Leadership styles and organizational citizenship behavior in humanitarian NGOs operating in Türkiye: The role of work engagement
Türkiye'de faaliyet gösteren insani yardım amaçlı sivil toplum kuruluşlarında liderlik tarzları ve örgütsel vatandaşlık davranışı: İşe adanmışlığın rolü
- Tez No: 1008247
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ AKRAM ALHAMAD
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Türkiye, Insani Yardım STK'ları, Liderlik Tarzları, Işe Adanmışlık, Örgütsel Vatandaşlık Davranışı, Nitel Çalışma, Türkiye, Humanitarian NGOs, Leadership Styles, Work Engagement, Organizational Citizenship Behavior, Qualitative Study
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Karabük Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye'de faaliyet gösteren insani yardım STK'larında çalışanların liderlik tarzları, işe adanmışlık ve örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişkiyi nasıl anlamlandırdıklarını incelemektedir. İnsani yardım STK'ları, uzun süreli kriz koşulları, kurumsal karmaşıklık, bağışçı baskısı ve duygusal açıdan yoğun çalışma ortamları altında faaliyet göstermektedir. Bu durum, liderliği ve çalışanların biçimsel görev sınırlarının ötesine geçen katkılarını özellikle önemli hale getirmektedir. Uluslararası literatürde liderlik, işe adanmışlık ve örgütsel vatandaşlık davranışı yaygın biçimde incelenmiş olsa da, Türkiye bağlamında insani yardım STK'larında çalışanların bu ilişkileri nasıl yorumladığını ele alan nitel araştırmalar sınırlıdır. Araştırma, yorumlayıcı paradigma içinde konumlanan nitel betimsel bir desen benimsemiştir. Veriler, Gaziantep ve Şanlıurfa'da faaliyet gösteren insani yardım STK'larında çalışan 26 tam zamanlı personelle gerçekleştirilen yüz yüze yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Katılımcılar, yerel ve uluslararası insani yardım STK'larının yanı sıra Türk ve Suriyeli öncülüğündeki örgütsel yapılarda görev yapan çalışanları kapsamaktadır. Görüşme verileri, MAXQDA 24 desteğiyle refleksif tematik analiz kullanılarak çözümlenmiştir. Bulgular, liderliğin çalışanlar tarafından yalnızca biçimsel otorite olarak değil, daha çok ilişkisel ve ahlaki bir süreç olarak deneyimlendiğini göstermektedir. Katılımcılar, adalet, özen, güven, takdir, dinleme ve iş kararlarına anlamlı katılımı olumlu liderliğin temel unsurları olarak vurgulamıştır. İşe adanmışlık ise anlamlı iş, takdir edilme, güven ve örgütsel amaca psikolojik bağlılık tarafından şekillenen bağlama duyarlı bir durum olarak tanımlanmıştır. Bulgular ayrıca, işe adanmışlığın liderlik ile örgütsel vatandaşlık davranışı arasında özellikle yardım etme, inisiyatif alma ve biçimsel rol sınırlarının ötesine geçme isteği açısından yorumlayıcı bir bağ işlevi gördüğünü ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, bu olumlu süreç iş yükü baskısı, duygusal tükenme, sembolik katılım, eşitsizlik algıları, bağışçı baskısı ve iş güvencesizliği gibi bağlamsal engeller tarafından sınırlandırılmıştır. Bu çalışma, Türkiye'deki insani yardım STK'larında liderlik ve çalışan davranışı literatürüne, liderlik, işe adanmışlık ve örgütsel vatandaşlık davranışının zorlu bir insani ortamda çalışanlar tarafından nasıl deneyimlendiğine ilişkin çalışan merkezli nitel bir açıklama sunarak katkıda bulunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study explores how employees in humanitarian NGOs operating in Türkiye understand the relationship between leadership styles, work engagement, and organizational citizenship behavior. Humanitarian NGOs operate under prolonged crisis conditions, institutional complexity, donor pressure, and emotionally demanding work environments, which make leadership and employee discretionary contribution especially important. Although the international literature has widely examined leadership, work engagement, and organizational citizenship behavior, limited qualitative research has investigated how employees in humanitarian NGOs interpret these relationships in the Turkish context. The study adopted an interpretivist qualitative descriptive design. Data were collected through 26 face-to-face semi-structured interviews with full-time employees working in humanitarian NGOs in Gaziantep and Şanlıurfa. The participant group included staff from local and international humanitarian NGOs, including Turkish and Syrian-led organizational settings. The interview data were analyzed through reflexive thematic analysis supported by MAXQDA 24. The findings show that leadership was experienced primarily as a relational and moral process rather than as formal authority alone. Participants emphasized fairness, care, trust, recognition, listening, and meaningful participation in work decisions as central features of positive leadership. Work engagement was described as a context-sensitive state shaped by meaningful work, appreciation, trust, and psychological connection to organizational purpose. The findings further indicate that work engagement functioned as an interpretive link between leadership and organizational citizenship behavior, especially in relation to helping behavior, initiative, and willingness to go beyond formal role boundaries. However, this positive process was constrained by contextual barriers such as workload pressure, emotional exhaustion, symbolic participation, inequality concerns, donor pressure, and employment insecurity. The study contributes to the limited qualitative literature on leadership and employee behavior in humanitarian NGOs in Türkiye by providing an employee-centered account of how leadership, engagement, and citizenship behavior are experienced in a demanding humanitarian environment.
Benzer Tezler
- The effects of western and eastern leadership styles on organizational citizenship behavior in China
Çin'de batı ve doğu tarzı liderlik tiplerinin örgütsel vatandaşlık davranışı üzerindeki etkisi
SERAP YAĞLI
- Liderlik tarzları ile örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişkide örgüt kültürünün rolü: Bursa Serbest Bölgesinde faaliyet gösteren firmalar üzerine bir araştırma
The role of organizational culture on the relationships between leadership styles and organizational citizenship behavior: A study on firms in Bursa Free Zone
YAVUZ AYDIN
- Üniversitelerde liderlik stilleri, örgütsel vatandaşlık davranışı ve akademik performans arasındaki ilişkinin bazı değişkenler bakımından incelenmesi
An examination of relationship among leadership styles, organizational citizenship behavior and academic performance in universities according to some variables
GÜLBANU TEKBULUT
Doktora
Türkçe
2017
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT ÖZDEMİR
- Silahlı Kuvvetlerde uygulanan liderlik tarzları ile lider-üye etkileşim kalitesinin örgütsel vatandaşlık davranışına etkilerinin incelenmesi
Analysis of the impact of leadership styles applied in the armed forces and the quality of leader-member exchange on organizational citizenship behavior
NAZMİ ŞAHİN
- Authentic leadership and organizational citizenship behavior through the mediating effect of employee engagement and organizational commitment in pharmaceutical companies in Jordan
Ürdün'deki ilaç firmalarında çalışan bağlılığı ve örgütsel bağlılığın aracı etkisiyle otantik liderlik ve örgütsel vatandaşlık davranışı
SAED AYOUB
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
İşletmeMarmara Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMİNE SERRA YURTKORU