Geri Dön

Havayolu taşımacılığı sektöründe operasyonel verimliliğin ölçümü: Borsa İstanbul'da işlem gören havayolu firmaları üzerine bir uygulama

Measurement of operational efficiency in the airline transportation sector: An application on airline companies traded on Borsa Istanbul

PDF İndir

  1. Tez No: 1005657
  2. Yazar: MEVLÜT CAN KARABAYIR
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. ARZU KARAMAN AKGÜL
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: İşletme, Business Administration
  6. Anahtar Kelimeler: Entropi, TOPSIS, Entropy, TOPSIS
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: İşletme Yönetimi Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Havayolu taşımacılığı; yüksek sermaye yoğunluğu, değişken talep yapısı ve dışsal şoklara duyarlılığı nedeniyle operasyonel verimliliğin kritik öneme sahip olduğu sektörlerden biridir. Yakıt fiyatlarındaki dalgalanmalar, döviz kuru hareketleri, talepteki mevsimsellik, jeopolitik riskler ve küresel krizler gibi faktörler, işletmelerin maliyet yapısını ve gelir akışını doğrudan etkilemektedir. Bu tür koşullar altında havayolu taşımacılığı işletmelerinin sürdürülebilirliğini koruyabilmesi, büyük ölçüde sahip oldukları kaynakları ne kadar etkin kullandıklarıyla ilişkilidir. Bu durum, havayolu taşımacılığı işletmelerinin performansının sadece finansal göstergeler temelinde değil, aynı zamanda sektöre özgü operasyonel verimlilik kriterleri çerçevesinde değerlendirilmesini zorunlu hale getirmektedir. Operasyonel verimliliğin ölçülmesinde ise birden fazla kriteri eş zamanlı olarak dikkate alan çok kriterli karar verme yöntemlerinin kullanılması, daha bütüncül ve karşılaştırılabilir bir analize imkân tanımaktadır. Bu doğrultuda analiz sürecinde kriter ağırlıklarının objektif biçimde belirlenebilmesi için Entropi yöntemi, işletmelerin göreli performanslarının sıralanması için ise TOPSIS yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada Borsa İstanbul'da işlem gören ve havayolu taşımacılığı yapan işletmelerinin 2022, 2023 ve 2024 yıllarına ait operasyonel verimlilik düzeyleri ölçülmüş ve göreli performansları karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Analiz kapsamında yolcu ve kapasite, gelir ve performans, maliyet ve verimlilik ile işgücü ve filo verimliliği göstergelerinden oluşan çok boyutlu bir kriter seti kullanılmıştır. Kriterlere ilişkin veriler, ilgili havayolu işletmelerinin faaliyet raporları, yatırımcı sunumları ve Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) aracılığıyla kamuoyuna açıklanan finansal ve operasyonel bilgilerinden temin edilmiştir. 2022, 2023 ve 2024 yılları verileri ile gerçekleştirilen analiz sonucunda havayolu taşımacılığı sektöründe operasyonel verimliliğin değerlendirilmesinde en önemli kriterler sırasıyla COST/PAX (Yolcu Başına Gider), COST/PAX (Yolcu Başına Gider) ve PGR (Yolcu Sayısı Artış Oranı) olarak belirlenmiştir. Belirlenen kriterler doğrultusunda, çalışmada incelenen üç yıl içerisinde de operasyonel verimliliği en yüksek olan şirketin Pegasus olduğu tespit edilmiştir.

Özet (Çeviri)

Airline transportation is one of the sectors in which operational efficiency is of critical importance due to high capital intensity, a volatile demand structure, and sensitivity to external shocks. Factors such as fluctuations in fuel prices, exchange rate movements, seasonality in demand, geopolitical risks, and global crises directly affect the cost structures and revenue streams of enterprises. Under such conditions, the ability of airline transportation companies to maintain sustainability is largely related to how effectively they utilize their resources. This situation makes it necessary to evaluate the performance of airline transportation companies not only on the basis of financial indicators but also within the framework of sector-specific operational efficiency criteria. In measuring operational efficiency, the use of multi-criteria decision-making methods that consider multiple criteria simultaneously allows for a more holistic and comparable analysis. Accordingly, in order to objectively determine criterion weights in the analysis process, the Entropy method was used, while the TOPSIS method was employed to rank the relative performance of enterprises. In this study, the operational efficiency levels of airline companies listed on Borsa Istanbul for the years 2022, 2023, and 2024 were measured, and their relative performances were comparatively evaluated. The analysis utilized a multidimensional criterion set consisting of passenger and capacity, revenue and performance, cost and efficiency, and labor and fleet productivity indicators. Data related to these criteria were obtained from the airlines' annual reports, investor presentations, and financial and operational disclosures published through the Public Disclosure Platform (KAP). As a result of the analysis conducted using the data for the years 2022, 2023, and 2024, the most important criteria in the evaluation of operational efficiency in the airline transportation sector were determined to be COST/PAX (Cost per Passenger), COST/PAX (Cost per Passenger), and PGR (Passenger Growth Rate), respectively. In line with the determined criteria, it was found that Pegasus was the company with the highest operational efficiency in all three years examined in the study.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    393690

    Comparing the performances of major airline companies by traditional and airline-specific ratios and measures

    Büyük havayolu şirketlerının performanlarının geleneksel oranlar ve özel havayolu oranları ve ölçüleri yoluyla karşılaştırılması

    HATEM YAGHİ

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2015

    İşletmeSakarya Üniversitesi

    İşletme Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. AHMET SELÇUK DİZKIRICI

  2. Tez No

    863522

    Variability of takeoff distance and climate rate due to climate factors

    İklim faktörlerine bağlı kalkış mesafesi ve tırmanma oranı değişikliği

    ŞEYDA YALÇINKAYA ÇAĞLIYAN

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2024

    Meteorolojiİstanbul Teknik Üniversitesi

    Meteoroloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ DENİZ DEMİRHAN

  3. Tez No

    744443

    Türk sivil hava taşımacılığı piyasasında serbestleşmenin Türk hava taşıyıcılarının üretim ve pazarlama etkinliği ile rekabet gücüne etkisi

    The effect of deregulation in Turkish air transportation market on the production and marketing efficiency and competition power of Turkish carriers

    MURAT AHMET DOĞAN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    Sivil HavacılıkOndokuz Mayıs Üniversitesi

    İktisat Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. EBÜL MUHSİN DOĞAN

  4. Tez No

    988225

    Exploring Airline Joint Venture negative and positive effects of airline joint venture between small and big airline companies

    Aırlıne Joınt Venture, küçük ve büyük havayolları arasında yapılan joınt venture anlaşmasının negatif ve pozitif etkileri

    YUSUF GÖKKAYA

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2025

    Ulaşımİbn Haldun Üniversitesi

    Hava Taşımacılığı Yönetimi Ana Bilim Dalı

    PROF. SELİM ZAİM

  5. Tez No

    854860

    Crew recovery optimization through disruption analysis and deep learning driven column generation

    Aksaklık analizi ve derin öğrenme tabanlı sütun oluşturma ile ekip kurtarma optimizasyonu

    AHMET HEREKOĞLU

    Doktora

    İngilizce

    İngilizce

    2024

    Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesi

    Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    PROF. ÖZGÜR KABAK

Geri Dön