İran'ın Azerbaycan Eyaletinde İslami dönem sazlar ve sazendeler Üzerinde bir inceleme
Study of Azerbaijan Territory's musical instruments and instrumentalist of Iran over the Islamic ages
- Tez No: 1007040
- Danışmanlar: PROF. DR. NESRİN FEYZOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Güzel Sanatlar, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Müziği Çalışmaları Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışmanın amacı, İslamiyet'in kabulü sonrasında İran Azerbaycanı'nda şekillenen musıki kültüründe kullanılan sazlar ve icracı sazendelerin tarihî süreç içindeki varlıkları, ve Türk-İslam musıkisi geleneği içindeki yerleri ve önemini ortaya koymaktır. Yöntem: Bu çalışma, tarihsel süreçte sazlar ve sazendeleri derleme ve inceleme amacını taşıdığı için nitel bir araştırma özelliğine sahiptir. Bu sebeple çalışmada Nitel Araştırma yöntemlerinden Betimsel Analiz Yöntemi, Literatür ve Doküman Tarama Yöntemi ve Müzik Kültürü Analizi kullanılmıştır. Bulgular: Bu çalışma, İran Azerbaycanı müzik kültüründe kullanılan sazlar ve sazendelerde tarihsel süreç içinde belirgin yapısal, işlevsel ve kültürel dönüşümler yaşandığını; bu dönüşümlerin Türk-İslâm müzik geleneği içinde özgün ve önemli bir yer edindiğini göstermektedir. Bölgedeki müzik geleneğinin, İslâm öncesi Türk–İran kültürel mirasının devamı niteliğinde olduğu, ancak İslâmî dönemle birlikte çalgı repertuarında hem terminolojik hem yapısal değişimler hem de çalma teknikleri bakımından geliştiği görülmüş, Saray müziği ile halk müziği geleneğinin zamanla farklılaşarak iki ayrı icra geleneği oluşturduğu tespit edilmiştir. Sonuç: İran Azerbaycan'ı İslâmî dönem müzik kültürü bağlamında sazlarda ve sazendelerin üsluplarında, tekniklerinde tarihî süreç boyunca yapısal, işlevsel ve kültürel etkileşimler meydana gelmiş olup, bu etkileşimlerle gelişip zenginleşenTürk-İslam müzik geleneği özgün bir yer edinmiştir. İran'ın Azerbaycan eyaletindeki İslâmî dönem müzik kültürü, Türk–İran sentezi bağlamında gelişmiş; sazlar ve sâzendeler hem saray hem halk hem de tasavvuf çevresinde süreklilik göstererek günümüz Azerbaycan müzik geleneğinin temelini oluşturmuştur.
Özet (Çeviri)
Purpose: The aim of this study is to examine the structural, functional, and cultural transformations undergone by the instruments used and the musicians performing them in the musical culture shaped in Iranian Azerbaijan after the acceptance of Islam, and to reveal the place and significance of these transformations within the Turkish-Islamic musical tradition. Method: In this study, a qualitative research method was employed to examine the transformations of instruments and instrumentalists over the historical process; literature review and music culture analysis were primarily utilized. Findings: This study demonstrates that the instruments and instrumentalists used in the musical culture of Iranian Azerbaijan have undergone significant structural, functional, and cultural transformations throughout the historical process. These transformations have enabled this musical tradition to occupy a distinctive and important place within the Turkic-Islamic musical heritage.It has been observed that the region's musical tradition represents a continuation of the pre-Islamic Turkic–Iranian cultural heritage. However, with the advent of the Islamic period, the instrumental repertoire evolved in terms of terminology, structural characteristics of instruments, and performance techniques. Moreover, it has been determined that court music and folk music traditions gradually diverged over time, forming two distinct performance traditions. Conclusion: Within the context of the Islamic-period musical culture of Iranian Azerbaijan, structural, functional, and cultural interactions have occurred throughout the historical process in both the instruments and the styles and techniques of the instrumentalists. Through these interactions, the Turkic-Islamic musical tradition has developed and become enriched, acquiring a distinctive place.The Islamic-period musical culture in Iran's Azerbaijan province developed within the framework of a Turkic–Iranian synthesis. Instruments and instrumentalists maintained continuity within courtly, folk, and Sufi circles, thereby forming the foundation of the contemporary Azerbaijani musical tradition.
Benzer Tezler
- İran Taht-ı Süleyman'daki İlhanlı dönemi çini buluntuları
Ilkhanate period tile findings in Taht-e Soleyman, Iran
EYLEM ÇEKİM
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sanat TarihiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET TOP
- Doğu Azerbaycan halk kültüründe geçiş dönemleri
The rites of passages in East azerbaycan
ELNAZ SARDARINIA
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Halk Bilimi (Folklor)Hacettepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZKUL ÇOBANOĞLU
- The Kurdish tribes in the Ottoman-Iranian relations (1876-1914)
Osmanlı-İran ilişkilerinde Kürt aşiretleri (1876-1914)
SAMAN FATAH
- Orta Çağ'da Tohâristan Bölgesinde Halaçlar
The Khalajs in the Tokhāristan Region in the Middle Ages
HASAN BAYBURTLUOĞLU
- Ermenistan ulus devletinin oluşumu
The formation of the nation state of Armenia
BASTI BAKIROVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
TarihOndokuz Mayıs ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM TELLİOĞLU
