Üniversite öğrencilerinin yapay zekâ okuryazarlığı algısı ve yapay zekâ reklamcılığının ikna düzeylerine etkisi
University students' perception of artificial intelligence literacy and the effect of artificial intelligence advertising on persuasion levels
- Tez No: 1006834
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ÇİLEM TUĞBA KOÇ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Radyo-Televizyon, Radio and Television
- Anahtar Kelimeler: Yapay zeka, Yapay zeka okuryazarlığı, Artificial intelligence, Artificial intelligence literacy
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasında üniversite öğrencilerinin yapay zekâya ilişkin bilgi ve farkındalık düzeyleri ile yapay zekâ tarafından üretilen reklamların algıları ve davranışsal niyetleri üzerindeki etkisi ele alınmıştır. Yapay zekânın gündelik hayatta ve dijital ortamlarda varlığını hissettirmesi, bireylerin bu sistemleri nasıl algıladıkları sorusunu önemli hale getirmiştir. Bu nedenle çalışmada, üniversite öğrencilerinin yapay zekâ okuryazarlığı ve reklamcılığı algılarının nasıl bir ilişki içerisinde olduğu anlaşılmaya çalışılmıştır. Çalışma, Erciyes Üniversitesinde öğrenim gören 450 öğrenci ile yüz yüze anket şeklinde nicel yöntem kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Öğrencilerin yapay zekâ okuryazarlığı çalışmada kullanılan ölçeğin alt boyutları olan yapay zekânın temel çalışma mantığı teknik anlama, yapay zekâyı sorgulayıp değerlendirme yetisi olan eleştirel değerlendirme ve yapay zekânın gündelik hayatta amacına uygun şekilde kullanılması ise pratik uygulama alt boyutu ile ele alınmıştır. Reklamlara yönelik algılar ise çalışmada kullanılan ikinci ölçeğin alt boyutları olan, algılanan nitelik, algılanan değer ve davranışsal niyet boyutları çerçevesinde değerlendirilmiştir. Toplanan verilerin analizinde IBM SPSS Statistics 27 programı kullanılmış; betimsel analizlerin yanı sıra t-testi, varyans analizi ve korelasyon analizi uygulanmıştır. Sonuç kısmında elde edilen bulgular, öğrencilerin yapay zekâ okuryazarlığı ve yapay zekâ destekli reklamlara yönelik algılarının genel olarak orta düzeyde olduğunu göstermektedir. Teknik anlama ve pratik uygulama düzeyi arttıkça, reklamlara yönelik algılanan nitelik ve davranışsal niyetinde arttığı görülmektedir. Bir başka boyut olan eleştirel değerlendirme ile algılanan değer boyutu arasında doğrudan bir ilişki olmadığı da ortaya çıkmaktadır. Sonuç olarak yapay zekâ okuryazarlığının öğrencilerin reklam algılarını ve eğilimlerini etkileyen önemli bir faktör olduğu belirlenmiştir.
Özet (Çeviri)
This thesis study examines university students' levels of knowledge and awareness regarding artificial intelligence (AI), as well as the impact of AI-generated advertisements on their perceptions and behavioral intentions. As artificial intelligence makes its presence felt in daily life and digital environments, the question of how individuals perceive these systems has become increasingly significant. Therefore, this study aims to understand the relationship between university students' AI literacy and their perceptions of AI advertising. The study was conducted using a quantitative method via face-to-face surveys with 450 students studying at Erciyes University. Students' AI literacy was addressed through the sub-dimensions of the scale used in the study: technical understanding (the basic operational logic of AI), critical evaluation (the ability to question and evaluate AI), and practical application (the appropriate use of AI in daily life). Perceptions toward advertisements were evaluated within the framework of the second scale's subdimensions: perceived quality, perceived value, and behavioral intention. IBM SPSS Statistics 27 was used for data analysis; in addition to descriptive analysis, t-tests, analysis of variance (ANOVA), and correlation analysis were applied. The findings obtained in the conclusion section indicate that students' AI literacy and their perceptions toward AI-supported advertisements are generally at a moderate level. It was observed that as the levels of technical understanding and practical application increase, the perceived quality and behavioral intentions toward advertisements also increase. Another finding reveals that there is no direct relationship between the critical evaluation dimension and the perceived value dimension. In conclusion, it has been determined that AI literacy is a significant factor influencing students' advertising perceptions and tendencies.
Benzer Tezler
- Üretken yapay zekâ okuryazarlığı: Yükseköğretimde ön lisans ve lisans öğrencileri üzerine bir araştırma
Generative artificial intelligence literacy: A study on associate and undergraduate students in higher education
SEVCAN KURNAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimBahçeşehir ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YAVUZ SAMUR
- Üretken yapay zekâ uygulamalarının hakikatin önemsizleşmesi sürecindeki rolü: Bir alan araştırması
The role of generative artificial intelligence in the post-truth era: A field study
MEHMET KÜÇÜKTONGUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İletişim BilimleriSelçuk ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT AYTAŞ
- Yapay zekâ okuryazarlığı: Dijital çağın yeni becerisi üniversite öğrencilerinin yapay zekâ okuryazarlıkları üzerine bir inceleme
Artificial intelligence literacy: The new skill of the digital age a study on artificial intelligence literacy among university students
HATİCE ŞEBNEM DERVİŞOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Radyo-TelevizyonAtatürk ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEYNEP DEMİRCİOĞLU BİRİCİK
- Üniversite öğrencilerinin yapay zeka düzeyleri ile çeşitli değişkenlerin ilişkisinin modellenmesi
Modeling the relationship between university students' artificial intelligence levels and various variables
MELİKE YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE YILDIZ DURAK
- Üniversite öğrencilerinin elektronik sağlık okuryazarlığı ile ilişkili faktörlerin ve sağlıklı yaşam tarzı davranışları üzerine etkisinin incelenmesi
Investigation of factors associated with electronic health literacy among university students and its effect on healthy lifestyle behaviors
EMİNE SENA UZALA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiFırat ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BURKAY YAKAR