Yetişkinlerde vücut kompozisyonu ve kardiyovasküler risk ile egzersiz davranışı ve diğer transteorik model değişkenleri arasındaki ilişki
The relationship between exercise behavior, body composition, and cardiovascular risk in adults: A transtheoretical model approach
- Tez No: 1005178
- Danışmanlar: PROF. DR. DİLEK SEVİMLİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Spor, Sports
- Anahtar Kelimeler: Vücut Kompozisyonu, Kardiyovasküler Risk, Egzersiz Davranışı, Transteorik Model, Body Composition, Cardiovascular Risk, Exercise Behavior, Transtheoretical Model
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Spor Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kardiyovasküler hastalıklar, dünya genelinde önde gelen ölüm nedenlerinden biridir. Yaşlı nüfusun artışı, fiziksel inaktivitenin yaygınlığı ve buna bağlı sağlık sorunları, bireylerde sağlıklı yaşam alışkanlıklarının geliştirilmesini önemli hale getirmektedir. Bu araştırmanın amacı, yetişkin bireylerde egzersiz davranış değişim aşamaları ile vücut kompozisyonu, kardiyovasküler risk düzeyi ve Transteorik Model (TTM) değişkenleri arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırma, Kayseri ili Melikgazi ilçesinde yaşayan, 30-60 yaş aralığında olan (n=59) kadın ve (n=59) erkek olmak üzere toplam (n=118) sağlıklı yetişkin birey ile yürütülmüştür. Katılımcıların boy uzunluğu ortalaması (168,49±10,00) cm, vücut ağırlığı ortalaması (74,45±12,10) kg ve Beden Kütle İndeksi (BKİ) ortalaması (26,29±4,15) kg/m²'dir. Çalışmada demografik bilgiler toplandıktan sonra, vücut kompozisyonu ölçümleri çift enerjili X-ışını absorpsiyometrisi (DEXA) ile yapılmıştır. Kan parametreleri kapsamında (HDL, LDL, Toplam Kolesterol ve Trigliserid) düzeyleri ölçülmüştür. Egzersiz davranışı değişim aşamaları ile ilgili değerlendirmeler; Egzersiz Değişim Aşamaları Ölçeği (EDAÖ), Egzersiz Değişim Süreçleri Ölçeği (EDSÖ), Egzersiz Karar Alma Ölçeği (EKAÖ) ve Egzersiz Öz-Etkililik Ölçeği (EÖEÖ) kullanılarak yapılmıştır. Verilerin dağılımı Skewness ve Kurtosis ile değerlendirilmiş ve normal dağılım gösterdiği belirlenmiştir. Bu sebeple ikili gruplarda bağımsız t-testi yapılırken, karşılaştırmalarda tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve farklılığın kaynağının belirlenmesinde gruplar arası karşılaştırmalar için LSD testi kullanılmış ve korelasyon analizi yapılmıştır. Çalışma sonuçlarına göre, egzersiz davranış basamakları ilerledikçe bireylerin vücut yağ oranı azalmış, yağsız kütle ve kemik mineral içeriği anlamlı şekilde artmıştır (p<0.01). Egzersiz yapan bireylerde kardiyovasküler risk skorları daha düşük olup, gruplar arasında anlamlı fark vardır (p<0.05). Egzersiz yapan gruplarda EDSÖ ve EÖEÖ puanları anlamlı şekilde daha yüksek (p<0.01); zarar algısı ise daha düşüktür (p<0.01). Ayrıca yaş arttıkça vücut kompozisyonu ve kardiyovasküler risk göstergelerinde olumsuz değişimler gözlenmiş, bu değişimlerin kadınlarda daha belirgin olduğu tespit edilmiştir. Egzersiz davranışının morfolojik ve kardiyorespirator uygunluk ile hem fizyolojik hem de psikososyal sağlık göstergeleri üzerindeki etkisini ortaya koymakta; Transteorik Model (TTM) temelli müdahalelerin bireyselleştirilmiş halk sağlığı stratejileri açısından etkinliğini desteklemektedir.
Özet (Çeviri)
Cardiovascular diseases are among the leading causes of mortality worldwide. The growing aging population, the widespread prevalence of physical inactivity, and related health problems underscore the importance of fostering healthy lifestyle habits. This study aimed to investigate the relationship between exercise behavior change stages, body composition, cardiovascular risk levels, and Transtheoretical Model (TTM) variables in adults. The study was conducted with 118 healthy adults (59 females and 59 males), aged 30–60 years, residing in the Melikgazi district of Kayseri province. Participants had a mean height of 168.49 ± 10.00 cm, a mean body weight of 74.45 ± 12.10 kg, and a mean Body Mass Index (BMI) of 26.29 ± 4.15 kg/m². After collecting demographic information, body composition was assessed using dual-energy X-ray absorptiometry (DEXA). Blood parameters, including HDL, LDL, total cholesterol, and triglycerides, were measured. Exercise behavior change stages were evaluated using the Exercise Stages of Change Scale (ESCS), Exercise Processes of Change Scale (EPCS), Exercise Decisional Balance Scale (EDBS), and Exercise Self-Efficacy Scale (ESES). Data distribution was assessed with skewness and kurtosis, confirming normality. Accordingly, independent t-tests were used for binary group comparisons, one-way analysis of variance (ANOVA) was applied for multiple group comparisons, and the LSD test was performed to identify the source of differences. Correlation analyses were also conducted. The results revealed that as individuals progressed through the stages of exercise behavior, body fat percentage decreased, while lean mass and bone mineral content significantly increased (p<0.01). Cardiovascular risk scores were lower among those who exercised, with significant differences between groups (p<0.05). Exercising groups also had significantly higher EPCS and ESES scores (p<0.01), while perceived barriers were lower (p<0.01). Moreover, with advancing age, unfavorable changes in body composition and cardiovascular risk indicators were observed, which were more pronounced in females. This study emphasizes the influence of exercise behavior on morphological and cardiorespiratory fitness, as well as on physiological and psychosocial health indicators. The findings further highlight the potential of TTM-based interventions as effective tools for guiding individualized public health strategies.
Benzer Tezler
- Hipopituiter hastalarda sistolik ve diastolik kalb fonksiyonları: Büyüme hormonu eksikliğinin etkileri
Systolic and diastolic heart functions in patients with hypopituitarism: The effect of growth hormone defiency
ALİ SEZGİL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2001
Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıklarıİstanbul Üniversitesiİç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. NEŞE ÖZBEY
- Ebeveyn sigara kullanımının pediatrik yaş grubunda erken aterosklerotik değişiklikler üzerine etkisi
Effect of parental smoking on early atherosclerotic changes in pediatric age group
NESRİN COŞKUN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarıİstanbul Medeniyet ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖYKÜ İSAL TOSUN
- Aralıklı açlık diyetinin erişkin bireylerde vücut kompozisyonu ve biyokimyasal parametreler üzerine etkisi: Prospektif gözlemsel bir çalışma
The effects of intermittent fasting on the body composition and biochemical parameters in adults: A prospective observational study
MERVE YÜZBAŞIOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
Beslenme ve DiyetetikBezm-İ Alem Vakıf ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ACLAN ÖZDER
- Sedanter bireylerde yoga, pilates ve fonksiyonel antrenman türlerinin vücut kompozisyonu ve kalp atım hızı değişkenliğine etkisi
The effect of yoga, pilates, and functional training types on body composition and heart rate variability in sedentary individuals
ASLI AKSEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
SporBandırma Onyedi Eylül ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VELİ VOLKAN GÜRSES
- Obezite tedavisi ile 1 yıl süreyle liraglutide kullanan obeziteli bireylerin verilerinin değerlendirilmesi: Retrospektif, tek merkezli, gerçek yaşam verileri çalışması
Evaluation of data of individuals with obesity who used liraglutide for 1 year with obesity treatment: Retrospective, single center, real life data study
MUHAMMET OĞUZHAN ŞANVER
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile Hekimliğiİstanbul Medeniyet ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET SARGIN