Klasik sonrası Çağatay Türkçesi ile yazılmış bir Miraçname (inceleme-metin-dizin)
A Mi'rājnāma written in post-classical Chagatai Turkish (analysis-text-index)
- Tez No: 1005695
- Danışmanlar: DOÇ. SAIDBEK BOLTABAYEV
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karabük Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tezde, Özbekistan Bilimler Akademisi Ebu Reyhan Biruni adlı Şarkşinaslık Enstitüsü Kütüphanesinde 5740 numarayla kayıtlı mecmuanın 1b-73a sayfaları arasında yer alan ve daha önce üzerinde çalışma yapılmamış olan Çağatay Türkçesiyle kaleme alınmış bir miraçname incelenmektedir. Yazmada eserin müellifi, kaleme alınış tarihi gibi bilgiler yer almamaktadır. Mensur bir şekilde yazılan eserde biri münacat, diğeri Veysel Karânî'ye dair bir şiir olmak üzere iki tane de manzum parça yer almaktadır. Metin; besmele, Allah'a hamd ve Hz. Muhammed'e dua ile başlar ve İsra suresinin ilk ayetinin verilmesinden sonra miraç hadisesinin anlatımına geçer. Nestalik hattıyla yazılan eserin her sayfasında 11 satır bulunmaktadır. Tez; giriş, inceleme, metin ve dizin çalışmalarından oluşmaktadır. Giriş bölümünde miraçname türünün İslam kültüründe ve Türk edebiyatındaki yeri kısaca ele alınmış, ardından incelenen yazma eser tanıtılmıştır. Metin kısmında eserin Latin harfleriyle transkripsiyonu yapılmış; dil inceleme kısmında ise metnin imla özellikleri, ses bilgisi ve şekil bilgisi değerlendirilmiştir. Bu inceleme sonucunda metinde klasik dönem Çağatay Türkçesi eserlerinden ayrılan ve dikkat çeken bazı dil unsurları tespit edilmiştir. Dizin bölümü gramatikal olarak hazırlanmış, kelimelerin metindeki anlamı esas alınarak metnin sözlüğü ortaya konulmuş, Arapça ifadeler ile özel adlar için ayrı dizinler oluşturulmuştur. Çalışmada ayrıca tezimize konu olan miraçname ile aynı kütüphanede yer alan Çağatay Türkçesiyle yazılmış 24 farklı miraçname nüshası tanıtılmış, bu nüshalar aracılığıyla Doğu Türklük sahasındaki miraçname geleneğine dair genel bir çerçeve sunulmuştur. Bu yönüyle tez hem daha önce çalışılmamış bir miraçnameyi bilim dünyasına kazandırmakta hem de Doğu Türklük sahasında miraçname geleneği ve klasik sonrası Çağatay metinleri üzerine yapılacak çalışmalar için bir zemin oluşturmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines a previously unstudied mi'rājnāma written in Chagatai Turkic, preserved in a miscellany registered under number 5740 in the Library of the Institute of Oriental Studies named after Abu Rayhan al-Biruni at the Academy of Sciences of Uzbekistan. The text is located between folios 1b-73a of the manuscript. The work does not provide any information about its author or the date of composition. Written mainly in prose, the text also includes two poetic sections, one of which is a munājat and the other a poem dedicated to Vays al-Qaranī. The text begins with the basmala, praise of Allah, and prayers for the Prophet Muhammad, followed by the narration of the mi'rāj event after the citation of the first verse of the Surah al-Isra. The manuscript is written in Nasta'līq script, with eleven lines on each page. This thesis consists of an introduction, analysis, text, and index. The introduction briefly discusses the place of the Mi'rājnāma genre in Islamic culture and Turkish literature, followed by an introduction to the manuscript under examination. The text section includes a transcription of the work using Latin letters, while the linguistic analysis section evaluates the text's orthographic, phonological, and morphological features. As a result of this analysis, some linguistic elements that differ from and are noteworthy in classical Chagatai Turkic works have been identified. The index section is grammatically prepared, creating a dictionary based on the meaning of words in the text, with separate indexes for Arabic phrases and proper names. The study also introduces 24 different copies of the Mi'rājnāma written in Chagatai Turkic, located in the same library as the Mi'rājnāma that is the subject of this thesis, and provides a general framework for the Mi'rājnāma tradition in the Eastern Turkic region through these copies. In this respect, the thesis both introduces a previously unstudied Mi'rājnāma to the academic world and lays the groundwork for future studies on the Mi'rājnāma tradition and post-classical Chagatai texts in the Eastern Turkic region.
Benzer Tezler
- Doğu Türkçesiyle Yazılmış Acayibü'l- Mahlukat ve Garayibü'l- Mevcudat (101a-150b yaprakları) (Dil incelemesi- metin-Türkiye Türkçesine Aktarım- Dizin)
Acayib- al- Mahlukat Ve Garayib- al- Mevcudat Which Written in Eastern Turkish (101a-150b pages) (Grammatical Study- Text- modern Turkish translation- index)
GAMZE ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DilbilimMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SERAP ALPER BAYRAM
- 20. yüzyıl başlarında Çağatay Türkçesiyle yazılmış Naôm Çehâr Derviş (İnceleme-transkripsiyonlu metin-dizin)
Written in the early 20th century in Chagatai Turkish Naôm Çehâr Derviş (Review-transcribed text-index)
RECEP ARAL
Doktora
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıUşak ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TALİP YILDIRIM
- Kitâb-ı Köroğlu (Vr. 139a-162b) adlı eserin Türk dili ve edebiyatı eğitimi çerçevesinde bilim dili açısından değerlendirilmesi
The review of the book of Koroghlu (P.139a-162b) around Turkish language and literature education in terms of scientific language
MERVE KÖKSAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MESUT ŞEN
- Çağatay Türkçesinde organ adları
Organ names in Chagatai Turkish
DERYA DOĞAN
Doktora
Türkçe
2025
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MURAT ELMALI
- Ravzatü'l Vai'zin Adlı Farsça Eserin Rahim Niyazi tarafından Çağataycaya tercümesi (metin- inceleme)
Rahim Niyazi's work in Persian called Ravzatü'l Vai'zin and its translation into Chagatai (Research-text)
FATEMEH ZANGENEH
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUHAMMET NUR DOĞAN