Yetişkin bireylerde DASH ve Akdeniz Diyetine uyum düzeyinin bilişsel performans üzerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of DASH and Mediterranean Diet adherence level on cognitive performance in adults
- Tez No: 1006447
- Danışmanlar: PROF. DR. MÜGE ARSLAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Akdeniz diyeti, Beslenme, Bilişsel performans, Diyet, Mediterranean diet, Nutrition, Cognitive performance, Diet
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Üsküdar Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Yetişkin bireylerde DASH ve Akdeniz diyetine uyum düzeyinin, bilişsel performans üzerine etkisinin değerlendirilmesidir. Materyal-Metod: Türkiye'nin Afyonkarahisar ilinde 18-65 yaş aralığındaki 600 yetişkin bireye; sosyodemografik özelliklerini ve beslenme alışkanlıklarını içeren sorular, Akdeniz Diyeti Bağlılık Ölçeği (MEDAS), DASH Diyet Kalitesi Ölçeği (DASH-Q), Sözel Bellek Süreçleri Testi (Öktem-SBST) ve İz Sürme Testi (İST) ile oluşan anketler yüz yüze uygulanmıştır. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalamaları 36,04±12,91 yıl, beden kütle indeksi (BKİ) ortalamaları 25,35±3,86 kg/m²'dir. Katılımcıların DASH toplam ortalamaları 36,27±6,91'dir ve orta düzey DASH diyet kalitesine sahiptirler. MEDAS toplam ortalamaları 7,43±1,87'dir ve Akdeniz diyetine kabul edilebilir düzeyde uyum sağlamaktadırlar. Katılımcıların Öktem-SBST alt bileşen puan ortalamaları;“Anlık Bellek”5,57±1,21,“Öğrenme Puanı”107,54±18,38,“Kritere Ulaşma”13,62±1,98,“En Yüksek Öğrenme”13,62±1,98,“Kendiliğinden Hatırlama”12,14±2,15,“Tanıma”13,69±1,95 ve“Toplam Hatırlama”25,82±4,00 olup, Toplam hatırlama puan ortalaması 15 puan üzerindedir ve katılımcıların sözel bellek düzeyleri yüksektir. Katılımcıların İST toplam puan ortalaması 102,16±29,38'dir ve katılımcıların dikkat, görsel tarama ve yürütücü işlev performansları yüksek düzeydedir. DASH toplam puanındaki artışın, Öktem-SBST alt bileşenlerinden“Anlık Bellek”(s=0,198; p<0,001),“Toplam Hatırlama”(s=0,198; p<0,001) ,“Öğrenme Puanı”(s=0,121; p<0,01),“Kritere Ulaşma”(s=0,124; p<0,01),“En Yüksek Öğrenme”(s=0,124; p<0,01),“Tanıma”(s=0,108; p<0,01),“Kendiliğinden Hatırlama”(s=0,228; p<0,001) puanlarında artış olduğu ve“Öğrenme Yanlış Puanı”(s=-0,235; p<0,001),“USB Yanlış Puanı”(s=-0,213; p<0,001),“İST-A”(s=-0,225; p<0,001),“İST-B”(s=-0,209; p<0,001) ve“İST Toplam”(s=-0,217; p<0,001) puanlarında azalma olduğu bulunmuştur (p<0,05). MEDAS toplam puanındaki artışın, Öktem-SBST alt bileşenlerinden“Anlık Bellek”(s=0,083; p<0,05),“Toplam Hatırlama”(s=0,140; p<0,001),“Öğrenme Puanı”(s=0,119; p<0,01),“Kritere Ulaşma”(s=0,179; p<0,001),“En Yüksek Öğrenme”(s=0,179; p<0,001),“Kendiliğinden Hatırlama”(s=0,131; p<0,01),“Tanıma”(s=0,152; p<0,001) puanlarında artış olduğu ve“Öğrenme Yanlış Puanı”(s=-0,130; p<0,01),“İST-A”(s=-0,093; p<0,05),“İST-B”(s=-0,093; p<0,05) ve“İST Toplam”(s=-0,094; p<0,05) puanlarında azalma olduğu bulunmuştur (p<0,05). Sonuç: DASH ve Akdeniz diyetine uyum, yetişkin bireylerde bilişsel performansı olumlu yönde etkilemektedir. Diyete uyum arttıkça sözel bellek düzeyleri artarken, hata ölçümleri ile dikkat, görsel tarama ve yürütücü işlevleri yansıtan ölçümler azalmaktadır.
Özet (Çeviri)
Objective: To evaluate the effect of adherence to the DASH and Mediterranean diets on cognitive performance in adult individuals. Materials and Methods: A total of 600 adults aged 18–65 in Afyonkarahisar, Turkey, were surveyed face-to-face. Data collection included sociodemographic characteristics, dietary habits, the Mediterranean Diet Adherence Screener (MEDAS), the DASH Diet Quality Scale (DASH-Q), the Öktem Verbal Memory Processes Test (SBST), and the Trail Making Test. Results: Participants had a mean age of 36.04±12.91 years and a mean body mass index (BMI) of 25.35±3.86 kg/m². The mean DASH score was 36.27 ± 6.91, indicating a moderate level of diet quality. The mean MEDAS score was 7.43±1.87, reflecting an acceptable level of adherence to the Mediterranean diet. The mean scores of the Öktem-SBST subcomponents were as follows: Immediate Memory 5.57±1.21, Learning Score 107.54±18.38, Reaching Criterion 13.62±1.98, Highest Learning 13.62±1.98, Spontaneous Recall 12,14±2,15, Recognition 13,69±1,95, and Total Recall 25,82±4,00. The mean Total Recall score exceeded 15 points, indicating that participants had a high level of verbal memory. The mean IST total score was 102.16±29.38, suggesting that participants demonstrated high levels of attention, visual scanning, and executive function performance. An increase in the DASH total score was associated with increases in the Öktem-SBST subcomponents, including Immediate Memory, Total Recall, Learning Score, Reaching Criterion, Highest Learning, Spontaneous Recall, and Recognition scores, and with decreases in Learning Error Score, USB Error Score, IST-A, IST-B, and IST Total scores (p < 0.05). Similarly, an increase in the MEDAS total score was associated with increases in Immediate Memory, Total Recall, Learning Score, Reaching Criterion, Highest Learning, Spontaneous Recall, and Recognition scores, and with decreases in Learning Error Score, IST-A, IST-B, and IST Total scores (p < 0.05). Conclusion: Adherence to DASH and Mediterranean diets was positively associated with cognitive performance in adults. As dietary adherence increased, verbal memory scores significantly improved, while error rates in attention, visual scanning, and executive functions decreased.
Benzer Tezler
- Bursa ilinde bulunan 40-75 yaş arası yetişkin bireylerde Akdeniz Ve DASH diyetine uyum düzeyi ile demans riskini azaltmak için yaşam şekli ve sağlık davranışı değiştirme motivasyonu ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between adherence to the Mediterranean And DASH diets and motivation for lifestyle and health behavior change to reduce dementia risk among adults aged 40-75 in Bursa province
RUMEYSA GENÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Beslenme ve DiyetetikÜsküdar ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MÜGE ARSLAN
- Yetişkin bireylerde diyet kalitesi ve metabolik sendrom: Türkiye beslenme ve sağlık araştırması 2017 verilerinin değerlendirilmesi
Diet quality and metabolic syndrome in adult individuals: Evaluation of Turkey nutrition and health survey 2017 data
ELİF AKBAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Beslenme ve DiyetetikOndokuz Mayıs ÜniversitesiBeslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YASEMİN ERTAŞ ÖZTÜRK
- Sürdürülebilir besin tüketim davranışı ölçeği'nin türkçe geçerlik-güvenirliği ve bazı sürdürülebilir diyet modelleriyle ilişkisinin incelenmesi
Turkish validity-reliability of the sustainable consumption behavior-nutrition scale and examination of its relationship with some sustainable diet models
BUKET ÖZEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Beslenme ve DiyetetikHacettepe ÜniversitesiDiyetetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NESLİŞAH RAKICIOĞLU
- Yetişkin bireylerin beslenme durumlarının nörodejeneratif gecikme için Akdeniz-DASH müdahalesi (MIND) diyet skorlarına göre değerlendirilmesi
Evaluation of nutritional status of adult individuals according to the Mediterranean-DASH intervention for neurodegenerative delay (MIND) diet scores
AYSU İZEL ÇALIŞKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Beslenme ve DiyetetikBahçeşehir ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YONCA SEVİM
- Hipertansiyonu olan yetişkin bireylerde Dash Diyet Kalite Ölçeği ve beslenme bilgi düzeyinin değerlendirilmesi
Evaluation of Dash Diet Quality Scale and nutritional knowledge level in adult with hypertension
EZGİ ESKİKÖY
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Beslenme ve Diyetetikİstanbul Atlas ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MÜVEDDET EMEL ALPHAN