board'un Bitlis'te yürütülen misyonerlik faaliyetleri hakkındaki bu çalışmada Bitlis'in misyonerler için önemi üzerinde durulmuş ve bu faaliyetlerin bölge halkı üzerindeki etkileri incelenmiştir. Amerikan Board arşivinde Bitlis ismi ilk defa 1841 yılında geçer ve 1858 yılı itibarıyla Amerikan misyonerlerinin Bitlis'e yerleşme süreci başlar. 1860 yılında Board'un Harput toplantısı sonrasında oluşturulan Doğu Türkiye Misyonu bünyesinde Bitlis İstasyonu kurulur. Bitlis İstasyonu hakkında elimizdeki son arşiv raporları Birinci Dünya Savaşı dönemine aittir ve 1917 yılında istasyon hakkındaki belgeler nihayete ermiştir. Burada görevli son Board misyoneri bölgeden 1927 yılında ayrılmıştır. Bu nedenle çalışma 1860-1927 yılları ile sınırlandırılmıştır. Aktif olduğu dönemde yirmiden fazla dış istasyona ulaşan Bitlis İstasyonu etki alanı ve nüfuzu açısından Board'un Osmanlı Devleti'ndeki faaliyetlerinde kilit rol oynamıştır. Bu nedenle çalışmada bölgedeki Ermeni ve Kürt nüfus üzerindeki misyonerlik faaliyetleri detaylandırılmış, Board'un bölgede yürüttüğü politikaları incelenmiş ve ABD çıkarlarının göz önüne serilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın bazı bulguları göstermektedir ki Bitlis misyonerleri Ermeniler ve Kürtler üzerinde yoğunluklu olarak çalışmışlardır; Bitlis'teki çalışmaların Van bölgesine dâhil edildiği yıllar içinde dahi Bitlis misyonerleri bölgeden ayrılmamış, Bitlis ve çevresi onlar için önemini korumuştur; Bitlis'ten ABD'ye dönen misyonerlerin aleyhte yayınları yıllar boyunca Ermeni diasporasını ve Türk-Ermeni ilişkilerini etkilemiştir.
Özet (Çeviri)
The American Board (American Board of Commissioners for Foreign Missions-ABCFM) is a Protestant missionary organization founded in Boston, United States, in the early 19th century. The organization began its activities in the Ottoman State in 1819 and divided Ottoman territories into missions, stations, and outstations. Through the institutions it established, such as schools, hospitals, dispensaries, churches, preaching places and orphanages, and through the missionaries, preachers, teachers, and local assistants it assigned to these institutions, the organization conducted systematic propaganda against the Ottoman State. This study on the missionary activities of the American Board in Bitlis focuses on the importance of Bitlis for missionaries and examines the effects of these activities on the local population. The name Bitlis first appears in the American Board archives in 1841, and by 1858, American missionaries had begun settling in Bitlis. In 1860, following the Board's Harput meeting, the Bitlis station was established within the Eastern Turkey Mission. The last archive reports we have on the Bitlis station dates back to the First World War, and the documents on the station came to an end in 1917. The last Board missionary serving here left the region in 1927. For this reason, the study is limited to the years 1860-1927. Reaching more than twenty foreign stations during its active period, the Bitlis station played a key role in the Board's activities in the Ottoman Empire due to its wide sphere of influence and the nature of its influence. For this reason, the missionary activities in the region on the Armenian and Kurdish populations have been detailed, the policies pursued by the Board in the area have been analysed, and the interests of the United States have been highlighted. Some of the findings of the study show that Bitlis missionaries worked intensively with Armenians and Kurds. Even during the years when the work in Bitlis was included in the Van region, the missionaries in Bitlis did not leave the region, and Bitlis and its surroundings retained their importance for them. The anti-Turkish publications of missionaries who returned to the US from Bitlis shaped the Armenian diaspora and Turkish-Armenian relations for years.
Benzer Tezler
- Amerikan Board arşiv belgelerine göre Konya'da tıbbi misyonerlik faaliyetleri (1911-1914)
Medical missionary activities in Konia according to American Board archive documents (1911-1914)
TUĞÇE DÖĞER
- The massacres of 1909: Violence in revolutionary context in Adana and its hinterland
1909 katliamı: Adana ve hinterlandında devrimci bağlamda şiddet
ÖNDER UÇAR
Doktora
İngilizce
2022
Türk İnkılap TarihiBoğaziçi ÜniversitesiTürkiye Cumhuriyeti Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENGİZ KIRLI
- Yabancı ülkeler tarafından Osmanlı coğrafyası'nda açılan okullar
The schools built by foreign countries on the land of the Ottoman empire
EBRU ESENKAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Eğitim ve ÖğretimTrakya ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. İBRAHİM SEZGİN
- Osmanlı İmparatorluğu'nda misyoner faaliyetlerin mekânsal üretimi, Robert Kolej Kampüsü ve Jimnastikhane Binası'nın yeni belgeler ışığında analizi
Spatial production of missionary activities in the Ottoman Empire, analysis of the Robert College campus, gymnasium building in the light of new documents
TUĞBA YILMAZ
- Amerikan Board Misyoner Yapısı Şanlıurfa Ermeni Yetimhanesi koruma sorunları ve çözüm önerileri
Preservation problems and protection proposals of American Board Mission Structure Şanliurfa Armenian Orphanage
ERDEM ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEYNEP GÜL ÜNAL