Fıkıh usulü terimleri sözlüklerinin tanıtım ve analizi -Hudûd eserleri örneğinde-
Dictionaries of jurisprudential terminology: A study and definition of the terms of uṣūl al-fiqh -Kutub al-Hudūd as a model-
- Tez No: 1004060
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ TUBA HACER KORKMAZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Arapça
- Üniversite: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri (arapça) Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kavram ve terimlerin (ıstılahların) belirlenmesi, genel olarak İslami ilimlerde, özelde ise Fıkıh Usulü ilminde temel bir giriş niteliği taşır. Çünkü usulî terimler, şer'i metinlerin delaletlerini belirlemek ve Şâri'in bu metinlerdeki muradını anlamak için kullanılan bilgi ve yöntem aracıdır. Bu sebeple, belirli bir mesele üzerine yapılan hiçbir usul çalışmasının tamamlanması veya istikamet bulması, etrafında dönülen terimin dakik bir şekilde tanımlanmasından önce mümkün değildir.“ ”Bu çalışma, tedvin tarihi süresince usûl ıstılahları sözlüklerini ve hudûd/ta'rifât literatürünü incelemeyi hedeflemektedir. Çalışma, belirli bir dönem veya müellifle sınırlı kalmayıp, bu alanda kaleme alınan literatürü kapsamakta; sözlük yazarlarının tanımları oluşturmadaki (siyaga) titizliklerine ve belirledikleri kriterlere (davabıt) özellikle dikkat çekmektedir. Söz konusu tarihsel iz sürüş; usûlî tanım sözlüklerinin; usûl metinleri, genel sözlükler, mezhep imamlarının ve ekollerin görüşleri ile usûl kitaplarının giriş kısımlarındaki kısa ve özlü işaretlerden, Hicri 5. asırdan günümüze kadar nasıl bağımsız ve bütüncül eserlere dönüştüğünü anlamak açısından elzemdir.“ ”Çalışma ayrıca, bu sözlük (mu'cem) yazım sürecinin izini sürmeyi; bu terimlerin 'özel telifler' halinde müstakil olarak ele alınmasını gerektiren metodolojik ve eğitimsel sebepleri analiz etmeyi hedeflemektedir. Bu doğrultuda çalışma, şu temel hedefleri gerçekleştirmeye yöneliktir: Birincisi: Sözlük yazarlarının fıkhî mezheplerini, bulundukları coğrafi bölgeleri belirtmek ve her sözlük hakkında kısa bir tanıtım sunmak suretiyle bu eserlerin tarihî ve bibliyografik dokümantasyonunu yapmak; ayrıca çalışmanın kurucu kavramları olan sözlük, terim (ıstılah), tanım (had), kamus ve ansiklopedi ile usûl terimlerinin sınırları ve tariflerine ilişkin kavramsal ağ arasındaki ayrımları ortaya koymaktır. İkincisi: Söz konusu sözlükleri; içerikleri, barındırdıkları usûlî tanımların yoğunluğu, her bir sözlüğün izlediği yöntem ve üslup açısından inceleyip analiz etmektir. Üçüncüsü: 'Hudûd' (Tanımlar) kitaplarında yer aldığı şekliyle Mendub, Sebeb, Kıyas, Müşterek, Emir, Müçtehid, Mukallid ve Fetva gibi seçilmiş usûl terimlerinin analizini yaparak; fıkhî ve usûlî tartışmalara zenginlik katan ince farkları, uzlaşı ve ayrılık noktalarını görünür kılmaktır. Dördüncüsü: Terimsel tutarlılığı (ıstılahî zaptı) sağlamak, usûl eğitimini geliştirmek, fetva üretim kalitesini artırmak ve güncel meselelerdeki (nevâzil) bilimsel ix araştırma temellerini güçlendirmek amacıyla; bu sözlüklerin akademik ve bilimsel çevrelerdeki kullanım durumunu değerlendirmektir."
Özet (Çeviri)
Defining concepts and terminology is a fundamental part of Islamic sciences in general, and in the science of jurisprudence in particular, as fundamental terms constitute the cognitive and methodological tool used to determine the meanings of legal texts and understand the intent of the legislator. No fundamental study of a particular issue can be complete or accurate until the term around which it revolves has been precisely defined. This study aims to address the lexicons of fundamentalist terminology and books of definitions and definitions throughout the history of their codification. The study is not limited to a specific time or author, but rather encompasses what has been written in this field, paying attention to the rules and mastery of the authors of these lexicons in formulating definitions and definitions. This tracing is necessary to understand how dictionaries of fundamentalist boundaries and definitions evolved from brief references in fundamentalist texts, guides, general dictionaries, the words of the imams of jurisprudential schools and schools within schools, and the introductions to fundamentalist books, into independent and comprehensive compilations from the fifth century AH to the present day. The study also aims to trace the path of this lexical documentation and analyse the methodological and educational reasons that necessitated the separation of these terms into specific works. The study aims to achieve key objectives, including: First, the historical and bibliographical documentation of these dictionaries, mentioning the jurisprudential school of their authors, the geographical region, and a brief overview of each dictionary, distinguishing between the fundamental concepts of the study, such as dictionary, term, definition, lexicon, encyclopaedia, and the network of concepts related to the boundaries and definitions of fundamental terms. Second, the study and analysis of these dictionaries in terms of their content, the density of fundamental boundaries in them, and the methodology and style of each dictionary. Third, the fundamental analysis of selected fundamental terms such as mandub, sabab, qiyas, mushtarak, amr, and majt.
Benzer Tezler
- İslâm Hukuk usûlünde mecaz
Metonymy in İslamic Civil Procedure
ÜSMETULLAH SAMİ
Doktora
Türkçe
2017
DilbilimAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DAVUT YAYLALI
- Hâris el-Muhâsibî'nin tefsiri ve yöntemi
Tafser of Haris el-Muhâsibî and his method
ATİYE AKBAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET ALABALIK
- İbnu Nüceym: Zeynüddin b. İbrahim b. Muhammed el-Misri el-Hanefi'nin (Y. 970 / 1563) Lübbü'l-Usul adlı eserinin tahkiki
Analysis of İbnu Nüceym: Zeynüddin b. İbrahim b. Muhammed el-Misri el-Hanefi's (Death 970/1563) work of art titled Lübbü'l-Usul
MOHAMED VALL MOHAMED LEMİNE
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Hukukİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH TIRABZON
- أصـول الفـقه عند الحـنفـية وأهم مميزاته فـي القرن الثامـن الهجري
Hicrî 8. yüzyılda Hanefî fıkıh usulü ve en önemli özellikleri
RAİD HATİB
Yüksek Lisans
Arapça
2024
DinFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÜVEYS ATEŞ
- Ebû ishâk eş-Şirâzî'nin fıkıh usulü yazımında çağdaşı Şâfiî usulcülerden farklı yönleri
Abu ishâq al-Shirazi's different aspects on usul al-Fiqh writing from contemporary Shafi'i jurists
MAHMUT ACAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET ALİ YARGI