Çağdaş tıbbi fetvalarda beden mahremiyetinin yeri: İnsan onuru bağlamında bir inceleme
The place of body privacy in contemporary medical fatwas: An examination in the context of human dignity
- Tez No: 1003709
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUSTAFA HAYTA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Fetva, beden, tedavi, mahremiyet, mükerrem, insan onuru, fatwa, body, treatment, privacy, mukarram, human dignity
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüzde meydana gelen teknolojik gelişmelerle birlikte bireylerin mahremiyetlerinin korunması daha da karmaşık hale gelmiştir. Müslüman toplumlar, İslami rehberlik konusunda fetva verme rolünü üstlenen rasyonel bir dini otoriteye ihtiyaç duymaktadır. Modern tıbbın gerektirdiği prosedürler, genetik testler, dijital kayıtlar vb. teknolojik gelişmeler, bireylerin mahremiyetinin sınırlarını hem zorlamakta hem de bulanıklaştırmaktadır. Dolayısıyla dini bir otoriteye duyulan ihtiyaç günden güne artmaktadır. Çeşitli fetva akademileri çağdaş dönemde bu ihtiyacı karşılamak için yoğun bir çaba içerisindedir. Bu anlamda fetva faaliyeti yürüten beş fetva kurumu esas alınmıştır. Bu kurumlarının ortak yönlerinden birisi ve belki de en önemlisi çağın, gelişim ve dönüşümlerinden bilhassa modern tıbbın gelişmesinden kaynaklanan ve bireylerin çoğu zaman nasıl davranması gerektiğini bilemediği, çözüme kavuşturulmasını beklediği hususlarda referans aldıkları önemli kurumlar olmalarıdır. Bu çalışma, çağdaş fetva kurumlarının tıbbi meselelerle ilgili fetvalarını İslam'ın mahremiyet anlayışı ve insan onuru çerçevesinde değerlendirmektedir. Dolayısıyla ilgili kurumların üreme ve doğurganlık, cinsel ve jinekolojik müdahaleler, tıbbi teşhis sürecinde dikkat edilmesi gereken durumlar ve hayatın sonuna dair fetvaları incelenmiştir. Bu anlamda mahremiyet ve insan onuru perspektifinden değerlendirilmiş ve genel olarak zaruret-maslahat eksenli kararlar aldıkları görülmüştür. Fetvalarda,“canın korunması”ilkesine öncelik verilmiş; hayati tehlike durumlarında tedavi meşru, diğer hallerde ise mahremiyetin korunması zorunlu görülmüştür. Tüp bebek tedavisi zaruret kapsamında caiz sayılırken, taşıyıcı annelik nesep karışıklığı ve insanın mükerremliğine zarar gerekçesiyle reddedilmiştir. Kürtaj, annenin hayatını kurtarmak gibi istisnai durumlarla sınırlandırılmış, embriyo potansiyel bir insan olarak değerlendirilmiştir. Organ nakli, otopsi ve kadavra konularında da zaruret ve maslahat ilkeleri gözetilerek bedenin dokunulmazlığı korunmuştur. Bu fetvalar, insan bedeninin sadece biyolojik değil, aynı zamanda onur ve mahremiyet yönüyle de korunması gereken bir emanet olduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
With the technological advancements of the modern era, the protection of individual privacy has become increasingly complex. Muslim societies, therefore, require a rational religious authority capable of providing Islamic guidance through the issuance of fatwas. Modern medical procedures, genetic testing, and digital record systems have both challenged and blurred the boundaries of personal privacy, intensifying the need for such religious authority. In this context, various contemporary fatwa institutions have been actively engaged in addressing these emerging issues. Among them, five major fatwa institutions have been examined in this study. A significant and perhaps the most prominent common feature of these institutions is their role as authoritative references for addressing the moral and legal dilemmas arising from modern transformations—particularly those related to advances in medicine—where individuals often remain uncertain about the appropriate course of action. This study evaluates the fatwas of contemporary Islamic institutions on medical issues within the framework of Islam's understanding of privacy and human dignity. Accordingly, the fatwas concerning reproduction and fertility, sexual and gynecological interventions, medical diagnostic procedures, and end-of-life issues have been analyzed. The findings indicate that these institutions generally base their rulings on the principles of necessity (darura) and public interest (maslaha). In their legal reasoning, the preservation of life—a fundamental objective of Islamic law—takes precedence; medical treatment is deemed permissible in cases of life-threatening conditions, while the protection of privacy remains obligatory in other circumstances. In this regard, in-vitro fertilization (IVF) is considered permissible under necessity, whereas surrogacy is prohibited due to the potential for lineage confusion and violation of human dignity. Abortion is restricted to exceptional cases such as saving the mother's life, and the embryo is regarded as a potential human life. In matters such as organ transplantation, autopsy, and the use of cadavers, these institutions uphold the inviolability of the human body within the framework of necessity and benefit. Collectively, these fatwas affirm that the human body is not merely a biological entity but a sacred trust that must be protected in accordance with the principles of human dignity and privacy.
Benzer Tezler
- Ürdün Fetva Dairesi ve tıbbi fetvalarının mukayeseli analizi
Comparative analysis of the Jordanian General Ifta Department and its medical fatwas
AYŞENUR EROL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MERVE ÖZAYKAL
- Fakihlerin tedaviye bakışı ve fetvâda tıbbî bilginin yeri
Faqihs' view of treatment and the perspective of medical knowledge in fatwa
MUKADDES DURAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Dinİstanbul 29 Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE BOYNUKALIN ŞENKARDEŞLER
- İslam hukukuna göre insan kökenli biyolojik maddelerle tedavi
Treatment with biological substances of human origin according to Islamic law
LÜBABE KARTAL
- In-vitro fertilization and embryo transfer (IVF-ET) in terms of islamic belief and bioethics: The construction of new fatwas for new biotechnological and medical advances
İslam inancı ve biyoetik açısından tüp bebek ve embriyo transferi (IVF-ET): Yeni biyoteknolojik ve tıbbi gelişmeler için yeni fetvaların inşası
AHMET ALKAN
- Repressed female bodies in contemporary feminist dystopias: Leni Zumas' Red Clocks and Sophie Mackintosh's Blue Ticket
Çağdaş feminist distopyalarda bastırılmış kadın bedenleri: Leni Zumas'ın Kırmızı Saatler'i ve Sophie Mackintosh'un Mavi Bilet'i
MERVE GÜLER ÖZBOLAT
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
İngiliz Dili ve Edebiyatıİstanbul Kültür Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. IŞIL BAŞ DE OLIVEIRA