نية الرتاكيب البالغية وداللتها يف جزء تبارك صفية الرفاعي
Tebareke cüzündeki belağat terkiplerinin yapı ve delaletleri
- Tez No: 1004376
- Danışmanlar: PROF. DR. AHMET TURAN ARSLAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Arapça
- Üniversite: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri (arapça) Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Tebâreke cüzündeki sûrelerde yer alan bütünlüklü yapısal örgüyü ve bunun belâgat açısından doğurduğu anlam boyutlarını incelemektedir. Araştırma, Kur'ân metninde yer alan nahiv düzeni ile ifade maksatları arasındaki sıkı irtibattan hareket etmekte; yapısal birimin yalnızca biçimsel bir unsur değil, anlamı inşa eden ve çağrışımları yönlendiren etkin bir belâgat aracı olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmanın problemini, Kur'ân'ın farklı sentaktik yapılardan nasıl yararlandığını, bu yapıların şekilsel işlevleri aşarak bağlam içinde nasıl bir anlam dinamiği oluşturduğunu açıklama ihtiyacı teşkil etmektedir. Bu çerçevede araştırmanın önemi, nahvî çözümleme ile belâgat analizini bir araya getiren bütüncül bir uygulama modeli sunmasından; Kur'ânî yapıların işârî gücünü ve dilsel örgü ile bağlamsal anlam arasındaki derin irtibatı görünür kılmasından kaynaklanmaktadır. Çalışmanın temel amacı; isim, fiil ve harf gibi temel unsurların, inşâî, haberî ve şart yapıları gibi cümle modellerinin ve takdim-tehir, hazf, kasr, ıtnab ve muktezâ-yı hâlden çıkma gibi farklı türlerdeki belâgî 'udûl (sapma/şekil değiştirme) biçimlerinin, sûrelerin ifade maksatlarını biçimlendirmedeki rolünü ortaya koymaktır. Araştırmada betimleyici-analitik yöntem benimsenmiştir. Birinci bölümde yapısal unsurlar ve metin içi bağlayıcı öğeler incelenmiş; ikinci bölüm, inşâ, haber ve şart türleri gibi belâgat değeri yüksek sentaktik kalıpların tahliline ayrılmıştır. Üçüncü bölümde ise belâgatın temel tezahürlerinden biri olan 'udûl olgusu ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Bu süreçte, âyetlerin gizli ve zımnî anlam katmanlarını ortaya çıkarmak üzere belâgatmerkezli tefsir yaklaşımından yararlanılmış; farklı yapıların mukayesesi ve bağlam çözümlemesi sistematik olarak uygulanmıştır. Çalışma, sonuç olarak, Tebâreke cüzünde kullanılan sentaktik örgünün, bütünüyle tutarlı bir anlam ve belâgat dokusu meydana getirdiğini; bu yapıların sadece nahvî araçlar değil, anlamı yönlendiren ve sûrelere özgü belâgat gayelerini pekiştiren hassas ifadelendirme mekanizmaları viii olduğunu ortaya koymuştur. Bulgular, inşâî ifadeler ile 'udûl türlerinin sûrelerin maksatlarıyla tam bir uyum içinde yer aldığını ve Kur'ân'ın dilsel örgüsü ile belâgî yapısı arasında güçlü bir bütünleşmenin bulunduğunu göstermiştir.
Özet (Çeviri)
This thesis explores the syntactic structure and its rhetorical implications in the Surahs of Juz' Tabarak, based on the close relationship between grammatical structure and expressive purposes in the Qur'anic text. The main issue of the research lies in the need to interpret how the Qur'an employs syntactic structures in a way that goes beyond their formal functions, shaping meaning and implication, thereby making syntax an effective rhetorical tool within the context. The importance of the study lies in its integration of grammatical and rhetorical analysis within a comprehensive applied framework that helps reveal the referential capabilities of Qur'anic structures and demonstrates the deep connections between linguistic form and semantic context. The research aims to demonstrate the impact of syntactic elements (noun, verb, particle), construction patterns (declarative, imperative, conditional), and rhetorical shifts (e.g., fronting and postponement, ellipsis, exclusivity, amplification, and deviation from the literal meaning) in shaping rhetorical meaning and highlighting the expressive purposes of the Surahs. The study adopts a descriptive-analytical approach. The first chapter examines syntactic elements and means of cohesion, while the second chapter analyzes syntactic patterns with rhetorical value, including the imperative, declarative, and conditional forms. The third chapter focuses on studying rhetorical shifts. The study also utilizes a rhetorical interpretive framework to derive implicit and hidden meanings from the Qur'anic verses, employing analysis techniques, comparison between patterns, and context-based examination. The study concludes that the syntactic structures in Juz' Tabarak form a coherent rhetorical and semantic system. These structures are not merely grammatical tools but precise rhetorical mechanisms that guide meaning and enhance the rhetorical purposes of the Surahs. The findings also confirm that the manifestations of the x imperative and rhetorical shifts align with the intended purposes of the Surahs, emphasizing the deep integration between syntactic structure and rhetorical construction in the Qur'anic text.
Benzer Tezler
- ب نية الصورة الفنية عند الأخطل الصغير ديوان الهوى والشباب نموذجًا
El-Hevâ ve'ş-Şebâb Divanı örneğinde El-Ahtal es-Sağir şiirinde sanatsal simgenin yapısı / The structure of the artistic image at the small occipital Diwan of passion and youth as a model
RABİĞ HÜSEYİN BABİ
Yüksek Lisans
Arapça
2022
Doğu Dilleri ve EdebiyatıBingöl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ USAME İHTİYAR
- نفائح الأزهار في كشف الأسرار عن الدر المختار لعبد الله بن محمد الحلبي الشهير بابن قضيب البان (ت. 1096/1684) من فصل في مسائل البئر من كتاب الطهارة إلى فصل النية من كتاب الصلاة: دراسة وتحقيقاً
Abdullah b. Muammed el-Halebî'nin Nefâihu'l-ezhâr fî keşfi'l-esrâr ani'd-Dürri'l-muhtâr Adlı Eserinin Tahkik ve Tahlili (Kuyular Bahsinden Niyet Bölümüne Kadar)
MUSTAFA AMEEN KHALAF
Yüksek Lisans
Arapça
2025
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH ERDEM
- Muhammed el-Halebî'nin Nefâihu'l-Ezhâr fî Keşfi'l-Esrâr 'ani'd-Dürri'l-Muhtâr Adlı Eserinin Tahkîk ve Tahlîli (Faslü'n-niyyet'ten Bâbü'l-vitr'e kadar)
نفائح الأزهار في كشف الأسرار عن الدر المختار لعبد الله بن محمد الحلبي الشهير بابن قضيب البان (ت. 1096/1684) من فصل النية من كتاب الطهارة حتى باب الوتر: دراسة وتحقيقاً
ABDULMALEK AL-HAYANI
Yüksek Lisans
Arapça
2026
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH ERDEM
- المحسّنات اللفظيّة فِي دِيوانِ ابن عبد ربّه الأندلسيّ
Ibn Abdirabbih el-Endelusî'nin Divanındaki söz sanatları / Verbal improvements in the Diwan of Ibn Abd Rabbo al-Andalusi
AHMET KAYS HARPUTLU
Yüksek Lisans
Arapça
2023
Dinİnönü ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SABRİ TÜRKMEN
- “ الِبنية الإحالية في نصوص البخلاء للجاحظ ”رسالةأعدت لنيل درجة الدكتوراه في اللغة العربية وآدابهاأعّدها الطالب :سائر عادل دندش
The assignment structure in al jahez's albokhala' texts
SAER DANDASH