Ahdî'nin Gülşen-i Şu'arâ adlı tezkiresinin bağlamlı dizini ve işlevsel sözlüğü
The contextual index and functional dictionary of Ahdî's tazakira named Gülşen-i Şu'arâ
- Tez No: 1007900
- Danışmanlar: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Klasik Türk edebiyatı, Türk edebiyatının bağlamlı dizinler ve işlevsel sözlüğü, Classical Turkish literature, Concordance and functional glossary of Turkish literature
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
XVI. yüzyıl Osmanlı edebiyatına ait biyografik eserlerden biri olan Ahdî'nin (ö. 1593/94) Gülşen-i Şu'arâ adlı tezkiresinin söz varlığı incelemesine dayanan bu çalışma, 88.742 kelimeden oluşan metin temel alınarak hazırlanmıştır. Çalışmanın temel amacı, metinde yer alan kelimeleri kullanıldıkları bağlamlar içinde değerlendirmek ve bu değerlendirmeler doğrultusunda bağlamsal bir sözlük oluşturmaktır. Söz konusu sözlükte kelimelerin anlamlandırılmasında, metin içindeki kullanımları esas alınmış, her bir madde başı kelimenin geçtiği bağlamı yansıtan tanıklarla birlikte sunulmuştur. Çalışma kapsamında ayrıca edatlar, bağlaçlar, ünlemler, ikilemeler, arkaik unsurlar, deyim ve atasözleri ile ayet, hadis gibi söz varlığı unsurları yapı ve işlev bakımından ele alınmıştır. Ahdî'nin kelime tercihleri üzerinde durulduğu bölümde müellifin biyografik anlatımda anlam ilişkilerine dayalı sözcük seçimi, örnek manzumeler öncesinde şiirle kurulan sözcüksel uyum, şair değerlendirmelerinde edebî çevre gibi konu başlıkları kelime kullanımları, tasvir biçimleri ve anlatım yapıları üzerinden değerlendirilmiştir. Çalışmanın başta Ahdî ve Gülşen-i Şu'arâ üzerine yapılacak araştırmalar olmak üzere, klasik Türk edebiyatı metinlerinin söz varlığına yönelik incelemelere ve Türkçenin tarihsel sözlük çalışmalarına katkı sunması amaçlanmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study presents a comprehensive lexical analysis of Gülşen-i Şu'arâ , a tezkire (biographical dictionary of poets) authored by Ahdî (d. 1593/94), a prominent figure in the 16th-century Ottoman literature. The research is based on a linguistic corpus of 88,742 words, analyzed using a context-oriented methodology. The primary objective is to evaluate the vocabulary within its specific textual environment and, consequently, to construct a contextual dictionary. In this dictionary, the definitions of lexemes are derived directly from their usage in the text, with each entry supported by contextual citations reflecting the nuances of its application. Furthermore, the study categorizes and examines various lexical components, such as adpositions, conjunctions, interjections, reduplications, archaic elements, idioms, and proverbs, alongside religious references, including Quranic verses and hadiths, focusing on both their structural properties and functional roles. A dedicated section on Ahdî's lexical preferences evaluates the author's selection of vocabulary based on semantic relationships within biographical narratives, the lexical harmony established with poems preceding illustrative verses, and poet-related assessments within their literary circles. These aspects are analyzed through word usage patterns, descriptive modes, and narrative structures. The study aims to contribute primarily to future research on Ahdî and Gülşen-i Şuʿarâ, as well as to lexical studies of Classical Turkish literary texts and to efforts toward compiling a historical dictionary of Turkish.
Benzer Tezler
- XVI- XVII. yüzyıl şuara tezkirelerinde şair sultan ve şehzadelere dair poetik değerlendirmeler
Başlık çevirisi yok
EMİNE FENER İBİŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıArtvin Çoruh ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ADNAN UZUN
- Ahdî'nin Gülşen-i Şuʿarâ tezkiresinde şahsiyet, üslup, muhteva ve edebî tenkit
The personality, style, content and literary criticism in the tazkira of Ahdî's Gülşen-i Şu'arâ
FEVZİ DAYAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT KEKLİK
- Ahdi ve Gülşen-i Şu`arası
Başlık çevirisi yok
SÜLEYMAN SOLMAZ
Doktora
Türkçe
1996
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF.DR. MUSTAFA İSEN
- Konyalı Muhyî'nin Behcetü'l-Esrâr tercümesi (Kenzü'l-Menâkıb ve Remzü'l-Mevâhib) [İnceleme-tenkitli metin-diliçi çeviri-tıpkıbasım]
Translation of Behcetü'l-Esrâr by Konyalı Muhyî (Kenzü'l-Menâkib ve Remzü'l-Mevâhib) [Analysis-critical text-linguistic translation-facsimile]
MURATHAN ATAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul Medeniyet ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SADIK YAZAR
- Farklı kümeleme teknikleri ile ülkelerin insani gelişmişlik endeksi verilerinin karşılaştırılmalı analizi
A comperative analysis of human development index with different cluster analysis techniques
GÜLEN ARIKAN