Vakfiyelerin ışığında Osmanlı Batı Anadolusunda medrese vakıfları (1475-1917)
Madrasah endowments in Ottoman Western Anatolia in light of waqf deeds (1475-1917)
- Tez No: 1006191
- Danışmanlar: PROF. DR. SAİM SAVAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Uşak Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Osmanlı Devleti, kuruluşundan itibaren hâkimiyet kurduğu topraklarda yaşayan halkın, dinî, ilmî, sanatsal ve kültürel ihtiyaçlarını karşılamak ve toplumun bu faaliyetlere katılımını sağlamak amacıyla, dönemin üslup ve estetik anlayışını yansıtan önemli mimari eserler inşa etmiştir. Osmanlılar, önceki Türk-İslâm devletleri ve Anadolu Selçuklu Devleti'nde uygulanan vakıf sistemini kendi bünyelerine özgü bir formda yeniden düzenleyerek, hayırseverler aracılığıyla ülke genelinde çok sayıda yapının tesis edilmesini ve halkın bu imkânlardan ücretsiz olarak yararlanmasını sağlamıştır. Bu bağlamda, Batı Anadolu'da birçok vâkıf, ilmî gelişimi desteklemek amacıyla medreseler kurmuş ve bölgenin eğitim altyapısına katkıda bulunmuştur. Medreselerin işleyişinin sürdürülebilirliği ve giderlerinin karşılanması ise büyük ölçüde vakıf kurumlarının sorumluluğu altında gerçekleşmiştir. Bu çalışmada, temelde vakfiye kayıtları ve bu kayıtları tamamlayıcı nitelikteki şahsiyet kayıtları ışığında Batı Anadolu'nun önemli şehirleri olan Afyonkarahisar, Aydın, Denizli, İzmir, Kütahya, Manisa ve Uşak örneklem olarak seçilmiş ve bölgesel bir perspektifle incelenmiştir. Bu kapsamda, köy, nahiye, kasaba ve şehir merkezlerinde yer alan medrese vakıfları sistemli bir şekilde incelenmiş; mevcut vakfiye ve şahsiyet kayıtlarından elde edilen veriler doğrultusunda vâkıfların inşa ettirdikleri medreseler, bu medreselerin gelir ve giderleri, vakıf personeli ve ücretlendirme esasları, vakıflar aracılığıyla sunulan hizmetler ile bu hizmetlerin işleyiş biçimleri, vakıfların yönetim ve işletim şartları, medrese tipolojileri ve medreselerde yürütülen eğitim ve öğretim faaliyetleri bütüncül bir yaklaşımla ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Özet (Çeviri)
Since its foundation, the Ottoman Empire erected significant architectural monuments reflecting the stylistic and aesthetic sensibilities of the period to meet the religious, scholarly, artistic, and cultural needs of the populations within its territories and to encourage public participation in these spheres. The Ottomans restructured the waqf (endowment) system-utilized by earlier Turkic-Islamic states and the Anatolian Seljuks-into a framework tailored to their own institutional structure. Through private patronage, this facilitated the establishment of numerous socio-religious complexes nationwide, allowing the public to benefit from these facilities free of charge. In this context, numerous endowers (wāqifs) in Western Anatolia established madrasahs to foster scholarly advancement, thereby contributing to the region's educational infrastructure. The operational sustainability and financial maintenance of these madrasahs largely fell under the purview of waqf institutions. In this study, prominent Western Anatolian cities-namely Afyonkarahisar, Aydın, Denizli, İzmir, Kütahya, Manisa, and Uşak-were selected as a representative sample and examined from a regional perspective. This analysis is primarily grounded in waqf deeds (waqfiyyas) and supplemented by complementary prosopographical records. Within this framework, madrasah endowments situated in villages, sub-districts (nahiyes), towns, and urban centers were systematically examined. Based on data derived from extant waqfiyyas and prosopographical records, this study adopts a holistic approach to detail the madrasahs established by the wāqifs. Specifically, it elucidates their revenues and expenditures, endowment personnel and remuneration principles, the provided services and their operational modalities, the administrative and managerial framework of the waqfs, madrasah typologies, and the pedagogical activities conducted therein.
Benzer Tezler
- Osmanlı tıp geleneği ve II. Bayezid'in vakfiyeleri ışığında Edirne Darüşşifası
Ottoman Medical Tradition and Edirne Hospital in the light of Bayezid II's endowments
ESRA ÇAKAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
TarihAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN ÇINAR
- Osmanlı Klasik Döneminde üç valide sultan vakfiyesi mukayesesi
Comparison of endowments of three sultanas in the Ottoman Classical Era
MEHTAP MAÇAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
TarihKırıkkale ÜniversitesiYeniçağ Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET NEZİHİ TURAN
- Osmanlı'dan Cumhuriyete Maraş vakıfları
Maraş foundations from the Ottoman Empire to the Republic
SEBİHA ÇOMRUK
Doktora
Türkçe
2025
TarihKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM SOLAK
- Haydar Çavuş'un hayatı ve vakfiyelerinin değerlendirilmesi
Haydar Çavuş, his life and an evaluation of his vakfiyes
HİLAL KAYA ŞİMŞEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Tarihİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiTarih ve Medeniyet Araştırmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. MEHMET MEHDİ İLHAN