Demanslı bireylere informal bakım verenlere yönelik geliştirilen mobil uygulamanın etkinliğinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effectiveness of a mobile application developed for informal caregivers of individuals with dementia
- Tez No: 1003331
- Danışmanlar: PROF. DR. FATMA İLKNUR ÇINAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hemşirelik, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Bakım Verenler, Bakım Yükü, Demans, Mobil Uygulamalar, Nöropsikiyatrik Belirtiler, Yaşam Kalitesi, Geriatri, Mobil, Mobil sağlık, Mobil uygulama, Caregivers, Caregiver Burden, Dementia, Mobile Applications, Neuropsychiatric Symptoms, Quality of Life, Geriatrics, Mobile, Mobile health, Mobile application
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Gülhane Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışma, demanslı bireylere informal bakım verenler için geliştirilen kullanıcı merkezli mobil uygulamanın bakım yükü, yaşam kalitesi ve demanslı bireylerin nöropsikiyatrik semptomları üzerindeki etkisini değerlendirmeyi amaçlamıştır. Gereç ve Yöntem: Temmuz 2023 – Temmuz 2025 tarihleri arasında, Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Geriatri Bilim Dalı'nda yürütülen bu çalışma, Tıbbi Araştırma Konseyi'nin karmaşık müdahaleler çerçevesine uygun olarak iki aşamalı olarak tasarlanmıştır. İlk aşama, literatür taraması, uzman görüşleri ve bakım verenlerle yapılan nitel görüşmelerden elde edilen bulgular doğrultusunda, mobil uygulama geliştirme sürecini içeren metodolojik tasarımda yürütülmüştür. İkinci aşama, geliştirilen uygulamanın etkinliğinin değerlendirilmesine yönelik randomize kontrollü deneysel tasarımda gerçekleştirilmiştir. Bu aşamada, katılımcılar tabakalı blok randomizasyon yöntemiyle gruplara atanmıştır. Çalışma, müdahale (n=37) ve kontrol (n=38) gruplarında toplam 75 katılımcı ile tamamlanmıştır. Müdahale grubuna iki ay boyunca haftada en az bir kez olmak üzere uygun oldukları ve istedikleri zamanlarda mobil uygulama kullanımı önerilmiş, kontrol grubuna rutin poliklinik izlemi dışında girişim uygulanmamıştır. Veriler, araştırma başlangıcında (0. Gün) ve müdahale bitiminde (8. Hafta) İnformal Bakım Verenlerin Sosyodemografik ve Bakım Verme Özelliklerine İlişkin Form, Zarit Bakım Yükü Ölçeği, Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği Kısa Formu, Nöropsikiyatrik Envanter ile toplanmış; müdahale grubunda ayrıca Sistem Kullanılabilirlik Ölçeği uygulanmıştır. Verilerin analizi SPSS 29.0 ile yapılmış; parametrik varsayımlar sağlandığında Bağımsız Örneklemler t testi ve Tekrarlayan Ölçümler ANOVA, sağlanmadığında Mann–Whitney U testi, kategorik değişkenler için ise Ki-kare testi kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmaya katılan bakım verenlerin yaş ortalaması müdahale grubunda 50,81 ± 8,98 yıl, kontrol grubunda 51,42 ± 8,55 yıl olup, müdahale grubunun %70,27'si, kontrol grubunun ise %63,16'sı kadındır. Randomize kontrollü çalışma kapsamında yapılan grup ve zaman etkileşimi analizlerinde, müdahale sonrasında yaşam kalitesi toplam puanı ve ruhsal alt boyutunda anlamlı fark bulunmuştur (p<0,001). Bununla birlikte, bakım yükü ve demanslı bireyin nöropsikiyatrik semptomlarında grup ve zaman etkileşimi açısından anlamlı fark bulunmamıştır (p>0,05). Müdahale grubunun sistem kullanılabilirlik puanı ortalama 74,79 ± 15,97 (min–max: 0–100) olarak belirlenmiştir. Sonuç: Kuramsal temellere ve kullanıcı ihtiyaçlarına dayalı olarak geliştirilen mobil uygulama, bakım verenlerin yaşam kalitesini, özellikle ruhsal boyutunu iyileştirebilir. Ancak, bakım yükü ve nöropsikiyatrik semptomlar gibi karmaşık çıktılarda anlamlı değişim yaratmak için, daha uzun süreli, çok bileşenli ve yüksek etkileşimli uygulamalara ihtiyaç vardır.
Özet (Çeviri)
Aim: This study aimed to evaluate the effectiveness of a user-centered mobile application developed for informal caregivers of individuals with dementia on caregiver burden, quality of life, and the neuropsychiatric symptoms of the individuals with dementia. Materials and Methods: Conducted between July 2023 and July 2025 at the Department of Geriatrics, Gülhane Training and Research Hospital, this study followed the Medical Research Council framework for complex interventions and was implemented in two phases. In the first phase, employing a methodological design, the mobile application was developed through a systematic process integrating evidence from the literature, expert consultations, and qualitative interviews with caregivers. The second phase was conducted within a randomized controlled experimental design to evaluate the effectiveness of the developed application. In this phase, participants were assigned to groups through stratified block randomization. The study was completed with a total of 75 participants in the intervention (n=37) and control (n=38) groups. The intervention group was advised to use the mobile application at least once per week, at times of their choosing, over a two-month period, while the control group received no additional intervention beyond routine outpatient follow-up. Data were collected at baseline (day 0) and post-intervention (week 8) using the Sociodemographic and Caregiving Characteristics Form for Informal Caregivers, the Zarit Burden Scale, the World Health Organization Quality of Life-BREF, and the Neuropsychiatric Inventory. The System Usability Scale was also administered to the intervention group. Data analysis was performed using SPSS 29.0; when parametric assumptions were met, Independent Samples t-test and Repeated Measures ANOVA were applied, whereas the Mann–Whitney U test was used when assumptions were not satisfied, and the Chi-square test was employed for categorical variables. Results: The mean age of caregivers was 50,81 ± 8,98 years in the intervention group and 51,42 ± 8,55 years in the control group; 70,27% of the intervention group and 63,16% of the control group were female. In this randomized controlled trial, analysis of group and time interactions revealed a significant difference in total quality of life scores and the psychological dimension following the intervention (p<0.001). However, no significant group and time interactions were found for caregiver burden or the neuropsychiatric symptoms of the individuals with dementia (p>0.05). The system usability score of the intervention group was 74.79 ± 15.97 (min–max: 0–100). Conclusion: Developed through a theoretically grounded and user-informed methodological process, the mobile application may improve the quality of life of caregivers, particularly in the psychological dimension. Nevertheless, achieving measurable changes in complex outcomes such as caregiver burden and neuropsychiatric symptoms may require longer-term, multi-component, and more interactive interventions.
Benzer Tezler
- Demanslı bireylere bakım veren aile üyelerine uygulanan destek grup sürecinin bakım veren yükü ve psikolojik dayanıklılık düzeyi üzerine etkisinin incelenmesi
Examining the effect of the support group process applied on the family members who care for individuals with dementia on the caregiver's burden and psychological resilience level
SEHER GÖNEN ŞENTÜRK
Doktora
Türkçe
2016
HemşirelikDokuz Eylül Üniversitesiİç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZLEM KÜÇÜKGÜÇLÜ
- Demanslı bireylere bakım verenlerin uyku kalitesi ve etkileyen etmenlerin incelenmesi
Examination and determine the affects of sleep quality of caregivers of people with dementia
BURCU ELMAS
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
HemşirelikDokuz Eylül ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BURCU AKPINAR SÖYLEMEZ
- Demanslı bireylere bakım veren aile üyelerinin bakım yükü ve aleksitimi düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between caregiver burden and alexithymia levels of family members who care for individuals with dementia
SERAP SATILMIŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
HemşirelikÇankırı Karatekin ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SEHER GÖNEN ŞENTÜRK
- Demanslı bireylere bakım veren aile üyelerinin olumlu bakım verme deneyimlerinin incelenmesi
Investigation of the positive caregiving experiences of family members caring for individuals with dementia
GİZEM NUR KURUDERVİŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
HemşirelikÇankırı Karatekin Üniversitesiİç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SEHER GÖNEN ŞENTÜRK
- Huzurevinde çalışan hemşirelerin demanslı bireylere yönelik tutumlarını etkileyen faktörler
Examining the attitudes of nurses working in nursing home toward i̇ndividuals with dementia and the affecting factors
MENŞURE ÖZCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
HemşirelikÇankırı Karatekin ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SEHER GÖNEN ŞENTÜRK