Yeni medya ortamında haber tüketimi: Üniversite öğrencilerinin güven ve okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi
News consumption in new media environments: An examination of university students levels of trust and literacy
- Tez No: 1005020
- Danışmanlar: PROF. DR. NESRİN AKINCI ÇÖTOK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Gazetecilik, İletişim Bilimleri, Journalism, Communication Sciences
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sakarya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüzde bilginin ve haberin ana kaynağı haline gelen yeni medya, yanlış/sahte bilginin de hızla yayılması sorununu beraberinde getirmektedir. Hız, anındalık, etkileşim vb. özellikleri ön plana çıkan yeni medyada iletiler çok hızlı bir şekilde dolaşıma girerken, yanlış ve yanıltıcı bilgiler de aynı hızda yayılmaktadır. Özellikle sosyal medya platformlarında yayılan bilgi ve haberlerin güvenilirliğini ve doğruluğunu değerlendirebilmek, bilgi kirliliğini önlemek açısından kritik bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda çalışmanın temel amacı, üniversite öğrencilerinin yeni medya ve özellikle de sosyal medya ortamındaki haber ve bilgilere ne derecede güvendiğini ve haber medyası okuryazarlık düzeylerinin bu güvenle nasıl bir ilişki içinde olduğunu incelemektir. Araştırmada karma yöntem tercih edilmiştir. Nicel boyutta güven ve haber okuryazarlığına ilişkin iki ölçekten yararlanılırken, nitel boyutta ise yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılarak derinlemesine bilgi elde edilmiştir. Elde edilen nicel ve nitel verilerin yorumu bir arada sunulmuştur. Araştırma sonuçlarına göre öğrencilerin birincil haber alma kaynağının sosyal medya olduğu ortaya çıkmıştır. Öğrencilerin sosyal medya içeriğine güven düzeyleri orta seviyede iken haber medyası okuryazarlık düzeyleri ise yükseğe yakın düzeyde bulunmuştur. Yaş ve eğitim (özellikle lisansüstü) seviyesinin artışı, bilginin teyit edilmesi ve haber okuryazarlık düzeylerinin de artışını beraberinde getirmekte ve daha eleştirel bir sorgulama davranışında bulunduklarını göstermektedir. Koralesyonel bulgular ise haber medyası okuryazarlık düzeyi arttıkça öğrencilerin bilgiyi teyit etme eğilimlerinin güçlendiğini, bilgi kirliliği ve dezenformasyona karşı farkındalıklarının arttığını ve kurumsal kaynaklara daha fazla güven duyduklarını göstermektedir. Nitel bulgular ise öğrencilerin genel olarak dezenformasyon riskinin farkında olduklarını, farklı doğrulama yöntemleri kullandıklarını ve profesyonel basın kurumlarına daha fazla güven duyduklarını ortaya koymuştur. Bununla birlikte öğrencilerin haberleri değerlendirirken ideolojik ve duygusal etkenlerin etkisinde kaldıkları, bu nedenle nesnel değerlendirmeden uzaklaşarak bilişsel çelişkiler yaşadıkları da anlaşılmıştır. Bu bağlamda post-truth fenomeninin öğrenciler üzerinde bir etkisinin olduğu da görülmektedir. Anketlere yansıyan“güvensizlik”nitel görüşmelerde“bilinçli bir strateji”olarak tanımlanmaktadır. Dolayısıyla öğrenciler, sosyal medyaya güvenmedikleri için onu terk etmek yerine,“güvenme ve doğrula”yaklaşımına sahiptir. Eğitim ve yaş arttıkça, bu stratejinin daha sistematik ve bilinçli bir araştırmacılık davranışına dönüştüğü görülmektedir.
Özet (Çeviri)
Today, new media, which has become the primary source of information and news, also brings with it the problem of the rapid spread of false/misleading information. In new media, where speed, immediacy, and interactivity are prominent features, messages circulate very quickly, and false and misleading information spreads at the same speed. Assessing the reliability and accuracy of information and news disseminated on social media platforms plays a critical role in preventing information pollution. In this context, the main objective of this study is to examine the extent to which university students trust news and information in new media, especially social media, and how their news media literacy levels relate to this trust. A mixed-methods approach was adopted in the study. While two scales related to trust and news literacy were used in the quantitative dimension, in-depth information was obtained through semi-structured interviews in the qualitative dimension. The interpretation of the quantitative and qualitative data obtained is presented together. According to the research findings, social media has been identified as the primary source of news for students. Students' level of trust in social media content was found to be moderate, while their news media literacy levels were found to be close to high. Increasing age and education level (especially postgraduate) brought with it an increase in the verification of information and news literacy levels, and showed that they engaged in more critical questioning behavior. Correlational findings show that as news media literacy levels increase, students' tendency to verify information strengthens, their awareness of information pollution and disinformation increases, and they place greater trust in institutional sources. Qualitative findings reveal that students are generally aware of the risk of disinformation, use different verification methods, and place greater trust in professional media organizations. However, it has also been understood that students are influenced by ideological and emotional factors when evaluating news, leading them to deviate from objective evaluation and experience cognitive dissonance. In this context, it is also seen that the post-truth phenomenon has an effect on students. The“distrust”reflected in the surveys is defined as a“conscious strategy”in qualitative interviews. Therefore, rather than abandoning social media because they do not trust it, students adopt a“trust and verify”approach. As education and age increase, this strategy is seen to transform into a more systematic and conscious research behavior.
Benzer Tezler
- Aşırı enformasyon yükü teorisi çerçevesinde üniversite öğrencilerinin haber tüketim davranışları ve habere bakışları
The news consumption patterns and perspective of news of university students in the frame of information overload theory
OSMAN ARASLI
Doktora
Türkçe
2020
İletişim BilimleriAtatürk ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BESİM YILDIRIM
- Siber kültür bağlamında Z kuşağının haber tüketim davranışları üzerine nicel bir araştırma
A Quantitative research on news consumption behaviors of Generation Z in the context of cyber culture
NAZLI NUR PULAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
GazetecilikSüleyman Demirel ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HATİCE KILINÇ
- L'évaluation des Pratiques de Lecture dans les Médias Numériques en Evolution
Gelişen Dijital Medyada Okuma Pratiklerinin Değerlendirilmesi
CEREN BİLGİCİ
Yüksek Lisans
Fransızca
2008
İletişim BilimleriUnıversıte Sorbonne Nouvelle (parıs Iıı)İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. PROF. DR. MICHAEL PALMER
- Tüketim toplumu bağlamında yeni medyada haber olgusu ve haberin metalaşması
News in the new media in the context of consumption society and commodification of news
TAYBE TOPSAKAL
- İnternet teknolojisi ile değişen haber konsepti: Tık haberciliğinin ekonomi politiği
The changing news concept with internet technology: Political economy of click bait journalism
CANAN BEŞTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
İletişim BilimleriMarmara ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ MURAT KIRIK