65 yaş ve üzeri bireylerde reçetesiz ilaç kullanımı ile cinsiyet ve anksiyete düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between over-the-counter medication use, gender, and anxiety levels in individuals aged 65 years and older
- Tez No: 1004901
- Danışmanlar: PROF. DR. HÜSEYİN CAN
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: geriatrik anksiyete, polifarmasi, reçetesiz ilaç kullanımı, yaşlı bireyler, geriatric anxiety, non-prescription drug use, older adults, polypharmacy
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışmada, 65 yaş ve üzeri bireylerde reçete dışı ilaç kullanımı, cinsiyet ve anksiyete düzeyi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Kesitsel tipte planlanan çalışma İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniğine başvuru yapan 65 yaş ve üzeri bireylere yüz yüze anket formuyla yapılmıştır. Araştırmanın evrenini 01.11.2025-31.03.2026 tarihleri arasında hastane polikliniklerine başvuran 65 yaş ve üzeri 361 katılımcı oluşturmuştur. Katılımcılara 12 sorudan oluşan sosyodemografik veri anket formu, 7 soruluk reçete dışı ilaç kullanımı veri anketi, 28 sorudan oluşan Geriatrik Anksiyete Ölçeği yüz yüze anket yöntemiyle uygulanmıştır. Elde edilen veriler IBM SPSS Statistics 27.0 programında analiz edilmiştir. Araştırma için gerekli etik kurul ve kurum izinleri alınmıştır. Bulgular: Araştırmaya 65 yaş ve üzeri bireyler dahil edilmiş olup katılımcılarda reçetesiz ilaç ve takviye ürün kullanım oranı %45,4 olarak saptanmıştır. Reçetesiz ürün kullananlarda Geriatrik Anksiyete Ölçeği (GAÖ) toplam puanı ile somatik, bilişsel ve duygudurum alt ölçek puanları kullanmayanlara göre anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur. Polifarmasi varlığı, kötü algılanan sağlık durumu ve huzurevinde ikamet etmenin reçetesiz ilaç kullanımıyla anlamlı ilişki gösterdiği; cinsiyet, yaş ve eğitim düzeyinin ise reçetesiz ilaç kullanımıyla anlamlı ilişki göstermediği belirlenmiştir. Çok değişkenli analizde anksiyete sosyodemografik değişkenlerden bağımsız bir yordayıcı olarak öne çıkmış; özellikle GAÖ duygudurum alt boyutu regresyon modelinde anlamlı bulunmuş ve algılanan kötü sağlık ile reçetesiz ilaç kullanımı arasındaki ilişkide anksiyetenin aracı rol üstlendiği saptanmıştır. En sık tercih edilen ürünler magnezyum, omega-3, multivitamin ve D vitamini olup katılımcıların yalnızca %13,9'u yan etki ve etkileşim profilleri hakkında bilgi sahibi olduğunu bildirmiştir. Sonuçlar: Araştırma, 65 yaş ve üzeri bireylerde reçetesiz ilaç ve takviye ürün kullanımı ile anksiyete düzeyi arasında anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Elde edilen bulgular, geriatrik bireylerde reçete dışı ürün kullanımının yalnızca fiziksel sağlık göstergeleri açısından değil aynı zamanda başta anksiyete olmak üzere psikolojik etkenler ve ilaç güvenliği açısından da dikkate alınması gerektiğini göstermektedir. Anksiyetenin reçetesiz ilaç kullanım eğilimini artırarak polifarmasi ve advers ilaç etkileşimi riskini yükselttiği de düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
Aim: This study aimed to evaluate the relationship between over-the-counter medication use, gender, and anxiety levels among individuals aged 65 years and older. Method: This cross-sectional study was conducted via face-to-face questionnaires with individuals aged 65 years and older presenting to the Family Medicine Outpatient Clinic of İzmir Atatürk Training and Research Hospital. The study population consisted of 361 participants aged 65 years and older who presented to the hospital's outpatient clinics between November 1, 2025, and March 31, 2026. A 12-item sociodemographic data questionnaire, a 7-item non-prescription drug use questionnaire, and the 28-item Geriatric Anxiety Scale were administered to the participants using a face-to-face survey method. The acquired data were analyzed using IBM SPSS Statistics 27.0 software. All necessary ethical committee approvals and institutional permissions were obtained for the study. Results: Individuals aged 65 years and older were included in the study, and the prevalence of non-prescription drug and supplement use among the participants was determined to be 45.4%. The total Geriatric Anxiety Scale (GAS) score, as well as the somatic, cognitive, and affective subscale scores, were found to be significantly higher in users of non-prescription products compared to non-users. The presence of polypharmacy, poor perceived health status, and nursing home residency were significantly associated with non-prescription drug use, whereas gender, age, and educational level showed no significant association. In the multivariate analysis, anxiety emerged as an independent predictor, irrespective of sociodemographic variables. Specifically, the GAS affective subscale was significant in the regression model, and anxiety was found to play a mediating role in the relationship between poor perceived health and non-prescription drug use. The most frequently preferred products were magnesium, omega-3, multivitamins, and vitamin D, with only 13.9% of the participants reporting knowledge regarding their side effect and interaction profiles. Conclusion: The study demonstrated a significant relationship between non prescription drug and supplement use and anxiety levels among individuals aged 65 years and older. The findings indicate that non-prescription product use in geriatric individuals should be considered not only in terms of physical health indicators but also concerning psychological factors, primarily anxiety, and medication safety. Furthermore, it is suggested that anxiety increases the propensity for non-prescription drug use, thereby elevating the risk of polypharmacy and adverse drug interactions.
Benzer Tezler
- Rize ili Ardeşen ilçesi 10 numaralı Aile Hekimliği Birimi'ne kayıtlı 65 yaş ve üzeri bireylerde kronik hastalık sıklığı ve ilaç kullanımı
The prevalence of chronic disease and drug usage in individuals of the 65 age and older who are registered to the 10 numbered Family medicine Unit in the city of Ardesen of the province of Rize
DİDEM SARIMEHMET
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
HemşirelikKaradeniz Teknik Üniversitesiİç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEVİLAY HİNTİSTAN
- Aile hekimliği polikliniğine başvuran 65 yaş üstü hastalarda komorbid durumlar ve reçeteli-reçetesiz ilaç kullanımı
Comorbid conditions and drug use with or without prescription among patients aged over 65 that admi̇tted to family medicine clinic
MÜNEVVER KURT
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2016
Aile HekimliğiAkdeniz ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MELAHAT AKDENİZ
- 18 yaş üstü bireylerde polifarmasi sıklığı ve akılcı ilaç kullanımı konusunda bilgi ve tutumlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the frequency of polypharmacy and their knowledge and attitudes on rational drug use in individuals over 18 years of age
İSMAİL ŞANLIOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiSelçuk ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KAMİLE MARAKOĞLU
- Birinci basamakta çoklu ilaç kullanan hastalarda ilaç kullanımını etkileyen faktörler, sosyal destek durumu ile anksiyete ve depresyon riskinin belirlenmesi
Investigation of factors affecting multi drug use in primary care, determination of perceived social support and risk of anxiety and depression
TUĞBA ÖZER
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2018
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KENAN TOPAL
- Yaşlı bireylerin ilaç kullanımıyla ilgili bilgi ve uygulamaların belirlenmesi
The practise and knowledge of medicine usage in older people
İLKNUR ÇAKIR DOLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Halk SağlığıGazi ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NAİLE BİLGİLİ