Y ve Z kuşağı tüketicilerinin yapay zeka uygulamalarını benimsemeye hazırlık sürecinde kendini gerçekleştiren kehanet, öz yeterlilik ve kuşak farkının düzenleyici rolü
The moderating role of self-fulfilling prophecy, self-efficacy, and generational differences in the readiness of millennial and gen Z consumers to adopt AI applications
- Tez No: 1006291
- Danışmanlar: PROF. DR. HAKAN ÇELİK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, Y ve Z kuşağı tüketicilerinin yapay zeka (AI) uygulamalarını benimsemeye yönelik hazırlık düzeylerini, kişilik temelli özellikler (TAP alt boyutları: iyimserlik, yeterlilik, bağımlılık, güvenlik açığı), psikolojik faktörler (öz yeterlilik ve kendini gerçekleştiren kehanet) ve demografik bir unsur olan kuşak farkı çerçevesinde incelemektedir. Günümüzde AI tabanlı ürün ve hizmetlerin hızla yaygınlaşması, teknoloji benimseme sürecinin yalnızca teknik erişimle değil, bireylerin algıları, tutumları ve psikolojik hazırlıklarıyla birlikte değerlendirildiğini göstermektedir. Araştırmada Teknolojiyi Benimsemeye Hazırlık Düzeyi (TAP) Modeli temel alınarak kişilik temelli eğilimlerin bireylerin teknoloji hazırlık düzeyi üzerindeki etkileri analiz edilmiş; öz yeterlilik, kendini gerçekleştiren kehanet (KGK) ve kuşak farkının TAP düzeyi ile AI uygulamalarını kullanım durumu ve kullanım sıklığı arasındaki ilişkiyi nasıl ılımladığı test edilmiştir. Nicel araştırma deseniyle yürütülen çalışmada, katılımcılardan anket yöntemiyle elde edilen veriler istatistiksel analiz teknikleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, kişilik temelli TAP boyutlarının AI uygulamalarını benimsemeye hazır olma düzeyinde belirleyici olduğunu, ancak öz yeterlilik, KGK ve kuşak farkı değişkenlerinin ılımlayıcı etkisinin sınırlı düzeyde kaldığını ortaya koymuştur. Elde edilen sonuçlar, teknoloji hazırlık düzeyinin bireylerin psikolojik eğilimleriyle bütünleşik biçimde şekillendiğini göstermekte; çalışma TAP, öz yeterlilik, KGK ve kuşak farkını birlikte ele alması bakımından literatüre bütüncül bir katkı sunmaktadır. Ayrıca bulgular, AI yatırımı yapan işletmelere tüketici eğilimlerini öngörme ve pazarlama stratejilerini bu doğrultuda uyarlama konusunda yol gösterici nitelik taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
This research examines the readiness of Generation Y and Generation Z consumers to adopt artificial intelligence (AI) applications within the framework of personality-based traits (TAP subdimensions: optimism, innovativeness, discomfort, insecurity), psychological factors (self-efficacy and self-fulfilling prophecy), and the demographic variable of generational differences. As AI-based products and services rapidly become mainstream consumer technologies, adoption processes are shaped not only by technical accessibility but also by individuals' perceptions, attitudes, and psychological preparedness. Grounded in the Technology Adoption Propensity (TAP) Model, the study analyzes the effects of personality-based tendencies on technology readiness. Furthermore, the moderating roles of self-efficacy, self-fulfilling prophecy (SFP), and generational differences in the relationship between TAP levels and AI usage behavior (usage status and usage frequency) are examined. A quantitative research design was employed, and data were collected through a survey administered to participants from relevant age groups. The data were analyzed using statistical techniques appropriate for testing both direct and moderating effects. The findings reveal that the TAP dimensions play a significant role in shaping individuals' readiness to adopt AI technologies, while the moderating effects of self-efficacy, SFP, and generational differences remain limited. These results demonstrate that technology readiness is influenced by personal tendencies and psychological evaluations beyond mere access to technology. By integrating TAP, self-efficacy, SFP, and generational differences within a unified analytical framework, the study offers a comprehensive contribution to the literature. Moreover, the findings provide practical insights for businesses investing in AI technologies, enabling them to anticipate consumer tendencies and align their marketing strategies accordingly.
Benzer Tezler
- Toplum 5.0 kapsamında yapay zekaya dayalı reklamların tüketici temelli marka değerine etkisi üzerine bir araştırma
A study on the impact of ai-created advertisements on consumer-based brand equity in the scope of Society 5.0
ECE ERTAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İşletmeGalatasaray Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NEVİN KARABIYIK YERDEN
- Haberde dijitalleşme: Haber üretimi ve tüketicisi bağlamında kuşaklar arası bir karşılaştırma
Digitalization in the news: An Intergenerational comparison in the context of news production and consumer
SAİBE PALA
Doktora
Türkçe
2024
Radyo-TelevizyonSelçuk ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. METE KAZAZ
- Davranışsal iktisat açısından kuşaklar arası tüketici tercihlerinin incelenmesi: Bartın Üniversitesi örneği
Analysis of intergenerational consumer preferences from the perspective of behavioral economics: Bartin University case
RUKKİYE ÜNAL
- X, Y ve Z kuşağı tüketicilerinin satın alma davranışları üzerine pilot bir araştırma
Purchasing behaviours of X, Y, Z generation of consumers: It is a pilot research
GÜLŞAH EROL
- Sosyal medya pazarlamasının X, Y ve Z jenerasyonlarının satın alma niyeti üzerindeki etkisi ve bir araştırma
The effect of social media marketing on X, Y and Z generations' purchasing intention and a research
BÜŞRA ŞENEL