Bilinçli farkındalık ve etik davranışların proje vatandaşlık davranışları üzerindeki etkisinde proje karmaşıklığının düzenleyici rolü
The moderating role of project complexity in the effect of mindfull awareness and ethical behaviors on project citizenship behaviors
- Tez No: 1006486
- Danışmanlar: PROF. DR. YASİN ŞEHİTOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İşletme Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tezi, proje temelli ve matris örgütlerde çalışan profesyonellerin etik ve prososyal davranışlarını hangi bireysel ve bağlamsal mekanizmalar aracılığıyla sürdürdüğünü incelemektedir. Özellikle bilinçli farkındalığın proje vatandaşlık davranışı üzerindeki etkisi, etik davranışın aracı rolü ve algılanan örgütsel proje karmaşıklığının bu ilişkileri nasıl koşullandırdığı analiz edilmektedir. Çalışma, proje yönetimi literatürüne insan-merkezli ve davranışsal bir açıklama sunmayı amaçlamaktadır. Tezin kuramsal çerçevesi Öz-Belirleme Teorisi (ÖBT) üzerine inşa edilmiştir. Bilinçli farkındalık, bireylerin dikkat ve duygularını öz-düzenleme yoluyla yönlendiren bir psikolojik kapasite olarak ele alınırken, etik davranış bu öz-düzenleyici sürecin projelerde ortaya çıkan davranışsal mekanizması olarak kavramsallaştırılmıştır. Proje karmaşıklığı ise teknik bir özellikten ziyade örgütsel etkileşim yoğunluğu, koordinasyon gereksinimi ve paydaş bağımlılıklarıyla tanımlanan bağlamsal bir sınır koşulu olarak modele dahil edilmiştir. Araştırma nicel ve doğrulayıcı bir tasarımla yürütülmüştür. Veriler, Türkiye'de proje temelli ve matris örgütlerde çalışan ve son altı ay içinde aktif proje deneyimi bulunan 463 profesyonelden anket yöntemiyle elde edilmiştir. Bilinçli farkındalık, etik davranış, proje vatandaşlık davranışı ve algılanan proje karmaşıklığı değişkenleri geçerliği kanıtlanmış ölçeklerle ölçülmüştür. Hipotezler Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM) ve koşullu süreç analizi (PROCESS Macro) kullanılarak test edilmiştir. Bulgular, bilinçli farkındalığın etik davranış ve proje vatandaşlık davranışını anlamlı biçimde artırdığını göstermektedir. Etik davranış, bu ilişkide kısmi aracı rol üstlenmektedir. Proje karmaşıklığı ise ilişkileri farklı yönlerde koşullandırmakta; karmaşıklık arttıkça bilinçli farkındalığın etik davranış üzerindeki etkisi zayıflarken proje vatandaşlık davranışı üzerindeki doğrudan etkisi güçlenmektedir. Koşullu dolaylı etki desteklenmemiştir. Bulgular, etik davranışın etik farkındalığın aktive edilmesi ve davranışın içselleştirilmesi olmak üzere iki aşamalı bir süreç olduğunu göstermektedir. Proje karmaşıklığı etik farkındalığın ortaya çıkmasını zorlaştırırken, içselleştirilen etik davranış proje vatandaşlık davranışını bağlamdan bağımsız biçimde desteklemektedir. Bu çalışma, bilinçli farkındalığın projelerdeki etkilerinin bağlamsal taleplere bağlı olarak farklı davranışsal yollar üzerinden ortaya çıktığını gösteren bütünleşik bir davranışsal çerçeve sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This doctoral dissertation investigates the individual and contextual mechanisms that sustain ethical and prosocial behaviors among professionals working in project-based and matrix organizations. Specifically, it examines the effect of mindfulness on project citizenship behavior, the mediating role of ethical behavior, and the moderating influence of perceived organizational project complexity on these relationships. By shifting the focus beyond the predominantly technical and structural perspectives in project management research, the study offers a human-centered behavioral explanation. The dissertation builds on Self-Determination Theory (SDT) as its theoretical foundation. Mindfulness is conceptualized as a psychological capacity that enables individuals to regulate attention and emotions, whereas ethical behavior represents the behavioral mechanism through which this regulatory process manifests in project contexts. Project complexity is treated as a contextual boundary condition characterized by interaction intensity, coordination demands, and stakeholder interdependencies rather than purely technical attributes. The study adopted a quantitative, confirmatory research design. Survey data were collected from 463 professionals working in project-based and matrix organizations in Türkiye who had been involved in an active project within the previous six months. Mindfulness, ethical behavior, project citizenship behavior, and perceived project complexity were measured using established and validated scales. The hypotheses were tested using Structural Equation Modeling (SEM) and conditional process analysis with PROCESS Macro. The results show that mindfulness positively influences both ethical behavior and project citizenship behavior, with ethical behavior partially mediating this relationship. Project complexity moderates these effects in different directions: as complexity increases, the influence of mindfulness on ethical behavior weakens, whereas its direct effect on project citizenship behavior strengthens. The conditional indirect effect was not supported. Overall, the findings suggest that ethical behavior operates through a two-stage process involving the activation of ethical awareness and the internalization of ethical conduct. While project complexity constrains ethical awareness, internalized ethical behavior continues to support project citizenship behavior regardless of contextual conditions, indicating that mindfulness influences project behavior through different pathways depending on contextual demands.
Benzer Tezler
- Алуу жана колдонуучулардынканааттануусун баалоо:бишкек шаарындаэмпирикалык изилдөө
E-devletin benimsenmesi ve kullanıcı memnuniyetinin değerlendirilmesi: Bişkek şehrinde ampirik bir araştırma
ACAR ŞARŞENKADIROVA
Yüksek Lisans
Kırgızca
2024
İşletmeKırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AZAMAT MAKSÜDÜNOV
- Aptitudes and attitudes: Human-centred pedagogies in foundation design studios
Yetenekler ve tutumlar: Temel tasarım stüdyosunda, insan-merkezli eğitim
DESANTILA HYSA
Doktora
İngilizce
2021
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MİNE ÖZKAR KABAKÇIOĞLU
- Kur'ân'da öfke olgusu ve kontrolü
The phenomenon of anger and its control in the Quran
HALİL ÇELİK
Doktora
Türkçe
2025
DinKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATİH TİYEK
- Etik liderliğin prososyal iş davranışı ve işgören performansı üzerindeki etkisini belirleme üzerine bir araştırma
A study on determining the effect of ethical leadership on prosocial work behavior and employee performance
YUSUF DEMİROCAK
- Türkiye'de öğretmenlik meslek etik ilkelerinin uygulanmasına ilişkin okul müdürleri görüşleri
Principals' opinion about implementation of teaching professional ethics in Turkey
HUZUR KURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimDüzce ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENGİN ASLANARGUN