Sürdürülebilir okul gelişimi için liderlik stratejileri ve takım dinamikleri
Leadership strategies and team dynamics for sustainable school development
- Tez No: 1005009
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUSTAFA ÖZGENEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Okul Gelişimi, Okul Geliştirme, Eğitimde Sürdürülebilirlik, Liderlik Stratejileri, Takım Dinamikleri, School Development, School Improvement, Sustainability in Education, Leadership Strategies, Team Dynamics
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, İstanbul'da akademik başarısı ve kurumsal yapısıyla öne çıkan okullarda sürdürülebilir okul gelişimini sağlayan liderlik stratejileri ile takım dinamiklerini derinlemesine incelemek ve elde edilen bulgular temelinde kapsamlı bir sürdürülebilir okul gelişim modeli ortaya koymaktır. Bu doğrultuda liderlik stratejileri ve takım dinamikleri kavramları eğitim literatürüyle uyumlu kuramsal bir çerçevede ele alınmıştır. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden çoklu durum çalışması deseniyle kurgulanmıştır. Araştırmada incelenecek okullar aşırı durum örneklemesi, çalışma grubunda yer alan öğretmenler ise ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Veri toplama sürecinde öğretmenlerle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Ayrıca okullara ait dijital içerik ve dokümanlar (resmî web sayfaları, sosyal medya hesapları ve güvenilir haber kaynakları) incelenmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen veriler, bu yöntemle desteklenmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş; okullarla ilgili dijital yollarla ulaşılan dokümanlar ise bulguların desteklenmesi ve yorumlanmasına katkı sağlamak amacıyla incelenmiştir. Veri analizi sürecinde elde edilen kod ve temalar doğrultusunda, araştırmanın başlangıcında Sürdürülebilir Okul Gelişim Modeli'nin (SOGEM) yalnızca kolektif liderlik stratejileri ve etkili takım dinamikleri boyutları temelinde oluşturulması öngörülmüştür. Ancak analiz bulguları, sürdürülebilir okul gelişim sürecinin bu iki boyutla sınırlı kalmadığını ortaya koymuştur. Öğretmen görüşleri ve incelenen dokümanlardan elde edilen veriler doğrultusunda gelişim odaklı okul yapısı, destekleyici okul ekosistemi ve nitelikli okul performans göstergeleri boyutlarının da sürdürülebilir gelişimin zorunlu ve tamamlayıcı boyutları olarak ortaya çıktığı belirlenmiştir. Bu doğrultuda SOGEM, kolektif liderlik stratejileri ve etkili takım dinamikleriyle birlikte söz konusu üç boyutu da içeren beş boyutlu bir model olarak yapılandırılmıştır. SOGEM'in gelişim odaklı okul yapısı boyutu; okulun tarihsel mirası ve kimliğine dayalı bağlılık, aidiyet ve değer aktarımını içeren köklü ve gelişim odaklı okul kültürü, yönetsel istikrar ve stratejik planlamayı kapsayan sürdürülebilir örgütsel yapı, akademik ve sosyal gelişimi merkeze alan eğitim ve öğrenci odaklı yaklaşım, öğretmenlerin mesleki gelişimi ve rehberlik rollerini esas alan nitelikli ve profesyonel öğretmen rehberliği ile paydaşların ortak aklına dayalı katılımcı karar alma bileşenleri üzerine inşa edilmiştir. SOGEM'in destekleyici okul ekosistemi boyutu; okulların dışsal desteklerden yararlanmasını, okullar arası dayanışma, rehberlik ve iyi örneklerin paylaşımı süreçlerini içeren ağ yapılarını ifade etmektedir. SOGEM'in en kritik boyutu olan kolektif liderlik stratejileri; liderliği tekil bir yapıdan çıkarıp stratejik, etik ve veriye dayalı bir zemine oturtmaktadır. İş stratejileri ile kurumsal performans arasındaki boşluğu dolduran bu süreç; liderlerin sayısı ve fonksiyonunu tanımlayan liderlerde aranacak nicelikler, adalet ve tarihî değerleri gözeten liderlerde aranacak nitelikler, gözlem ve veriye dayalı liderlerde aranacak beceriler, yetkinlikler ve bilgi alanları ile paydaş dengesini sağlayan kolektif liderlik ve sınırlar ötesi iş birliği bileşenlerinin senteziyle sürdürülebilir bir kolektif liderlik kültürü oluşturmayı hedeflemektedir. SOGEM'in etkili takım dinamikleri boyutu, okul içi takımların güvene dayalı, saygılı ve sonuç odaklı iş birliği içinde çalışmasını esas alan; iletişim ve eylem bütünlüğünü sağlayan takımda dayanışma ve gelişim odaklı güven, rekabet ve etkileşimi içeren takımda yapıcı çatışma, liderliği önemseyen takımda eğitim ve gelişim odaklı bağlılık, planlılık ve altyapıyı güçlendiren takımda sorumluluk temelli hesap verebilirlik ile proje temelli üretkenliği hedefleyen takımda gelişimsel sonuçlara odaklanma bileşenlerinden oluşan kapsayıcı bir yapı olarak ele alınmıştır. SOGEM'in son boyutu nitelikli okul performans göstergeleri; ulusal ve uluslararası akademik başarılar, gelişen okul kültürü, öğrenci liderliği, girişimcilik ve inovasyon çalışmaları, okul ekosisteminin gelişmesi ile öğretmen mentörlüğü olmak üzere altı alt boyutta somutlaşmıştır. SOGEM, okul gelişimine ilişkin beş temel boyutun stratejik hedefler doğrultusunda yapılandırılmasıyla sürdürülebilir okul gelişimini destekleyen bir model önerisi sunmaktadır. Model, sürdürülebilir okul gelişiminin sağlanmasına yönelik uygulanabilir bir çerçeve ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to examine in depth the leadership strategies and team dynamics that enable sustainable school development in schools in Istanbul distinguished by their academic achievement and institutional capacity, and to develop a comprehensive sustainable school development model based on the findings obtained. Within this framework, the concepts of leadership strategies and team dynamics were addressed through a theoretical perspective aligned with the educational leadership literature. The study was designed using a qualitative multiple case study approach. Schools included in the research were determined through extreme case sampling, while teachers participating in the study were selected using criterion sampling. Data were collected through semi-structured interviews conducted with teachers. In addition, digital content and institutional documents related to the schools, including official websites, social media accounts, and reliable news sources, were examined to support the data obtained from interviews. The data derived from semi-structured interviews were analyzed through content analysis, whereas digitally accessible documents were utilized to support and enrich the interpretation of findings. Based on the codes and themes obtained during the analysis process, the Sustainable School Development Model (SSDM; referred to as SOGEM in Turkish) was initially conceptualized around two dimensions—collective leadership strategies and effective team dynamics. However, the findings revealed that sustainable school development extends beyond these two dimensions. Evidence obtained from teacher perspectives and document analyses demonstrated that development-oriented school structure, a supportive school ecosystem, and qualified school performance indicators emerged as essential and complementary dimensions. Accordingly, SSDM was reconstructed as a five-dimensional model incorporating these three additional dimensions alongside collective leadership strategies and effective team dynamics. The development-oriented school structure dimension of SSDM is built upon a deeply rooted and development-oriented school culture shaped by institutional history, identity, belonging, and value transmission; a sustainable organizational structure supported by managerial stability and strategic planning; an education- and student-centered approach prioritizing academic and social development; professional teacher guidance grounded in continuous professional development; and participatory decision-making processes based on collective stakeholder engagement. The supportive school ecosystem dimension refers to network structures that enable schools to benefit from external resources, interschool collaboration, professional guidance, and the dissemination of good practices. As the core component of the model, collective leadership strategies reposition leadership from an individual-centered structure toward a strategic, ethical, and data-informed foundation. This process bridges institutional strategies and organizational performance through the synthesis of leadership roles and functions, leadership qualities grounded in justice and institutional values, competencies and knowledge areas informed by observation and data use, and collective leadership practices that sustain stakeholder balance and boundary-spanning collaboration. The effective team dynamics dimension conceptualizes school teams as collaborative systems operating through trust-based, respectful, and results-oriented cooperation, encompassing development-oriented trust and solidarity, constructive conflict, commitment to learning and professional growth, responsibility-based accountability supported by planned organizational infrastructure, and a focus on developmental outcomes through project-based productivity. The final dimension, qualified school performance indicators, is operationalized through six sub-dimensions: national and international academic achievement, strengthening school culture, student leadership, entrepreneurship and innovation practices, expansion of the school ecosystem, and teacher mentoring. By structuring these five dimensions in alignment with strategic objectives, SSDM presents an applicable framework that supports sustainable school development and offers a comprehensive model for long-term institutional development.
Benzer Tezler
- Social innovation ecosystem as an analytical framework for sustainable rural development: evidence from rural Türki̇ye
Sürdürülebilir kırsal kalkınma için analitik bir çerçeve olarak sosyal inovasyon ekosistemi: Türkiye kırsalından bulgular
MELEK KARAHASAN
Doktora
İngilizce
2026
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİYE AHU GÜLÜMSER
- Okul müdür yardımcılarının dağıtımcı liderlik ve iş doyumu algıları arasındaki ilişkide işle bütünleşme ve müdüre güvenin rolü
The role of work engagement and trust in the principal in the relationship between vice principals' perceptions of distributed leadership and job satisfaction
YAKUP BATUHAN ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TEMEL ÇALIK
- Okul yöneticiliğinde kariyer uyum yeteneği
Career adaptability in school administration
SAADET DENİZ ŞENLİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimAydın Adnan Menderes ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BERTAN AKYOL
- Okul öncesi eğitimde örgütsel iklimin öğretmen performansına etkisi
The effect of organizational climate on teacher performance in preschool education
MEFHARET VEZİROĞLU ÇELİK
Doktora
Türkçe
2014
Eğitim ve ÖğretimHacettepe Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TÜLİN GÜLER YILDIZ
PROF. DEBORAH STİPEK
- Mesleki gelişim yöntemi olarak uygulanan mesleki öğrenme topluluklarının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi
Evaluating professional learning communities implemented as a method for professional development according to teachers' views
GAMZE ÖZER
Doktora
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SABRİ ÇELİK