Development and validation of the artificial intelligence ethics awarnness scale (AIEAS)
Yapay zeka etik farkındalık ölçeği (AIEAS) geliştirilmesi ve geçerlik çalışması
- Tez No: 1004772
- Danışmanlar: PROF. DR. YAVUZ SAMUR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Bahçeşehir Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Teknolojileri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Teknolojileri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, yapay zekâda etik ilkeler farkındalığını ölçmek için çok boyutlu bir araç geliştirmek ve doğrulamaktır. Yeni geliştirilmiş ölçek, Yapay Zekâ Etik Farkındalık Ölçeği (YZEFO / AIEAS), temel AI etik ilkelerini tutarlı ve özgün bir çerçeve içinde bütünleştirmeyi hedeflemektedir. Başlangıçta, AI etik çerçevelerinin kapsamlı bir incelemesi yoluyla 28 maddelik bir havuz oluşturulmuştur. Bir uzman paneli tarafından içerik geçerliliği değerlendirilmesinin ardından bu havuz 19 maddeye indirgenmiş ve bu maddeler ampirik olarak test edilmiştir. Veriler, İstanbul'daki bir vakıf üniversitesinin İngilizce hazırlık programına kayıtlı 750 EFL öğrencisinden toplanmış; bu veri seti, açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) için rastgele olarak iki alt örnekleme bölünmüştür. Analizlerin sonuçları, beş faktörlü bir yapı (Gizlilik ve Veri Koruma; Adalet ve Önyargı; Güvenlik ve Emniyet; Hesap Verebilirlik ve Sorumluluk; Şeffaflık ve Açıklanabilirlik) lehine destek vermiş ve nihai model toplam 16 maddeden oluşmuştur. Ölçek, mükemmel bir güvenirlik (Cronbach's α = 0,914) sergilemiş ve çoklu uygunluk indekslerine göre yakınsama geçerliliği, ayırt edici geçerlilik ve yapı geçerliliği göstermiştir. Temel AI etik boyutlarını tek bir yapı altında birleştiren psikometrik açıdan sağlam bir araç olarak, YZEFO / AIEAS yükseköğretim bağlamında araştırmacılar ve eğitimciler için yapay zekâ etik farkındalığını değerlendirmede güvenilir bir ölçü sunmaktadır. Ayrıca, yapay zekâ etiği farkındalık puanlarında cinsiyetin yanı sıra yapay zekâ kullanım sıklığı ve süresine göre de istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar gözlemlenmiştir. Uzman görüşleri ayrıca, yükseköğretimde yapay zekâ etiği farkındalığını artırmaya yönelik hedeflenmiş stratejiler, müdahaleler ve kurumsal uygulamalar ortaya koymuştur.
Özet (Çeviri)
The purpose of this study is to develop and validate a multidimensional instrument for assessing awareness of ethical principles in artificial intelligence. The newly developed scale, the Artificial Intelligence Ethics Awareness Scale (AIEAS), is intended to integrate core AI ethics principles in a coherent, original framework. An initial item pool of 28 items was constructed through an extensive review of AI ethics frameworks. After content validity evaluation by an expert panel, the pool was refined to 19 items, which were then empirically tested. Data were collected from 750 EFL students enrolled in an English preparatory program at a foundation university in Istanbul, Turkey; this dataset was randomly split into two subsamples for exploratory factor analyses (EFA) and confirmatory factor analyses (CFA). The results supported a five-factor structure (Privacy & Data Protection; Fairness & Bias; Safety & Security; Accountability & Responsibility; Transparency & Explainability), comprising 16 items in the final model. The scale exhibited excellent reliability (Cronbach's α = 0.914) and demonstrated convergent, discriminant, and construct validity across multiple fit indices. As a psychometrically robust tool that unifies key AI ethics dimensions under a single structure, the AIEAS offers scholars and instructors a reliable measure for evaluating AI ethics awareness in higher education contexts. Moreover, statistically significant differences in AI ethics awareness scores were observed with respect to gender, as well as AI usage frequency and duration. Expert perspectives also outlined ways to increase awareness through targeted strategies, interventions, and institutional practices in higher education.
Benzer Tezler
- Açık ve uzaktan eğitimde yapay zeka uygulamalarının etik boyutlarının incelenmesi
Examination of ethical dimensions of artificial intelligence applications in open and distance education
ZEYNEP ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Bilim ve TeknolojiAtatürk ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. MELİKE AYDEMİR ARSLAN
- Fen bilimleri öğretmen ve öğretmen adayları için yapay zekâya yönelik tutum ölçeği geliştirilmesi
Development and validation of a scale measuring inservice and pre-service science teacher attitudes toward artificial intelligence
SUDE GÖNCE
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ŞAHİN
- Beyin tümörünün manyetik rezonans görüntüleri üzerinden derin öğrenme yaklaşımlarıyla erken teşhisi ve sınıflandırılması
Early diagnosis and classification of brain tumors using deep learning approaches on magnetic resonance images
AYNUR SEVİNÇ
Doktora
Türkçe
2025
Bilim ve TeknolojiFırat ÜniversitesiTeknoloji ve Bilgi Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BUKET KAYA
- Adapting Cybersecurity Governance Frameworks to Manage Risks in Generative AI Systems
Yapay Zekâ Sistemlerinde Riskleri Yönetmek Için Siber Güvenlik Yönetişim Çerçevelerinin Uyarlanmasi
OLUWAREMILEKUN JACOBS ADEOPATOYE
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolKadir Has ÜniversitesiYönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HASAN DAG
- Mimari koruma alanında karar destek sistemleri
Decision support systems in architectural conservation
EREN OKAR