Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarında toplumsal cinsiyet yansımaları
Gender reflections in Turkish as a foreign language textbooks
- Tez No: 1004402
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞABAN ÇOBANOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Ders kitapları, Kültürel bütünleşme, Kültürel etkileşim, Toplumsal cinsiyet, Türkçe öğretimi, Yabancı dil öğretimi, Textbooks, Cultural integration, Cultural interaction, Gender, Turkish teaching, Foreign language teaching
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yabancılara Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dil, kültürün üretildiği ve toplumsal normların dolaşıma girdiği bir alan olarak toplumsal cinsiyetin görünürlük kazandığı en önemli mecralardan biridir. Bu doğrultuda kültürel kodların çoğu zaman örtük biçimde aktarıldığı dil öğretim materyalleri de toplumsal cinsiyet rollerinin yeniden inşasında ve aktarımında önemli bir rol oynamaktadır. Bu çalışma, yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanında üniversitelerde okutulmakta olan belirli öğretim setlerindeki ders kitaplarında toplumsal cinsiyet yansımalarını çözümlemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma modeli kapsamında yürütülen bu çalışma, durum çalışması deseni esas alınarak yapılandırılmıştır. Araştırma sürecinde elde edilen veriler ise yorumlayıcı bir yaklaşım benimsenerek içerik analizi tekniği aracılığıyla çözümlenmiştir. İnceleme kapsamına; İstanbul Üniversitesi Dil Merkezi tarafından hazırlanan Yeni İstanbul Uluslararası Öğrenciler İçin Türkçe öğretim setine ait B1 ve B2 dil düzeyindeki ders kitapları, Ankara Üniversitesi TÖMER tarafından hazırlanan Yeni Hitit Yabancılar İçin Türkçe öğretim setinin 2. ve 3. ders kitapları ile Gazi Üniversitesi TÖMER bünyesinde geliştirilen Yabancılar İçin Türkçe öğretim setinde yer alan B1 ve B2 dil düzeyi ders kitapları dâhil edilmiştir. Analiz, dokuz kategori altında yürütülmüştür: (1) ders kitaplarında kadın ve erkek figürlerin oransal temsili, (2) ders kitaplarında kadın ve erkek figürlerin tematik bağlamda oransal temsili, (3) ders kitaplarında kadın ve erkek figürlerin nitelendirilmesinde kullanılan sözcük ve ifade kalıpları, (4) ders kitaplarında kadın ve erkek figürlerin mesleki rolleri, (5) ders kitaplarında kadın ve erkek figürlerin gündelik yaşam pratikleri, (6) ders kitaplarında kadın ve erkek figürlerin konumlandırıldığı mekânsal bağlamlar, (7) ders kitaplarında kadın ve erkek figürlerin sosyal ilişkiler bağlamındaki temsili, (8) ders kitaplarında toplumsal cinsiyete dayalı kalıplaşmış ifade kullanımları ve (9) ders kitaplarında toplumsal cinsiyet bağlamında örnek figürlerin oransal temsili. Elde edilen bulgular, ilgili ders kitaplarında kadın ve erkek figürler arasında hem sayısal hem de niteliksel düzeyde belirgin eşitsizlikler bulunduğunu ve temsil stratejilerinin çoğunlukla geleneksel toplumsal cinsiyet rollerini bire bir yansıttığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan ders kitaplarının toplumsal cinsiyet zemininde yeniden değerlendirilmesi gerekliliğine işaret ederek alan yazınına eleştirel ve yapısal nitelikte bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Language constitutes a fundamental locus where gender becomes socially and culturally instantiated, serving simultaneously as a medium through which cultural norms are produced, transmitted, and contested. In this regard, language teaching materials, which often carry implicit cultural codes, serve as crucial instruments in the reproduction, negotiation, and dissemination of gender roles. This study critically investigates the representations of gender in selected textbooks of Turkish as a foreign language (TFL) employed in universities. Conducting within the framework of a qualitative research paradigm, constructed using a case study design. The data generated throughout the research process were examined through content analysis, guided by an interpretive analytical orientation. The structure encompasses the B1 and B2 level textbooks of the Yeni İstanbul Turkish for International Students series, prepared by the Istanbul University Language Center; the 2nd and 3rd textbooks of the Yeni Hitit Turkish for Foreigners series, developed by Ankara University TÖMER; and the B1 and B2 level textbooks of the TFL series produced by Gazi University TÖMER. The analysis was conducted across nine interrelated categories: (1) the quantitative representation of female and male figures, (2) the proportional representation of female and male figures within thematic contexts, (3) lexical and phrasal patterns used to characterize female and male figures, (4) occupational roles ascribed to female and male figures, (5) depictions of everyday life practices of female and male figures, (6) setting contexts in which female and male figures are situated, (7) representations of female and male figures within social relations, (8) gender-based stereotypical expressions, and (9) the distribution of notable figures within a gender framework. Findings reveal pronounced disparities between female and male figures, both in quantitative and qualitative terms, with representational strategies predominantly reflecting entrenched and conventional gender norms. Consequently, the study highlights the need for a critical reassessment of TFL instructional materials from a gender-sensitive perspective, thereby advancing the field by offering a critical and theoretically informed contribution to the scholarship on language pedagogy, gender studies, and cultural transmission.
Benzer Tezler
- Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarında, toplumsal cinsiyetin kültür aktarımı bağlamında incelenmesi
Examining gender in the context of cultural transmission in Turkish as a foreign language teaching textbooks
DİLARA ÜNLÜ ŞİMŞEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimBaşkent ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM BAY GÜLVEREN
- Çok kültürlülük kapsamında yabancı dil olarak Türkçe ve İngilizce öğretimi kitaplarının analizi: Yedi İklim ve Speakout B1-B2 örneği
Analysis of teaching Turkish and English as foreign languages textbooks within the scope of multiculturalism: The example of Yedi İklim and Speakout B1-B2
MELİKE KILIÇ GÖKÇAKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimMersin ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MESUT GÜN
- Zur frage der interkulturalität in lehrwerken des Deutschen, Englischen und Türkischen als fremdsprache
Yabancı dı̇l olarak Almanca, İngı̇lı̇zce ve Türkçe ders kı̇taplarında kültürlerarasılık konusu üzerı̇ne
RIZA ERSİN ÖZTÜRK
Doktora
Almanca
2025
Eğitim ve ÖğretimAnadolu ÜniversitesiYabancı Dil Olarak Almanca Öğretimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. GÜLCAN ÇAKIR
- Çokkültürlülük bağlamında ortaöğretim İngilizce ders kitaplarının incelenmesi
Investigation of the English coursebooks in secondary education within the context of multiculturalism
DERYA ÖZEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimAkdeniz ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MİRAY DAĞYAR
- Yabancı dil eğitimi ders kitaplarında temsil edilen toplumsal cinsiyet rolleri üzerine bir analiz
An analysis on gender roles represented in foreign language educational textbooks
KHWATER KHALIFA A BEN SHABAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RAMAZAN ŞİMŞEK