Babacan (paternalist) liderlik ile bireysel öğretmen yenilikçiliği arasındaki ilişkide öğretmen özerkliğinin ve eleştirel düşünmenin rolleri
The roles of teacher autonomy and critical thinking in the relationship between paternalistic leadership and individual teacher innovativeness
- Tez No: 1004303
- Danışmanlar: DOÇ. DR. İSA YILDIRIM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Babacan liderlik, Eleştirel düşünme, Eğitim yönetimi, Mesleki özerklik, Okul yönetimi, Paternalistic leadership, Educational administration, Professional autonomy, School administration
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu araştırmanın amacı, babacan (Paternalist) liderlik ile bireysel öğretmen yenilikçiliği arasındaki ilişkide eleştirel düşünmenin aracılık, öğretmen özerkliğinin ise düzenleyicilik rolünü incelemektir. Yöntem: Araştırma, ilişkisel tarama modeline dayalı nicel bir çalışma olarak yürütülmüştür. Çalışma grubunu, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Erzurum iline bağlı merkez dışında kalan 17 ilçedeki ilkokullarda görev yapan toplam 429 öğretmen oluşturmaktadır. Veriler gönüllülük esasına göre toplanmış; analizlerde (SPSS 28.0) programı ve Hayes (2018) tarafından geliştirilen PROCESS Macro (Model 5) kullanılmıştır. Bulgular: Analiz sonuçları, babacan liderlik ile bireysel öğretmen yenilikçiliği (r = .150, p < .01), eleştirel düşünme (r = .219, p < .01) ve öğretmen özerkliği (r = .153, p < .01) arasında pozitif yönde, zayıf düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler bulunduğunu göstermektedir. Bootstrap yöntemiyle yapılan aracılık analizinde, babacan liderliğin bireysel öğretmen yenilikçiliği üzerindeki dolaylı etkisinin eleştirel düşünme aracılığıyla anlamlı olduğu belirlenmiştir (b = .0961, %95 BCA CI [.0472, .1531]). Öğretmen özerkliği yüksek düzeyde olduğunda babacan liderliğin bireysel yenilikçilik üzerinde doğrudan bir etkisinin bulunmadığı, buna karşılık özerklik düşük düzeyde olduğunda babacan liderliğin bireysel yenilikçilik üzerinde doğrudan ve olumlu bir etkiye sahip olduğu saptanmıştır. Sonuç: Araştırma sonuçlarına göre babacan liderlik, öğretmenlerin eleştirel düşünme eğilimlerini güçlendirerek yenilikçi davranışlarını dolaylı biçimde artırmaktadır. Öğretmen özerkliği babacan liderliğin bireysel öğretmen yenilikçiliği üzerindeki doğrudan etkisini düzenlemektedir. Bulgular, babacan liderliğin doğrudan ve dolaylı olarak bireysel öğretmen yenilikçiliği üzerinde olumlu bir etkiye sahip olduğunu, fakat doğrudan etkinin ortaya çıkmasında öğretmen özerkliğinin düzeyinin belirleyici olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Purpose: The aim of this study is to examine the mediating role of critical thinking and the moderating role of teacher autonomy in the relationship between paternalistic leadership and individual teacher innovativeness. Method: This study was conducted as a quantitative research based on the relational survey model. The study group consisted of 429 teachers working in primary schools located in 17 districts outside the central district of Erzurum during the 2024–2025 academic year. The data were collected on a voluntary basis, and SPSS 28.0 and the PROCESS Macro (Model 5) developed by Hayes (2018) were used for data analysis. Findings: The results of the analysis indicate that there are positive, weak, and statistically significant relationships between paternalistic leadership and individual teacher innovativeness (r = .150, p < .01), critical thinking (r = .219, p < .01), and teacher autonomy (r = .153, p < .01). The mediation analysis conducted using the bootstrap method revealed that the indirect effect of paternalistic leadership on individual teacher innovativeness through critical thinking is significant (b = .0961, 95% BCA CI [.0472, .1531]). Additionally, the findings showed that when teacher autonomy is high, paternalistic leadership does not have a direct effect on individual innovativeness. However, when teacher autonomy is low, paternalistic leadership has a direct and positive effect on individual innovativeness. Result: The results of the study indicate that paternalistic leadership indirectly enhances teachers' innovative behaviors by strengthening their critical thinking tendencies. Teacher autonomy moderates the direct effect of paternalistic leadership on individual teacher innovativeness. Overall, the findings demonstrate that paternalistic leadership has both direct and indirect positive effects on individual teacher innovativeness; however, the level of teacher autonomy is a determining factor in the emergence of the direct effect.
Benzer Tezler
- Okul müdürlerinin paternalist (babacan) liderlik davranışları ile Hofstede'nin kültür boyutları arasındaki ilişki
The relationship between paternalistic leadership behaviours of school principals and culture dimensions of Hofstede
AHMET SAYLIK
Doktora
Türkçe
2017
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiEğitimin Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İNAYET AYDIN
- Okul müdürlerinin paternalist liderlik davranışlarının öğretmenlerin örgütsel yaratıcılık düzeylerine etkisi
Investigation of the effect of school principals' paternalist leadership behavior on teachers' organizational creativity levels
RUKEN ÜZMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve Öğretimİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ORKUN OSMAN BİLGİVAR
- Paternalist liderlik ve örgüt kültürünün örgütsel sinizme etkileri: Fatih sağlık hizmet bölgesinde bulunan kamu ve özel hastanelerin karşılaştırılması
Effects of paternal leadership and organisation culture on organisational cynism: Comparing the public and private hospitals in Fatih health service region
ESENDAL GÜLEÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
İşletmeBeykent Üniversitesiİşletme Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İBRAHİM HALİL CANKUL
- Örgütsel bağlılığın oluşumunda paternalist liderliğin rolü: Gemiadamlarının kaptanları değerlendirmeleri üzerine bir araştırma
The role of paternalistic leadership in the formation of organizational commitment: A study about the assessment of ship masters by seafarers
ABDURAHMAN BURAK
- Etiğin kurumsallaşmasında liderlik tarzlarının etkisi: İlaç sektöründe bir araştırma
The effect of leadership styles in institutionalization of ethics: A research in the pharmaceuticals sector
RIZA FERİDUN ELGÜN
Doktora
Türkçe
2020
İşletmeMersin Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞEHAN ÇAKİCİ
DOÇ. DR. YILMAZ AKGÜNDÜZ
DR. ÖĞR. ÜYESİ TUNCAY TURAN TURABOĞLU