Evli ve boşanmış ebeveynlerin algılanan stres düzeyi ve dikkat becerilerinin incelenmesi
Examination of perceived stress levels and attention skills of married and divorced parents
- Tez No: 1005949
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEP KÜÇÜK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Haliç Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uygulamalı Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, medeni durum (evli-boşanmış) ve ebeveynlik rollerinin (anne-baba), bireylerin psikolojik iyi oluşları ve bilişsel performansları üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, ebeveynlerin yaşadığı stres, depresyon ve kaygı düzeylerinin, özellikle dikkat ve bellek gibi nörobilişsel işlevlerle olan ilişkisini ortaya koymayı hedeflemesi açısından önem taşımaktadır. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama deseninin kullanıldığı araştırmanın örneklemini, İstanbul ilinde yaşayan ve yaşları 25-60 arasında değişen 176 ebeveyn (evli anne, evli baba, boşanmış anne, boşanmış baba) oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde katılımcıların psikolojik durumlarını belirlemek için Beck Depresyon, Beck Anksiyete ve Algılanan Stres ölçekleri; bilişsel performanslarını ölçmek için ise PASAT (İşitsel Modalitede Adımlandırılmış Dizisel Toplama Testi) ve Sayı Menzili testleri kullanılmıştır. Elde edilen veriler, ebeveynlik rolü ve medeni durum değişkenleri kapsamında istatistiksel analiz yöntemleri ile değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, annelerin taşıdığı yüksek kaygı ve stres yükünün, basit bellek süreçlerini etkilemese de PASAT gibi karmaşık dikkat görevlerinde performans kaybına yol açtığını göstermektedir. Yapılan ANOVA post-hoc analizleri, özellikle boşanmış annelerin depresyon ve stres düzeylerinin evli babalara kıyasla anlamlı derecede yüksek olduğunu; buna karşılık boşanmış babaların karmaşık dikkat performansının hem evli hem de boşanmış annelerden istatistiksel olarak daha iyi olduğunu ortaya koymuştur. Bu bağlamda araştırma, babaların stres faktörlerine karşı daha korunaklı bir alanda kalarak bilişsel kapasitelerini sürdürebildiklerini, annelerin ise artan duygusal yüklerinin zihinsel işlemleme kapasitelerini daralttığını tartışmaya açmaktadır. Araştırma kapsamında uygulanan tek yönlü varyans analizi (ANOVA) sonuçları; depresyon (F=3.953, p<.01), anksiyete (F=11.484, p<.001) ve karmaşık dikkat (PASAT) (F=6.059, p<.001) puanlarının ebeveyn grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklılaştığını göstermiştir. Farkın kaynağını belirlemek amacıyla yapılan Post-Hoc (Tukey) analizlerinde ise; boşanmış annelerin depresyon puan ortalamalarının (Ort.=14.12), evli babalara (Ort.=9.93) kıyasla anlamlı derecede yüksek olduğu saptanmıştır. Bilişsel performans açısından bakıldığında, boşanmış babaların PASAT puan ortalamasının (Ort.=46.50), özellikle boşanmış annelerin ortalamasından (Ort.=40.33) istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu ve babaların dikkat performansının korunduğu belirlenmiştir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the effects of marital status (married vs. divorced) and parenting roles (mother vs. father) on individuals' psychological well-being and cognitive performance. The study is of particular importance in that it seeks to reveal the relationships between parents' levels of stress, depression, and anxiety and neurocognitive functions, especially attention and memory. Employing a correlational research design within a quantitative research framework, the sample consists of 176 parents (married mothers, married fathers, divorced mothers, and divorced fathers) aged between 25 and 60 and residing in Istanbul. During the data collection process, the Beck Depression Inventory, Beck Anxiety Inventory, and Perceived Stress Scale were used to assess participants' psychological states, while cognitive performance was measured using the PASAT (Paced Auditory Serial Addition Test) and the Digit Span Test. The collected data were analyzed using statistical methods within the scope of marital status and parenting role variables. The findings indicate that the high levels of anxiety and stress experienced by mothers, while not affecting simple memory processes, lead to a loss of performance on complex attention tasks such as PASAT. Post-hoc ANOVA analyses revealed that divorced mothers, in particular, had significantly higher levels of depression and stress compared to married fathers; however, divorced fathers showed statistically better complex attention performance than both married and divorced mothers. In this context, the research raises the question of whether fathers, by remaining in a more protected area against stressors, can maintain their cognitive capacity, while mothers' increased emotional burden reduces their mental processing capacity. The results of the one-way analysis of variance (ANOVA) applied within the scope of the study showed that depression (F=3.953, p<.01), anxiety (F=11.484, p<.001), and complex attention (PASAT) (F=6.059, p<.001) scores differed statistically significantly among parent groups. Post-Hoc (Tukey) analyses conducted to determine the source of the difference revealed that the mean depression scores of divorced mothers (Mean=14.12) were significantly higher than those of married fathers (Mean=9.93). In terms of cognitive performance, it was determined that the mean PASAT score of divorced fathers (Mean=46.50) was statistically significantly higher than that of divorced mothers (Mean=40.33), and that the attention performance of fathers was preserved.
Benzer Tezler
- Perceived parental attitudes of Turkish college students towards dating and premarital sexual behaviours: The role of students' gender and parental marital status
Türk üniversite öğrencilerinin çıkma ve evlilik öncesi cinsel davranışlarla ilgili algıladıkları ebeveyn tutumları: Öğrencilerin cinsiyetlerinin ve ebeveynlerin evli olup olmamasının rolü
BAŞAK ŞAHİN
Yüksek Lisans
İngilizce
2005
PsikolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BENGİ ÖNER ÖZKAN
- The Prediction of divorced parents emotional/social adjustmant and psychological distress from perceived power/Control over child-related concerns, perceived social supprt, and demographic characteristics
Boşanmış ebeveynlerin duygusal/sosyal uyumu ve psikolojik sıkıntılarının çocukla ilgili konularda algılanan güç/kontrol, algılanan sosyal destek ve demografik özelliklerden yordanması
ADVİYE ESİN YILMAZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2002
PsikolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜROL FIŞILOĞLU
- Ebeveynleri boşanmış ve boşanmamış aileye sahip ergenlerin algıladıkları anne-baba kabulü, psikolojik uyumu ve affetme eğilimi arasındaki ilişki
The relationship between perceived parental acceptance of the adolescents' coming from divorced and married families, their psychological adjustments and forgiveness
MERVE ALTIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
PsikolojiGazi ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BEHİRE ELİF KUYUMCU
- Ebeveynlerin çocuklarını kabul, red ve kontrol düzeyleri ile çocukların somatizasyon belirtileri arasındaki ilişki
The relationship between parents' acception, rejection and control levels of their children and children's somatization symptoms
İREM GÜNDÜZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Psikolojiİstanbul Bilim ÜniversitesiUygulamalı Psikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FERDA ŞULE KAYA
- Algılanan ebeveyn psikolojik kontrolünün çocukların otomatik düşünceleri üzerindeki etkisi
The effect of perceived psychological control on the automatic thoughts of children
EMEL GÜLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
PsikolojiÜsküdar ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ASLIHAN DÖNMEZ