Kâdî Abdülcebbâr'ın ismet anlayışı
Qādī ʿAbd al-Jabbār's understanding of innocence
- Tez No: 1007906
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM TOPRAK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sinop Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kelam ilminde peygamberin ismeti meselesi, İslam düşünce tarihinde her dönem canlılığını koruyan ve ulema tarafından derinlemesine tartışılan temel konulardan biri olmuştur. Peygambere yönelik ilahî bir inayetin mahiyeti, elçinin iradesiyle ulaştığı ahlâkî yetkinlik ve insanlara örneklik teşkil etmesi hasebiyle Allah'ın hoşnut olmayacağı fillerden kaçınması gereği, onun masumiyetini aklî düzlemde sorgulatan temel unsurlardır. Çalışmamızda bu tür sorulara cevaplar aranmış; bu doğrultuda Mu'tezilî ekolün en önemli temsilcilerinden Kâdî Abdülcebbâr'ın (ö. 415/1025) ismet konusundaki özgün yaklaşımları merkeze alınmıştır. Araştırma boyunca peygamberlerin büyük ve küçük günahlarla münasebeti, nübüvvet öncesi ve sonrası ismetin kapsamı ile sehiv-kasıt ayrımı gibi teknik meseleler, aklî ve naklî deliller ışığında sistematik bir bütünlükle incelenmiştir. Ulaşılan bulgular ışığında, Mu'tezile geleneğinde ismet anlayışının ilâhî adalet ve hikmet ilkeleriyle doğrudan ilişkilendirildiği görülmüştür. Bu bağlamda peygamberlerin, gerek nübüvvetten önce gerekse sonra, halk nezdinde nefret uyandırabilecek ve tebliğ görevinin saygınlığını zedeleyebilecek her türlü fiilden korunmuş olduğu savunulmuştur. Kâdî Abdülcebbâr, peygamberlerin kasten büyük günah işlemesini hem aklî hem de dinî açıdan imkânsız görmüş; bu durumun nübüvvetin varlık maksadıyla bağdaşmayacağını güçlü bir şekilde ileri sürmüştür. Eş'arî ve Mâtûrîdî gelenek ise bu hassas konuda yer yer daha ihtiyatlı bir tutum sergileyerek farklılaşmıştır. Dört bölümden oluşan çalışmamızın giriş mahiyetindeki ilk bölümünde; araştırmanın konusu, amacı, sınırları, yöntemi ve temel kaynakları üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde, Kâdî Abdülcebbâr'ın hayatı ve ilmî şahsiyeti tanıtılarak, düşünce dünyasının arka planına dair kısa bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde, Kelam ilminin temel meselelerinden olan ismet sıfatının tanımı, içeriği ve nübüvvet kurumuyla olan ontolojik bağı incelenmiştir. Bu bölümde ayrıca, farklı kelâmî ekollerin ismet sıfatına dair perspektiflerine yer verilmiş ve araştırmamızın ana eksenini oluşturan Mu'tezilî doktrinin meseleyi ele alış biçimi tahlil edilmiştir. Dördüncü ve son bölümde ise, Kâdî Abdülcebbâr'ın konuya dair bakış açısı bizzat kendi eserlerindeki ifadeleri üzerinden değerlendirilmeye çalışılmıştır. Netice itibarıyla bu çalışma, ismet doktrininin yalnızca ferdî bir ahlâkî üstünlükten ibaret olmadığını; aksine nübüvvet kurumunun işlevselliği, güvenilirliği ve ilâhî hikmet anlayışıyla doğrudan ilintili kurumsal bir ilke olduğunu ortaya koymayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
The issue of the infallibility of prophets in the science of Kalâm has been a subject of continuous debate among Islamic scholars throughout history. Questions such as whether there is a manifestation of divine intervention in the lives of prophets, whether a prophet possesses the highest level of moral character to consistently master his own will, or whether his avoidance of acts displeasing to Allah arises from his role as an ethical role model for humanity, have led to rational inquiries into the nature of their sinlessness. In this research, answers to such questions have been sought, specifically focusing on the perspectives of Qâdî 'Abd al-Jabbâr on the doctrine of infallibility. Throughout the study, technical issues such as the relationship of prophets with major and minor sins, the scope of infallibility before and after their prophetic mission, and the distinction between inadvertent error and intent have been systematically examined through both rational and scriptural evidence. According to the findings of the study, the conception of infallibility in the Mu'tazilite tradition is directly linked to the principles of divine justice and wisdom. Consequently, it is argued that prophets are protected both before and after their prophethood from any acts that could provoke public aversion or undermine the integrity of their message. Qâdî 'Abd al-Jabbâr deemed it rationally and religiously impossible for prophets to commit major sins intentionally, asserting that such a possibility would contradict the very purpose of prophethood. On the other hand, Ash'arite and Māturīdite scholars have generally maintained a more cautious and nuanced stance on this matter. This research consists of four chapters. The first chapter, serving as the introduction, outlines the subject, objective, scope, methodology, and primary sources of the study. The second chapter provides brief information regarding the life and intellectual persona of Qâdî 'Abd al-Jabbâr. The third chapter defines the concept and content of infallibility as a subject of Kalâm and investigates its ontological relationship with prophethood. Furthermore, it examines the views of various theological schools on the infallibility of prophets, with a specific focus on the Mu'tazilite school to which our primary source, Qâdî 'Abd al-Jabbâr, belongs. The fourth and final chapter evaluates Qâdî 'Abd al-Jabbâr's specific perspective and arguments by analyzing the relevant sections of his extant works. In conclusion, this study demonstrates that the doctrine of infallibility is not merely a matter of individual moral superiority but is an essential principle closely tied to the functionality of the institution of prophethood and the broader understanding of divine wisdom.
Benzer Tezler
- آراء القاضي عبدالجبار في النبوات وجوابه على النصارى
Kadı Abdulcebbâr'ın nübüvvet hakkındaki görüşleri ve Hristiyanlara reddiyesiآراء القاضي عبدالجبار في النبوات وجوابه على النصارى
KAKARASH KHEDR HAMAD
Yüksek Lisans
Arapça
2017
DinBingöl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ABDULNASIR SÜT
- Kâdî Abdulcebbâr'ın Müteşâbih âyetlere yaklaşımı (Müteşâbihu'l-Kur'ân adlı tefsiri bağlamında)
Qadi abd al-jabbar?s approach to mutashabh verses (accordng to muteshabh al-koran?s comment)
FAİG AHMEDZADE
- Kâdî Abdülcebbar'ın eylem teorisi
Theory of action in Qadi Abd al-Jabbar
YUNUS CENGİZ
Doktora
Türkçe
2010
FelsefeAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞABAN ALİ DÜZGÜN
- Kadı Abdulcebbar'ın ahlak felsefesi
The ethics of Qadı Abd al Jabbar
ABDULNASIR SÜT
Doktora
Türkçe
2011
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞABAN ALİ DÜZGÜN
- Kadı Abdulcebbar'ın imamet anlayışı
Qadı Abd al-Jabbar's imamate understanding
NİSA GECEKUŞU
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
DinFırat ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AHMET BAĞLIOĞLU