20.Yüzyılın ikinci yarısında İstanbul'un seküler müziğinde Rum müzisyenler
Rum musicians in the secular music of Istanbul during the second half of the 20th century.
- Tez No: 1002678
- Danışmanlar: PROF. NESİBE ÖZGÜL TURGAY, PROF. ONUR GÜNEŞ AYAS
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Müzik, Music
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kocaeli Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Müziği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Müziği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, ağırlıkla süreli yayınlar ve sözlü tanıklıklara dayanarak, 20. yüzyılın ikinci yarısında İstanbul'daki Rum müzikli eğlencesinin siyasi buhranlar, demografik kırılmalar ve kent kültüründeki dönüşümlerle nasıl bir etkileşim içinde şekillendiğini incelemektedir. Çalışma, Rum toplumunun İstanbul'un müzik yaşamındaki rolünü merkezine alarak, nüfus hızla azalırken müzikal görünürlüğün nasıl seyrettiğini ve“Rum müziği”teriminin hangi tarihsel eşiklerde oluşup dolaşıma girdiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Literatürde Bizans'tan Osmanlı'ya ve 1950'lere uzanan zengin bir tarihsel hat bulunmakla birlikte, 1950–2000 aralığına ilişkin çalışmalar çoğunlukla dağınık ve yüzeysel kalmıştır. Bu tez, söz konusu boşluğu hedefleyerek, demografik daralma ile şehirli beğeninin kurumsallaşması arasındaki gerilimi görünür kılar;“Rum müziği”nin sabit ve özcü bir kategori olmaktan ziyade, zamana ve bakış açısına göre değişen bir anlam alanı taşıdığını savunur. Araştırma karma bir yöntemsel tasarıma dayanır: (i) kapsamlı literatür taraması; (ii) Rum toplumu üyeleri ve sahne aktörleriyle sözlü tarih temelli yarı yapılandırılmış görüşmeler; (iii) 1950–1999 dönemine ait süreli yayın ve arşiv taraması (gazeteler, ilanlar, programlar). Veriler tematik içerik analiziyle kodlanmış, dönemsel kırılmalar üzerinden karşılaştırmalı biçimde okunmuştur. Mekân tipolojisi (gazino, meyhane/taverna, otel salonları), repertuvar akışları ve müzisyen dolaşımları özellikle dikkate alınmıştır. Bulgular üç evreye işaret eder. 1923–1955 dönemi, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan 1955'e uzanan hatta eklemlenme, eklektik modernleşme ve Batılılaşma/çokkültürlülük bağlamında bir arka plan sunar. 1955–1980 dönemi içe kapanma ve çekilme olarak belirginleşir; 6–7 Eylül 1955, 1964 sürgünleri ve 1974'te Kıbrıs geriliminin tırmanışı gibi olaylar, toplumsal ve demografik daralmayı derinleştirerek sahnedeki Rum varlığını sınırlar. 1980'ler–1990'lar ise Turgut Özal dönemiyle birlikte piyasa açılımları, folklorizm ve ana akımlaşma üzerinden yeniden dolaşıma girişi işaret eder; ancak bu kez sahnede gözle görülür biçimde azalmış bir Rum nüfusuyla. İncelenen üç dönem üzerinden, Rum müziğinin sabit ve tekil anlamlı bir tür olmayıp, bilakis mütemadiyen yeniden tanımlanan dinamik bir pratikler bütünü olduğu ortaya konmuştur. Rumların Osmanlı ve erken Cumhuriyet döneminin çok katmanlı müzikal/kültürel mozaiğine farklı üsluplar aracılığıyla katılımından, azınlık konumuna düştüğü ve sonrasında yitirilmiş bir kent yaşamının egzotikleştirilmiş ancak aynı zamanda popüler bir sembolü olarak yeniden ortaya çıktığı bir süreç söz konusudur. Aynı zamanda, estetik tercihlerin çoğunun salt Rumlara özgü bir farklılıkla ya da azınlık karşıtı politikalarla izah edilemeyeceği anlaşılmıştır. Bu tercihler Rumların Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olması gerçeğiyle de doğrudan bağlantılıdır. Dolayısıyla Rumlar, tıpkı Türk kentli sınıflar gibi Batılılaşma, yeni zenginleşme, tüketim pratikleri ve popülizm kavramının yeniden anlam kazanması bağlamının bir parçasıdır. Bu tez, etnik kimlik ile sınıfsal konum, bellek ile piyasa, azınlık deneyimi ile popüler kültür arasındaki ilişkileri görünür kılarak bunları tarihsel bir bağlama oturtmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Drawing primarily on press archives and oral testimonies, this thesis examines how Greek Orthodox (Rum) music-centered entertainment in Istanbul during the second half of the twentieth century was shaped through its interaction with political crises, demographic ruptures, and transformations in urban culture. Focusing on the role of the Rum community within Istanbul's musical life, the study traces how musical visibility evolved in parallel with a rapidly shrinking population and analyzes the historical moments in which the term“Rum music”emerged and circulated. While the existing literature offers a rich historical line extending from Byzantium through the Ottoman period and into the 1950s, scholarship addressing the 1950–2000 period has remained largely fragmented and superficial. Addressing this gap, the thesis foregrounds the tension between demographic contraction and the institutionalization of urban taste, arguing that“Rum music”should be understood not as a fixed or essentialized category but as a field of meaning that shifts according to historical context and perspective. Methodologically, the study employs a mixed research design consisting of: (i) an extensive literature review; (ii) semi-structured oral history interviews with members of the Rum community and performance-scene actors; and (iii) archival research on periodicals and ephemera from 1950 to 1999 (newspapers, advertisements, programs). Data were coded through thematic content analysis and comparatively examined across periodizing breaks, with particular attention to venue typologies (gazinos, meyhanes/tavernas, hotel halls), repertoire flows, and musician mobility. The findings identify three distinct phases. The period from 1923 to 1955 outlines a background characterized by integration, eclectic modernization, and Westernization/multiculturalism following the founding of the Turkish Republic. The 1955–1980 period marks a phase of withdrawal and contraction, as events such as the September 6–7 pogrom, the 1964 deportations, and the escalation of the Cyprus conflict in 1974 intensified demographic decline and restricted Rum presence on the public stage. The 1980s–1990s, shaped by market liberalization under Turgut Özal, signal a re-entry into circulation through folklorization and mainstreaming—this time with a visibly diminished Rum population. Across these three periods, the thesis demonstrates that Rum music cannot be defined as a singular or stable musical genre, but rather as a dynamic set of practices continually reconstituted in response to shifting historical conditions. From Rum participation in the multilayered musical and cultural mosaic of the Ottoman and early Republican periods, to marginalization as a minority community, and finally to reappearance as an exoticized yet popular symbol of a lost urban past, the study traces a complex trajectory of transformation. This thesis also shows that aesthetic preferences cannot be explained solely through minority status or anti-minority policies; they are also directly connected to the Rum community's position as citizens of the Turkish Republic and to broader dynamics shared with urban Turkish classes, including Westernization, new forms of wealth, consumption practices, and the reconfiguration of populism. By situating these intersections historically, the thesis contributes to understanding the relationships between ethnic identity and class position, memory and market, minority experience and popular culture.
Benzer Tezler
- Millî kültür taşıyıcılığında usta malı çalıp söyleme geleneği temsilcisi olarak Âşık Veysel
Âşık Veysel as an agent of the masters' repertory performer in the transmission of national culture
ERAY CÖMERT
Doktora
Türkçe
2017
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiMüzikoloji ve Müzik Teorisi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. SONGÜL KARAHASANOĞLU
ÖĞR. GÖR. SÜLEYMAN ŞENEL
- 20. yüzyılın ilk yarısında konut sorununun ele alınış yöntemleri ve Henri Prost İstanbul örneği
In the beginning of the 20 th. century analyzing methods of the housing problem an example: Henri Prost's Istanbul plannings
HÜLYA COŞKUN
Doktora
Türkçe
2017
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KAYAHAN TÜRKANTOZ
- 20. yüzyılın ikinci yarısında insan yerleşimleri politikalarına bir yaklaşım
Approache to human sttlements policies in the second half of the 20th century
ETHEM TORUNOĞLU
Doktora
Türkçe
2001
Kamu YönetimiAnkara ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CAN HAMAMCI
- İstanbul'un iktisadi coğrafyası (20 yy.'ın ilk yarısı)
Wirtschaftliche erdkunde von Istanbul (Erste helfte vom 20. yh.)
BÜNYAMİN DEMİR
- İstanbul'un ekonomik, sosyal ve mimari değişiminde Beyhan Sultan'ın etkisi: 1766-1824
The effect of Beyhan Sultan on the economic social and architectural change of Istanbul: 1766-1824
FADİME TÜRKÖLMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Tarihİstanbul Üniversitesiİstanbul Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHTAP ÖZDEĞER