Nizâmülmülk'ün Siyasetnâme'sine göre Büyük Selçuklu Devleti idaresi
The admi̇ni̇strati̇on of The Great Seljuk Empi̇re accordi̇ng to Ni̇zam al-Mulk's Si̇yasetname
- Tez No: 1005858
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SONGÜL DUMLUPINAR ALİCAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Malatya Turgut Özal Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Büyük Selçuklu Devleti'nin kurumsallaşmasında önemli bir rol oynayan Vezir Nizamülmülk'ün Siyasetnâme adlı eserini, devlet yönetimi ve bürokratik mekanizmalar açısından analiz etmeyi amaçlamaktadır. Türk-İslam siyaset düşüncesinin klasikleri arasında yer alan eser, sadece teorik bir nasihatname değil, Selçuklu idari yapısının aksayan yönlerine karşı geliştirilmiş pratik bir reform projesi olarak ele alınmıştır. Üç bölümden oluşan araştırmanın birinci bölümünde, Nizamülmülk'ün siyasi kariyeri ve devlet felsefesinin oluşumuna etki eden tarihsel süreçler irdelenerek, Siyasetnâme'nin telif edilme gerekçeleri ve fasılların içerikleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde, eserdeki elli bir fasıl üzerinden Selçuklu Devlet teşkilatının temel unsurları olan saltanat hukukuna, saray hiyerarşisine, ordu yapısına ve adalet sistemine dair veriler tematik olarak tasnif edilmiştir. Üçüncü bölümde ise Nizamülmülk'ün eğitim, kültür, dini faaliyetler ve mimari yapı alanında hizmetleri Nizamiye medresleleri odağında incelenerek, devletin göçebe karakterden yerleşik ve merkeziyetçi bir imparatorluk yapısına geçiş süreci yorumlanmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesinin kullanıldığı bu çalışmada, Nizamülmülk'ün oluşturduğu bu yönetim modelinin Selçuklu devlet bekası üzerindeki etkileri saptanmıştır. Sonuç olarak Siyasetnâme'nin, Büyük Selçuklu Devleti'nin idari kodlarını çözümlemek için en temel kaynak olduğu ve Türk geleneğinde kalıcı bir yönetim bürokrasisi inşa ettiği sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study aims to analyze Vezir Nizamülmülk's work Siyasetnâme, which played a significant role in the institutionalization of the Great Seljuk Empire, from the perspective of state administration and bureaucratic mechanisms. Considered one of the classics of Turkish-Islamic political thought, the work is not merely a theoretical treatise but is also regarded as a practical reform project developed in response to the shortcomings of the Seljuk administrative structure. The first section of the three-part study examines Nizam al-Mulk's political career and the historical processes that influenced the formation of his state philosophy, focusing on the reasons for the composition of the Siyasetname and the contents of its chapters. In the second section, data on the fundamental elements of the Seljuk State organization—sovereign law, palace hierarchy, military structure, and justice system—are thematically classified across the fifty-one chapters of the work. In the third section, Nizam al-Mulk's services in the fields of education, culture, religious activities, and architecture are examined with a focus on the Nizamiye madrasas, interpreting the state's transition from a nomadic character to a settled and centralized imperial structure. In this study, which utilizes document analysis as a qualitative research method, the effects of the administrative model created by Nizam al-Mulk on the survival of the Seljuk state have been determined. As a result, it has been concluded that the Siyasetname is the most fundamental source for deciphering the administrative codes of the Great Seljuk Empire and that it established a permanent administrative bureaucracy in the Turkish tradition.
Benzer Tezler
- Siyasetname'nin eğitim bağlamında incelenmesi
Analyzing Siyasetname in the context of educational leadership
ESRA ÖZKILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve Öğretimİbn Haldun ÜniversitesiEğitim Kurumları İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET GÖÇEN
- Nizâmülmülk'ün Siyâsetnâmesinde mazdek ve mazdekî hareketler
mazdak and mazdakite movements in Nizam al-Mulk's Siyasatnama
AHMET HÜSEYİN ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinDicle ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAYREDDİN KIZIL
- Nizamülmülk'ün yönetim anlayışı
Management understanding of Nizamülümülk
SELAHATTİN AVUNAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
TarihYüzüncü Yıl Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET SALİH ARI
- Nizamülmülk'ün siyaset teorisi ve pratiği
Nizamülmülk's political theory and practice
YASİN USTA
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
TarihMarmara ÜniversitesiTürk Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA SABRİ KÜÇÜKAŞCI
- Machiavelli ve Nizamülmülk'ün siyaset anlayışlarının karşılaştırılması
Machiavelli and Nizamülmülk's comparative of political understanding
GÖKBÖRÜ ÖNALP
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Siyasal BilimlerArdahan ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ABDULSEMET YAMAN