Birinci basamakta kistik fibrozis yönetimi ve bilgi özyeterlilik algısının aile hekimliği çekirdek yeterlilikleri bakış açısıyla değerlendirilmesi
Evaluation of cystic fibrosis management and knowledge self-efficacy perception in primary care from the perspective of family medicine core competencies
- Tez No: 1004731
- Danışmanlar: PROF. DR. ESRA MELTEM KOÇ
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Kistik Fibrozis, Aile Hekimliği, Çekirdek Yeterlilikler, Birinci Basamak, Yenidoğan Tarama, Cystic Fibrosis, Family Medicine, Core Competencies, Primary Care, Newborn Screening
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Çalışmamızın amacı yenidoğan tarama testlerinden biri olan kistik fibrozisin İzmir ilinde birinci basamakta çalışan aile hekimlerince aile hekimliği çekirdek yeterlilikleri bakış açısıyla (birinci basamak yönetimi, kişi merkezli bakım, bütüncül yaklaşım, toplum yönelimli olma, kapsayıcı yaklaşım, özgün sorun çözme) bilgi düzeyinin ve öz yeterlilik algısının değerlendirilmesidir. Yöntem: Kesitsel tasarımla yürütülen araştırmanın evrenini İzmir ilinde 2024 yılı itibarıyla aktif görev yapan 1.450 aile hekimi oluşturmuş; araştırma 01 Haziran-01 Aralık 2025 tarihleri arasında gönüllü 312 aile hekimine çevrim içi anket yoluyla uygulanmıştır. Araştırmanın verileri, çalışmanın amacına özgü olarak tasarlanan yapılandırılmış anket formu aracılığıyla elde edilmiştir. Veri toplama aracı temel olarak iki bölüme ayrılmış olup; başlangıç bölümünde hekimlerin demografik ve mesleki değişkenleri kayıt altına alınmıştır. Anketin ana gövdesini oluşturan ikinci bölümde ise katılımcıların kistik fibrozis bilgi ve öz yeterlilik algıları beşli Likert derecelendirmesine tabi tutulmuş; bu klinik değerlendirme“birinci basamak yönetimi, kişi merkezli bakım, bütüncül yaklaşım, kapsayıcı yaklaşım, özgün sorun çözme ve toplum yönelimli olma”başlıklarını taşıyan altı alt boyut ekseninde gerçekleştirilmiştir. Analizler SPSS 26.0 programında gerçekleştirilmiş; tanımlayıcı istatistikler, Kolmogorov Simirnov, Pearson Ki Kare/Fisher Exact, Mann Whitney U ve Spearman testi kullanılmıştır. Bulgular: Araştırmaya katılan 312 aile hekiminin yaş ortalaması 49,57±9,84 ve mesleki deneyim süresi ortalama 25,41±9,74 yıl olarak saptanmıştır. Hekimlerin lisans eğitiminde KF eğitimi alma sıklığı %92 iken, mezuniyet sonrası sürekli tıp eğitimi alma sıklığının %26'ya düştüğü; bu sıklığın aile hekimliği uzmanlarında (%46,9), pratisyen hekimlere (%22,1) kıyasla anlamlı düzeyde yüksek olduğu belirlenmiştir. Hekimlerin Kistik Fibrozis Bilgi ve Özyeterlilik (KFBÖY) skoru ortalaması 85,54±11,7 olarak ölçülmüş; mezuniyet sonrası eğitim alanların ve aile hekimliği uzmanlarının bilgi ve özyeterlilik skorlarının anlamlı derecede daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Buna karşın, hekimlerin yaşı, mesleki kıdemi, aile hekimliğinde geçirdikleri süre veya hizmet verdikleri nüfus büyüklüğü ile KFBÖY skorları arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Sonuçlar: Elde edilen bulgular, birinci basamakta kistik fibrozis yönetimine dair bilgi düzeyinin ve klinik özyeterlilik algısının yaş veya genel mesleki tecrübeden bağımsız olduğunu, doğrudan hastalığa özgü alınan mezuniyet sonrası eğitimlerle ve uzmanlık donanımıyla ilişkili olduğunu göstermektedir. Aile hekimliği uzmanlarının ve mezuniyet sonrasında KF odaklı eğitim alan hekimlerin skorlarındaki anlamlı yükseklik, nadir hastalıkların yönetiminde yapılandırılmış uzmanlık eğitiminin ve sürekli mesleki gelişimin kritik rolünü kanıtlamaktadır. Sonuç olarak, hekimlerin tıp fakültesinde edindikleri teorik kazanımların klinik pratiğe etkin bir şekilde yansıtılabilmesi için uzmanlık eğitiminin desteklenmesi ve güncel tedavi protokollerini içeren mezuniyet sonrası sürekli eğitim programlarının yaygınlaştırılması kritik bir gereklilik olarak değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
Aim: The objective of this study is to evaluate the knowledge levels and self-efficacy perceptions of family physicians practicing in primary care in the province of İzmir regarding cystic fibrosis—one of the components of newborn screening—through the lens of the core competencies of family medicine, including primary care management, person-centered care, holistic approach, community orientation, comprehensive approach, and specific problem-solving skills. Methods: This study was conducted using a descriptive and cross-sectional design. The study population consisted of 1,450 family physicians actively serving in the province of İzmir as of 2024. The research was carried out between June 1 and December 1, 2025, with 312 volunteer family physicians participating via an online survey. Data were collected through a structured survey form specifically designed for the objectives of the study. The data collection tool comprised two main sections: the first section recorded the demographic and professional variables of the physicians, while the second section—the core of the survey—evaluated their knowledge levels and self-efficacy perceptions regarding cystic fibrosis using a five-point Likert scale. This clinical assessment was conducted across six sub-dimensions: primary care management, person-centered care, holistic approach, comprehensive approach, specific problem-solving, and community orientation. Statistical analyses were performed using SPSS 26.0 software. Descriptive statistics, the Kolmogorov-Smirnov test, Pearson Chi-Square/Fisher's Exact tests, the Mann-Whitney U test, and the Spearman correlation test were utilized in the analysis of the data. Results: The mean age of the 312 family physicians participating in the study was 49.57 ± 9.84 years, with a mean professional experience of 25.41 ± 9.74 years. While the rate of receiving cystic fibrosis (CF) training during undergraduate medical education was 92%, the rate of participating in postgraduate continuing medical education dropped to 26%. This rate was found to be significantly higher among family medicine specialists (46.9%) compared to general practitioners (22.1%). The mean Cystic Fibrosis Knowledge and Self-Efficacy (CFKSE) score of the physicians was 85.54 ± 11.7; it was determined that knowledge and self-efficacy scores were significantly higher among those who received postgraduate training and among family medicine specialists. In contrast, no statistically significant correlation was identified between CFKSE scores and the physicians' age, professional seniority, duration of service in family medicine, or the size of the registered population served. Conclusion: The findings demonstrate that the level of knowledge and the perception of clinical self-efficacy regarding cystic fibrosis management in primary care are independent of age or general professional experience; rather, they are directly associated with disease-specific postgraduate training and specialized expertise. The significantly higher scores observed among family medicine specialists and physicians who received CF-focused postgraduate training substantiate the critical role of structured specialty training and continuous professional development in the management of rare diseases. In conclusion, to effectively translate the theoretical knowledge acquired in medical school into clinical practice, supporting specialty training and expanding postgraduate continuing medical education programs that incorporate current treatment protocols are considered critical necessities.
Benzer Tezler
- İstanbul ilinde çalışan Aile Hekimlerinin yenidoğan metabolik ve endokrin tarama programı hakkındaki bilgi düzeyinin değerlendirilmesi
Evaluation of the knowledge level of family physicians working in istanbul about the newborn metabolic and endocrine screening program
BEYZA KANYILMAZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BERRİN TELATAR
- Yenidoğan topuk kanı taramasında görev alan sağlık çalışanlarının konu ile ilgili bilgi düzeyleri
The knowledge level of the healthcare professionals responsible for newborns' heel prick tests
RABİA BAYRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
HemşirelikKırşehir Ahi Evran ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYLA ÜNSAL
DOÇ. DR. ALİ GÜNEŞ
- Çocukluk çağı bronşektazili hastaların değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
AKIN ÇAKMAK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2015
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıDicle ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. VELAT ŞEN
- Bir Aile Hekimliği Biriminde Kayıtlı Yenidoğanlarda Yapılan Yenidoğan Tarama Programı, Yenidoğan İşitme Taraması Programı ve Gelişimsel Kalça Displazisi Tarama Programı Sonuçlarının İncelenmesi
Evaluation of the Results of Newborn Screening Program, Newborn Hearing Screening Program and Developmental Hip Dysplasia Screening Program in Newborns Registered in a Family Medicine Unit.
TÜLAY BOZDAĞ YILDIZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YUSUF ÜSTÜ
- Erzurum Saltuklu Eğitim Aile Sağlığı Merkezinde 2022 yılında yenidoğan bebeklerden alınan topuk kanlarının ve sevk sonuçlarının incelenmesi
Examination of heel blood samples taken from newborn babies and referral results in 2022 in Erzurum Saltuklu Education Family Health Center
FATMA BETÜL KELEŞ OZAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiAtatürk ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA BAYRAKTAR