Türkiye'deki ney üslûp ve tavırlarının tarihsel seyri
The historical evolution of ney styles and performance practices in Turkey
- Tez No: 1005010
- Danışmanlar: PROF. DR. GÜLAY KARŞICI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Müzik, Music
- Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Ney Üslubu, Tavır, Nesiller Arası Aktarım, Classical Turkish Ney Style, Expressive Style, Intergenerational Transmission
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Din Musikisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, klasik Türk ney icrasında tavır ve üslup kavramları nesiller arası bir perspektifle ele alınmıştır. Türk müziği literatüründe çoğu zaman birbirinin yerine kullanılan bu iki kavramın oluşturduğu kavramsal belirsizlik, çalışmanın çıkış noktasını teşkil etmektedir. Bu doğrultuda üslup, müzik türünün genel estetik çerçevesini; tavır ise bu çerçeve içerisinde icracıya özgü ifade biçimini tanımlamak üzere yeniden ele alınmıştır. Çalışmada ayrıca, Türk, Arap ve Fars coğrafyalarındaki ney icra geleneklerinden hareketle“klasik Türk ney üslubu”kavramı önerilmiş ve bu üslup içerisinde farklı tavırların varlığı ortaya konulmuştur. Araştırma kapsamında, klasik Türk ney icra geleneği içerisinde yer alan ve icra kayıtlarına ulaşılabilen yirmi beş neyzen, nesiller arası bir model çerçevesinde incelenmiştir. Yöntem olarak, seçilen neyzenlerin taksim kayıtları betimsel analiz yoluyla değerlendirilmiş; elde edilen bulgular karşılaştırmalı bir yaklaşımla ele alınmıştır. Bu analizler sonucunda, ney icrasında tavırların hem bireysel tercihlerle hem de meşk zinciri aracılığıyla aktarılan bir gelenek olduğu görülmüştür. Nesiller arasında süreklilik bulunmakla birlikte, her neslin kendine özgü teknik ve estetik katkılar sunduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, klasik Türk ney üslubunu nesiller arası bir aktarım modeli içerisinde ele alarak hem kavramsal hem de analitik düzeyde literatüre katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study investigates ney performance within the framework of the classical Turkish music tradition through an intergenerational perspective, with particular emphasis on the concepts of tavır (individual expressive style) and üslup (general stylistic framework). In the existing literature on Turkish music, these terms are frequently used interchangeably, resulting in conceptual ambiguity. This study addresses this issue by proposing a clear distinction: üslup is defined as the overarching aesthetic framework of a musical tradition, whereas tavır denotes the individual expressive characteristics of a performer operating within that framework. In addition, the study introduces the concept of the“classical Turkish ney style”in order to distinguish it from other regional ney traditions, particularly those of Arabic and Persian origin. Within this conceptual framework, twenty-five ney performers whose recordings are available have been examined and classified according to an intergenerational model. Methodologically, the research is based on the aural analysis of taksim performances, evaluated through a comparative technical approach. The findings indicate that performance styles in ney playing are not merely the result of individual preferences, but are largely shaped by a process of transmission rooted in the meşk tradition. While a strong sense of continuity is observed across generations, each generation also contributes distinct technical and aesthetic developments to the tradition. In conclusion, this study offers a comprehensive and integrative perspective on classical Turkish ney performance by combining conceptual clarification with intergenerational analysis, thereby contributing to the literature both theoretically and analytically.
Benzer Tezler
- Türkiye'deki ney icrasının dünya müziğine yansımaları ve 20. yüzyıldan günümüze icra örnekleri, analizleri
Reflections of ney performance in Turkey on world music and performance examples and analyses from the 20th century to the present day
BURAK MALÇOK
Doktora
Türkçe
2024
Müzikİstanbul Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERHAN ÖZDEN
- Türkiye'de lisans düzeyinde çalgı eğitiminin verildiği müzik okullarındaki ney eğitiminin, öğretim elemanlarının görüşlerine göre değerlendirilmesi
An evaluation of ney education in music schools of Turkey according to professional opinions of ney instructors
İDRİS MELİH BERSE
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Eğitim ve ÖğretimMarmara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞE BAŞAK İLHAN HARMANCI
- Mevlana felsefesi ve Türkiye'de yapımı tamamlanan Mevlana belgesellerinin karşılaştırmalı incelemesi
The philosophy of Rumi and the comparative analysis of the documentaries of Rumi in Turkey
KÜRŞAT KIZBAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Radyo-Televizyonİstanbul ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SUAT GEZGİN
- Değer kuramları bağlamında neyin maddi kültürü: İzmir ney yapımcıları örnek olayı
Ney's material culture in the context of the theories of value: Case of İzmir ney producers
EREN GÖÇÜK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
MüzikDokuz Eylül ÜniversitesiMüzik Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ CENK GEDİK
- Türk din musikisinde kullanılan ney, kanun, ud ve bendir enstrümanlarının kullanımına bağlı olarak gelişen kas-iskelet sistemi rahatsızlıklarının oluşumunu önleyebilecek egzersiz önerileri
Exercise recommendations to prevent the development of musculoskeletal disorders associated with the use of ney, kanun, oud, and bendir instruments in Turkish religious music
SELİM GÜRTUNCAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sağlık EğitimiMarmara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET SAFA YEPREM