The Ezan in the Ottoman Soundscape: Identity, Time, and Sovereignty in the Empire
Osmanlı Ses Manzarasında Ezan: İmparatorlukta Kimlik, Zaman ve Egemenlik
- Tez No: 1006744
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERCÜMENT ASİL, DR. ÖĞR. ÜYESİ AYAZ ASADOV, PROF. DR. MUSTAFA GÖLEÇ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Ezan, Osmanlı Devleti, Osmanlı İmparatorluğu, Azan, Ottoman State
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İbn Haldun Üniversitesi
- Enstitü: Medeniyetler İttifakı Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Medeniyet Araştırmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tarih Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Osmanlı İmparatorluğu'ndaki ezanı yalnızca dini bir ritüel olarak değil, Müslüman kimliğini, gündelik zaman algısını ve imparatorluk egemenliğini düzenleyen çok boyutlu bir işitsel teknoloji olarak incelemektedir. Ses çalışmaları ve duyusal tarih metodolojisinden yararlanarak, bu çalışma“duyusal habitus”ve“akustik düzen”kavramlarını Osmanlı bağlamına uyarlayarak, ezanın kentsel ve toplumsal yaşamı nasıl yapılandırdığını analiz etmektedir. Araştırma, Osmanlı arşiv belgeleri, imparatorluk fermanları, saray kayıtları, seyahatnameler ve edebi metinler dahil olmak üzere çeşitli birincil kaynaklar kullanılarak yürütülmüştür. Tez dört ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm, işitsel kimliğin inşasında ezanının rolünü ve akustik yönetişimin teorik çerçevesini sunmaktadır. İkinci bölüm, ezanın doğum, Cuma namazı, Ramazan ritüelleri ve ölüm gibi hayatın dönüm noktalarında aidiyet duygusunu ve toplumsal senkronizasyonu teşvik eden bir araç olarak nasıl işlediğini göstermektedir. Üçüncü bölüm, ezanı bir teknoloji olarak inceleyerek, zaman tutucuların astronomik hesaplamalarının kamusal sese dönüşümünü, namaz vakitleri aracılığıyla ticaret ve emek uygulamalarının disiplin altına alınmasını ve Osmanlı alaturka saat sistemi ile mekanik zaman arasındaki ilişkiyi araştırmaktadır. Dördüncü bölüm, ezanın işitsel hegemonyasının kendiliğinden oluşmadığını, aksine yasal düzenlemeler, mimari tasarım ve kilise çanları gibi rakip seslerin bastırılması yoluyla aktif olarak sürdürüldüğünü göstermektedir. Ayrıca, ezanın duyulabilirliğinin egemenliğin işitsel sınırı olarak nasıl işlev gördüğünü tartışmaktadır. Ezan'ın susturulması işgalin bir işareti olarak yorumlanırken, yeniden duyurulması ise kurtuluşun bir sembolü olarak görülmüştür; bu durum, geç Osmanlı ve erken Cumhuriyet dönemindeki söylemlerde de yansıtılmıştır. Bu tez, pre-modern toplumların işitsel yönetişim ile zamanı, mekanı ve iktidarı nasıl düzenlediklerini ortaya koyarak duyusal tarih, Osmanlı kent çalışmaları ve ses araştırmaları literatürüne katkıda bulunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the call to prayer in the Ottoman Empire not just as a religious ritual, but as a multidimensional auditory technology that regulates Muslim identity, the perception of everyday time, and imperial sovereignty. Drawing on sound studies and the methodology of sensory history, the study adapts concepts of“sensory habitus”and“acoustic order”to the Ottoman context to analyze how the call to prayer structured urban and social life. The research is conducted using a variety of primary sources, including Ottoman archival documents, imperial orders, court registers, travelogues, and literary texts. The thesis proceeds in four main chapters. The first chapter presents the role of the call to prayer in the construction of auditory identity and the theoretical framework of acoustic governance. The second chapter demonstrates how the call to prayer functions as a tool for fostering a sense of belonging and social synchronization during pivotal moments in life, such as birth, Friday prayers, Ramadan rituals, and death. The third chapter examines the call to prayer as a technology, exploring the transformation of timekeepers' astronomical calculations into public sound, the disciplining of trade and labor practices by prayer times, and the relationship between the Ottoman alaturka clock system and mechanical time. The fourth chapter demonstrates that the call to prayer's auditory hegemony was not spontaneous but was actively maintained through legal regulations, architectural design, and the suppression of competing sounds such as church bells. Furthermore, it discusses how the audibility of the call to prayer functioned as the auditory boundary of sovereignty. Silencing Ezan was interpreted as a sign of occupation, while its restoration was seen as a symbol of liberation, as reflected in late Ottoman and early Republican discourses. This thesis contributes to the literature on sensory history, Ottoman urban studies, and sound research by revealing how pre-modern societies organized time, space, and power through the management of the auditory world.
Benzer Tezler
- Osmanlı başkentlerinde günümüz ezan ve salât-u selam musikisi uygulamalarının değerlendirilmesi
Assessment of performance of the nowadays azan and salât-u selam musikisi at the Ottoman capital
UĞUR ALKAN
- Osmanlılar' da coğrafya bilimi ve Mustafa B. Ali' nin Tuhfetü'z Zaman ve Haridetü'l Evan'ı
Geography at Ottoman State and Tuffat al-Zaman va Haridot al-Avan of Mustafa b. Ali
ŞEHNAZ İSTANBULLU
- 18. yüzyıl`da Osmanlı İmparatorluğu`nda Batılılaşma dönemi ve bir 18. yüzyıl örneği: Üsküdar Ayazma Külliyesi
The General view of the Ottoman Empire architectura for the 18th century and a sample Üsküdar Ayazma Hall Buildings
MERYEM ELİF ÇELEBİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FÜSUN ALİOĞLU
- Modernleşme-demodernleşme kıskacında Türk medyası
Turkish media between the Dilemma of modernization-demodernization
TANSU AKDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
İletişim Bilimleriİstanbul ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BURCU KAYA ERDEM
- Diyarbakır'da dinî mûsikî
Religious music in Diyarbakir
VEYSEL SİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
MüzikHarran Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN AKPINAR