19. yüzyıl Türk romanında dil ve cinsiyet ilişkileri kurgusu
The narrative of language and gender relations in 19 th century Turkish novels
- Tez No: 1005848
- Danışmanlar: PROF. DR. HÜLYA ERAYDIN ARGUNŞAH
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tez çalışması, 19. yüzyıl Türk romanında dil aracılığıyla toplumsal cinsiyet kurgularının nasıl inşa edildiğini inceleyen disiplinler arası bir toplumdilbilim araştırmasıdır. Temel varsayım, dilin yalnızca bir anlatım aracı olmadığı; erkeklik ve kadınlık kimliklerini yeniden üreten, iktidar ilişkilerini meşrulaştıran ve toplumsal eşitsizlikleri pekiştiren bir söylem mekanizması olarak işlediğidir. Osmanlı modernleşmesi süreci, edebî metinlerdeki toplumsal cinsiyet temsillerinin tarihsel ve kültürel bağlamını belirleyen temel bir dönüşüm alanı olarak ele alınmıştır. Çalışmada söylem çözümlemesi, dilbilim ve psikanalitik yaklaşımların oluşturduğu toplumdilbilimsel çerçeve; Namık Kemal'in Cezmi, Fatma Aliye ile Ahmet Mithat Efendi'nin birlikte kaleme aldığı Hayal ve Hakikat ve Halit Ziya Uşaklıgil'in Mai ve Siyah romanlarına uygulanmıştır. Cezmi, tarihî roman bağlamında erkeklik söylemlerinin devlet, birey ve toplum ekseninde nasıl kurulduğunu ortaya koymak; Hayal ve Hakikat, dişil dilin ve kadın yazımının metin içindeki etkilerini erkek yazımıyla karşılaştırmalı biçimde incelemek; Mai ve Siyah ise modernleşme sürecinde bireyin iç dünyası ile toplumsal gerçeklik arasındaki gerilimi ve cinsiyet rollerinin dönüşümünü göstermek amacıyla seçilmiştir. Yöntemsel olarak çalışma, toplumdilbilimsel çözümlemeyi feminist ve eleştirel kuramlarla birleştirmektedir. Yapısöküm, hegemonik erkeklik ve iktidar kuramları ile dişil dil yaklaşımları birlikte kullanılmış; ayrıca Greimas'ın aktant modeli aracılığıyla karakterlerin toplumsal cinsiyet temsilleri yapısal düzlemde analiz edilmiştir. Çalışmada, 19. yüzyıl Türk romanlarını toplumsal cinsiyet, modernleşme ve söylem ekseninde bütüncül biçimde ele alarak, edebiyatta erkeklik ve kadınlık temsillerinin üretimine ilişkin özgün bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation is an interdisciplinary sociolinguistic study examining how gender constructions are formed through language in the nineteenth-century Turkish novel. Its main assumption is that language is not merely a means of expression, but functions as a discursive mechanism that reproduces masculine and feminine identities, legitimizes power relations, and reinforces social inequalities. The process of Ottoman modernization is addressed as a fundamental field of transformation determining the historical and cultural context of gender representations in literary texts. In this study, the sociolinguistic framework shaped by discourse analysis, linguistics, and psychoanalytic approaches is applied to Namık Kemal's Cezmi, Hayal ve Hakikat coauthored by Fatma Aliye and Ahmet Mithat Efendi, and Halit Ziya Uşaklıgil's Mai ve Siyah. Cezmi was selected to reveal how discourses of masculinity are constructed along the axes of state, individual, and society within the context of the historical novel; Hayal ve Hakikat to examine the effects of feminine language and women's writing in comparison with male writing; and Mai ve Siyah to demonstrate the tension between the individual's inner world and social reality, as well as the transformation of gender roles during modernization. Methodologically, the study combines sociolinguistic analysis with feminist and critical theories. Deconstruction, hegemonic masculinity, theories of power, and approaches to feminine language are employed together; moreover, Greimas's actantial model is used to analyze gender representations structurally. The dissertation offers an original contribution to the production of representations of masculinity and femininity in literature.
Benzer Tezler
- XIX. yüzyıl Türk romanında mizah
Humor in the XIXth century Turkish novel
AHMET CAN
Doktora
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıHacettepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜZİN GONCA GÖKALP ALPASLAN
- Musa Akyiğit'in Hisametdin Molla adlı eseri (Aktarma-edebȋ değerlendirme)
Musa Akyigit's Hisametdin Molla (Translation-literary evaluati̇on)
AYTUĞ KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıKırklareli ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERTUĞRUL KARAKUŞ
- Safvet Nezîhî'nin“Teehhül Âleminde”romanının transkripsiyonu ve dil incelemesi
Transcription and linguistic analysis of Safvet Nezîhî's novel“Teehhül Âleminde”
MEHMET EVREN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıHarran ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ OSMAN TÜRK
- L'analyse semiotique des traductions de l'œuvre intitulée Les Misérables de Victor Hugo dans le contexte Turc du point de vue de la sémiotique de la traduction
Vıctor Hugo'nun Sefiller adlı romanının Türkçe çevirilerinin göstergebilimsel analizi
SERPİL ÖZBÜKER
Yüksek Lisans
Fransızca
2024
Fransız Dili ve EdebiyatıGalatasaray ÜniversitesiFransız Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜNDÜZ ÖZTÜRK KASAR
- İki ülke, iki kadın yazar: Juana Manso, Emine Semiye
Two countries, two women writers: Juana Manso, Emine Semiye
ZEYNEP ÇELİKEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Batı Dilleri ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞEBNEM ATAKAN