İklim risklerinin azaltılmasına yönelik sosyal kırılganlığın tespiti: Türkiye örneği
Identifying social vulnerability to climate risks mitigation: The case of Türkiye
- Tez No: 1002677
- Danışmanlar: PROF. DR. İSTEM KÖYMEN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Kamu Yönetimi, Public Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Afet Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Afet Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, iklim değişikliğinin tetiklediği afetlerin toplum üzerinde oluşturduğu kırılganlığa etki eden değişkenleri saptamak, iklim risklerinin azaltılmasına yönelik sosyal kırılganlığı ölçen bir endeks modeli geliştirmek, bu model aracılığıyla il, bölge ve ülke bazında kırılganlık düzeylerini belirleyip mekânsal olarak haritalandırmak ve öneriler geliştirmektir. Bu amaç doğrultusunda sosyal kırılganlık; duyarlılık, maruziyet ve uyum kapasitesi bileşenleri altında tanımlanan değişkenler aracılığıyla sayısallaştırılmıştır ve sonuçların hem karşılaştırılabilir hem de görsel olarak izlenebilir olması için“Sosyal Kırılganlık Endeksi”geliştirilmiştir. Sosyal Kırılganlık Endeksinin hesaplanabilmesi için üç bileşen altında toplam 38 değişken belirlenmiştir. Bu üç bileşen üzerinden alt ve genel endeks değerleri elde edilmiştir. Ağırlık yapısı değerlendirildiğinde, duyarlılık bileşeni içinde ortalama hane halkı büyüklüğü ve yaş bağımlılığına işaret eden değişkenlerin daha yüksek değerler aldığı; maruziyet bileşeninde ise sıcaklık rejimi göstergeleri (ortalama, en yüksek, en düşük sıcaklık) gibi iklimle ilişkili olay değişkenleri daha yüksek ağırlıklarla öne çıkmıştır. Uyum kapasitesi bileşeninde ise acil durum barınma alternatifi, kişi başı gayrisafi yurt içi hasıla gibi kaynak ve hizmet erişimini temsil eden değişkenlerin daha belirleyici olduğu görülmüştür. Bulgular, endeks değerlerinin Türkiye'de mekânsal olarak homojen dağılmadığını, alt endekslerde ve Sosyal Kırılganlık Endeksinde belirgin bölgesel kümelenmeler bulunduğunu göstermektedir. Geliştirilen endeks, il ve bölge ölçeğinde öncelikli alanların belirlenmesine, risk azaltım politikalarının mekâna duyarlı biçimde tartışılmasına ve yerel düzeyde izleme-değerlendirme çalışmalarına temel oluşturacak bir çerçeve sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to identify the variables affecting the vulnerability of society to disasters triggered by climate change, to develop an index model measuring social vulnerability aimed at mitigating climate risks, and through this model, to determine and spatially map vulnerability levels at provincial, regional, and national scales, and to propose policy recommendations. In line with this objective, social vulnerability was quantified through variables defined under the components of sensitivity, exposure, and adaptive capacity, and a Social Vulnerability Index was developed to ensure that the results are both comparable and visually traceable. In order to calculate the Social Vulnerability Index, a total of 38 variables were identified under three main components. Based on these components, both sub-index and composite index values were derived. When the weighting structure was examined, it was observed that within the sensitivity component, variables indicating average household size and age dependency received relatively higher values; within the exposure component, climate-related event indicators such as temperature regime variables (average, maximum, minimum temperature) stood out with higher weights. In the adaptive capacity component, variables representing access to resources and services, such as emergency shelter alternatives and GDP per capita, were found to be more influential. The findings indicate that index values are not spatially homogeneous across Türkiye; rather, distinct regional clusters emerge in both sub-indices and the overall Social Vulnerability Index. The developed index provides a framework for identifying priority areas at provincial and regional scales, supports the spatially explicit discussion of risk reduction policies, and serves as a basis for local-level monitoring and evaluation processes.
Benzer Tezler
- Development of a spatial model on nuclear power plant accidents based on vulnerability and evacuation plans
Kırılganlık ve tahliye planlarına dayalı nükleer santral kazaları için mekansal bir modelin geliştirilmesi
MARYNA BATUR
Doktora
İngilizce
2025
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. REHA METİN ALKAN
- Yüzey kentsel ısı adası yoğunluğu ve kırılganlığının araştırılması: İstanbul metropoliten bölgesi için çok boyutlu bir yaklaşım
Investigating surface urban heat island intensity and vulnerability: a multidimensional approach for istanbul metropolitan area
YUSUF EMİNOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN MURAT ÇELİK
- Spot ve vadeli karbon fiyatlarının varyansta ve ortalamada asimetrik bootstrap nedensellik testi ile analizi
Asymmetric bootstrap causality test in mean and in variance of spot and future carbon prices
MEHMET ALPER ERGÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
İşletmeZonguldak Bülent Ecevit Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET FATİH BAYRAMOĞLU
- Filyos Çayı Havzası'nın (Karabük-Gökçebey) çok kriterli karar verme yöntemi yardımıyla taşkın risklerinin belirlenmesi
Determination of flood risk with help of multi-criteria decision making method of Filyos River Basin (Karabük-Gökçebey)
GÜNEY ORTAÇ
- Sustainable development goals in lower-middle income economy: Relevancy and outlook in Cameroon
Alt gelirli ekonomi'de sürdürülebilir kalkınma hedefleri: Kamerun'da uygunluk ve görünüm
HAMAN ADAMA MOHAMADOU
Doktora
İngilizce
2022
EkonomiAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiSosyal Politika Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULKADİR DEVELİ