Modern coğrafyanın derin kökleri: Orta Çağ İslam medeniyetinde coğrafi düşünce
The deep roots of modern geography: Geographical thinking inthe Islamic civilization of the Middle Ages
- Tez No: 1004098
- Danışmanlar: PROF. DR. OSMAN GÜMÜŞÇÜ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Coğrafya, Geography
- Anahtar Kelimeler: Beşeri coğrafya, Modern coğrafya, İslam bilim tarihi, Human geography, Modern geography, History of İslamic science
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çankırı Karatekin Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Coğrafya Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Modern coğrafya disiplininin kökenleri üzerine yapılan bu tez, coğrafya tarihine dair yaygın olarak kabul görmüş Avrupa merkezci (Eurosentrik) anlatının kritik ve aydınlatıcı bir yeniden değerlendirmesini sunmaktadır. Geleneksel tarih yazımında VIII ve XV. yüzyıllar arası dönem, Avrupa için bilimsel bir durağanlık dönemi olarak kabul edilip sıklıkla“Karanlık Çağlar”olarak nitelendirilirken, eldeki çalışma, aynı tarihsel periyodun İslam medeniyeti için diğer bilimlerde olduğu gibi coğrafya alanında da bir“Altın Çağ”teşkil ettiğini güçlü kanıtlarla ortaya koymaktadır. Dönemin entelektüel canlılığı, coğrafyanın her alanında kendini göstermiştir. Matematiki coğrafya, beşeri coğrafya ve kartografya alanlarında oldukça büyük başarılar sağlanmış ve coğrafya bilimine büyük yenilikler getirilmiştir. Sözü edilen zengin ve kapsamlı bilgi birikimi, XII. yüzyıldan itibaren özellikle Toledo ve Sicilya'daki çeviri merkezleri aracılığıyla sistematik bir biçimde Latinceye ve diğer Avrupa dillerine aktarılmış, böylece Avrupa'nın coğrafi uyanışında ve sonrasındaki Coğrafi Keşifler Çağı'nda kritik bir katalizör rolü oynamıştır. Çalışmanın temel sorunsalı, modern coğrafya tarihinin oldukça kapsamlı ve kurucu bir mirası neden ve nasıl göz ardı ettiğini derinlemesine incelemektir. Elde edilen bulgular, İslam medeniyetindeki coğrafya düşüncesinin modern coğrafyanın temellerindeki rolünün görmezden gelinmesi ve unutulmasının, basit bir akademik ihmal veya tesadüfi bir boşluk olmadığını ortaya koymaktadır. Bahsedilen durum, bilhassa XIX. yüzyılda Avrupa'da kurumsallaşan sömürgeci ve Oryantalist ideolojilerin etkisiyle şekillenen, kasıtlı ve sistematik bir entelektüel silme eyleminin sonucudur. Oryantalizm, Doğu'yu statik, akıl dışı ve geri kalmış olarak tasvir ederken, Batı'yı dinamik, rasyonel ve ilerlemenin tek taşıyıcısı olarak konumlandırmıştır. Sonuç olarak çalışma, modern coğrafyanın derin ve karmaşık köklerinin, büyük ölçüde Orta Çağ İslam coğrafyacılarının eserlerinde, onların titiz gözlemlerinde, analitik metotlarında ve teorik çerçevelerinde yattığını somut kanıtlarla sergilemektedir. İslam dünyasının coğrafi bilgiye yaptığı öncü katkılar ve bu katkıların Avrupa'ya olan dolaylı ve dolaysız etkileri ayrıntılı bir biçimde incelenmiş; evrensel coğrafya tarihinin daha kapsayıcı, çok merkezli ve entelektüel dürüstlüğe sahip bir şekilde yeniden yazılması gerekliliği vurgulanmıştır. Dolayısıyla eldeki çalışma, coğrafya disiplininin gelişimine ilişkin dar kalıplı algılarımızı dönüştürmeyi hedeflemektedir. Nihai amaç, modern coğrafyanın yalnızca Batı'nın bir icadı değil, aksine farklı medeniyetlerin katkılarıyla zenginleşmiş, tüm insanlığın ortak entelektüel mirası olduğunu kabul eden bir anlayışı yerleştirmeye yönelik akademik ve eğitsel öneriler sunmaktır.
Özet (Çeviri)
This study of the origins of the modern discipline of geography provides a critical and illuminating re-evaluation of the widely accepted eurocentric narrative of the history of geography. VIII and XV in traditional historiography. While the inter-Decennial period is considered a period of scientific stagnation for Europe and is often described as the“Dark Ages”, this thesis reveals with strong evidence that the same historical period constituted a“Golden Age”for the Islamic civilization in the field of geography. The intellectual vitality of this period manifested itself in all areas of geography. Great achievements have been achieved in the fields of mathematical geography, human geography and cartography, and great innovations have been introduced to the science of geography. This rich and comprehensive accumulation of knowledge, XII. since the turn of the century, it has been systematically transmitted to Latin and other European languages, especially through translation centers in Toledo and Sicily, thus playing a critical catalyst role in the geographical awakening of Europe and the subsequent Era of Geographical Discoveries. The main problem of the study is to Decipher in depth why and how the history of modern geography ignores such a rich and founding heritage. The findings obtained reveal that the forgetting of the role of geography thought in Islamic civilization in the foundations of modern geography is not a simple academic neglect or an accidental gap. This situation, especially XIX. it is the result of a deliberate and systematic act of intellectual erasure, shaped by the influence of colonial and Orientalist ideologies that became institutionalized in Europe during the century. Orientalism portrays the East as static, irrational and backward, while positioning the West as dynamic, rational and the only carrier of progress. As a result, this study demonstrates with concrete evidence that the deep and complex roots of modern geography lie largely in the works of Medieval Islamic geographers, their meticulous observations, analytical methods and theoretical frameworks. The pioneering contributions of the Islamic world to geographical knowledge and the indirect and direct effects of these contributions on Europe have been examined in detail; the necessity of rewriting the history of geography in a more inclusive, multi-centered and intellectually honest way has been emphasized. In this direction, the thesis aims to transform our narrow perceptions about the development of the discipline of geography. The ultimate goal is to provide academic and educational proposals aimed at establishing an understanding that geography is not only an invention of the West, but rather is a common intellectual heritage of all humanity, enriched by the contributions of different civilizations.
Benzer Tezler
- İzmir'de bazı yolların kapatılarak yaya bölgeleri oluşturma da kent peyzajını geliştirme açısından yeniden planlanması üzerinde araştırmalar
Başlık çevirisi yok
BAHAR TÜRKYILMAZ
- Küçük Yamanlar tepesi örneğinde kent yakın çevresinde rekreasyon alanı düzenleme projesi
Başlık çevirisi yok
NİHAN BULGUN
