Kronik hastalığa sahip 14-18 yaş arası ergenlerin hastalığı algılamaları ile yaşantısal kaçınma davranışı arasındaki ilişki: Algılanan sosyal desteğin düzenleyici rolü
The relationship between illness perceptions and experiential avoidance in adolescents aged 14–18 with chronic illness: The moderating role of perceived social support
- Tez No: 1008271
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİYE ATEŞ ÖS
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: kronik hastalık, ergenlik, hastalık algısı, yaşantısal kaçınma, algılanan sosyal destek, chronic illness, adolescence, illness perception, experiential avoidance, perceived social support
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Aydın Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, 14-18 yaş arası kronik hastalığa sahip ergenlerde hastalık algısı ile yaşantısal kaçınma davranışı arasındaki ilişkide algılanan sosyal desteğin düzenleyici rolünü incelemektir. Araştırma, Leventhal'in Öz Düzenleme Modeli ve Kabul Kararlılık Terapisi (ACT) çerçevesinde yapılandırılmıştır. Çalışma grubunu farklı kronik hastalık tanılarına sahip 14-18 yaş aralığındaki ergenler oluşturmaktadır. Verilerin toplanmasında Hastalık Algısı Ölçeği, Kaçınma ve Birleşme Ölçeği- Gençler 8 ve Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği kullanılmıştır. Veriler korelasyon analizi, basit regresyon, grup karşılaştırmaları (t-testi, ANOVA, Kruskal-Wallis) ve Hayes PROCESS Macro (Model 1) kullanılarak düzenleyici değişken analizi ile incelenmiştir. Araştırma bulguları, tanı tarihinden geçen sürenin hastalık algısının bazı boyutlarını anlamlı biçimde yordadığını; tanı süresi arttıkça hastalığın daha kronik ve daha fazla sonuç doğuran bir durum olarak değerlendirildiği görülmüştür, buna karşın tedavi kontrolü ve psikolojik atıfların zayıfladığını göstermiştir. Aileye ilişkin değişkenler açısından, ailede başka kronik hastalığa sahip birey bulunması ya da hastalık nedeniyle kayıp yaşanması durumuna göre yaşantısal kaçınma ve hastalık algısı boyutlarında anlamlı farklar olduğu görülmemiştir. Kardeş sayısına göre algılanan sosyal destek düzeyi farklılaşmazken, algılanan ekonomik duruma göre arkadaşlardan algılanan sosyal destek düzeylerinde anlamlı bir fark bulunmuştur. Araştırmanın temel bulgusu, algılanan sosyal desteğin hastalık algısının bazı boyutları ile yaşantısal kaçınma davranışı arasındaki ilişkide düzenleyici bir rol üstlenmesidir. Algılanan sosyal destek; kişisel kontrol, hastalığı anlayabilme ve duygusal temsiller boyutları için anlamlı bir moderatör olarak işlev görmüş, diğer hastalık algısı boyutlarında ise düzenleyici bir etki göstermemiştir. Bu sonuçlar algılanan sosyal desteğin, ergenlerin hastalıkla psikolojik uyum süreçlerinde seçici ve boyuta özgü bir koruyucu faktör olduğunu düşündürmektedir. Elde edilen bulgular, kronik hastalığa sahip ergenlerle yürütülen psikososyal müdahalelerde hastalık algısının içeriği kadar sosyal destek düzeyinin de önemli olduğunu işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to examine the moderating role of perceived social support in the relationship between illness perception and experiential avoidance among adolescents aged 14–18 with chronic illnesses. The study is grounded in Leventhal's Self-Regulation Model and Acceptance and Commitment Therapy (ACT) framework. The study group consists of adolescents aged 14–18 diagnosed with various chronic illnesses. Data were collected using the Illness Perception Questionnaire, the Avoidance and Fusion Questionnaire for Youth-8, and the Multidimensional Scale of Perceived Social Support. The data were analyzed using correlation analysis, simple regression, group comparisons (t-test, ANOVA, Kruskal–Wallis), and moderation analysis via Hayes' PROCESS Macro (Model 1). The findings of the study indicate that the time elapsed since diagnosis significantly predicts certain dimensions of illness perception; as the duration since diagnosis increases, the illness is evaluated as more chronic and having more serious consequences, whereas perceptions of treatment control and psychological attributions weaken. In terms of family-related variables, no significant differences were found in experiential avoidance or illness perception dimensions based on the presence of another chronically ill family member or experiencing loss due to illness. While perceived social support did not differ according to the number of siblings, a significant difference was found in perceived social support from friends based on perceived economic status. The main finding of the study is that perceived social support plays a moderating role in the relationship between certain dimensions of illness perception and experiential avoidance. Specifically, perceived social support functioned as a significant moderator for the dimensions of personal control, illness coherence, and emotional representations, while no moderating effect was observed for other illness perception dimensions. These results suggest that perceived social support serves as a selective and dimension-specific protective factor in adolescents' psychological adjustment to chronic illness. The findings highlight that, in psychosocial interventions conducted with adolescents with chronic illnesses, not only the content of illness perception but also the level of perceived social support is of critical importance.
Benzer Tezler
- Edirne İli Uzunköprü ilçesi lise öğrencilerinin sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve etkileyen etmenler
Healthy lifestyle behaviors and affecting factors of high school students in Uzunkoprü, Edirne
FATİH CENGİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Sağlık EğitimiTrakya ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İLKNUR DİNDAR
- İntihar girişimi ile başvuran ergenlerin sosyodemografik özelliklerinin ve internet bağımlılığının değerlendirilmesi
Evaluation of sociodemographic characteristics and internet addiction of adolescents with suicide attempt
BETÜL KESER
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. SEVGİ AKOVA
- 9-18 yaş arası tip 1 diyabetli çocuklarda fiziksel aktiviteden kaçınma davranışı ve ilişkili etmenler
Physical activity avoidance behavior and related factors in 9-18 year-old children with type 1 diabetes
BÜŞRA ERGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Endokrinoloji ve Metabolizma HastalıklarıEge ÜniversitesiKronik Hastalıklar Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. IŞIL ERGİN
- KTÜ Farabi Hastanesine başvuran çocuk hastalarda COVID-19 seroprevalansının belirlenmesi
Determination of COID-19 seroprevalence in pediatric patients admitted to KTÜ Farabi Hospital
AYDIN BOZKIR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıKaradeniz Teknik ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEYNEP GÖKÇE GAYRETLİ AYDIN
- Hemşirelerin grip aşısı konusunda bilgi, tutum ve davranışları
The knowledge, attitudes and behaviors on influenza vaccination of nurses
DİLEK DEMİRLEK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2017
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DOÇ.DR. EMİNE ZEYNEP TUZCULAR VURAL