Kemal Tahir'in Esir Şehrin İnsanları romanındametindilbilimsel bağdaşıklık görünümleri
Kemal Tahir's novel“Esi̇r Şehri̇n İnsanlari”examples of text-linguistic cohesion
- Tez No: 1008512
- Danışmanlar: DOÇ. DR. EROL KUYMA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hitit Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İletişim amacıyla kurgulanmış, alıcının da iletiyi çözümlemesi ile anlam kazanan farklı özellikteki dilsel unsurların oluşturduğu sistemli yapılar, metin olarak adlandırılmaktadır. Metinlerin doğru anlaşılması, metin oluşturucunun amaçladığı iletilerin alıcılar tarafından da doğru çözümlenmesine bağlıdır. Metindilbilim, metni oluşturan yapıların işlevleri ve bunların çözümlenmesi ile ilgili bir disiplindir. Örnek metinlerden hareketle veriler toplayarak dilin işleyişindeki sistematik yapının bileşenlerini açıklar ve dilin işleyişi ile ilgili genel çıkarımlarda bulunur. Metindilbilim bu tespitleri yaparken birtakım sınıflandırmalar yoluyla yazılı ürünlerin metin olup olmayacağını değerlendirir. Dilbilgisel unsurların bir araya getirildiği yapıların metin olarak değerlendirilebilmesi için alanda genel kabul görmüş metinsellik ölçütlerine uyum göstermesi beklenir. Bu metinsellik ölçütlerinden birisi de bağdaşıklıktır. Bağdaşıklık, metin oluşturucunun dilbilgisel ve anlamsal düzen içerinde oluşturduğu dilsel yapıların okuyucunun da çözümlemesi ile anlam kazanan metinsellik ölçütü olarak tanımlanır. Metnin bağdaşıklığını sağlayan şey dilbilgisel unsurların sistem içerisinde kullanılabilme yetisidir. Kemal Tahir, Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının tanınan yazarlarındandır. Hikâye, roman, mektup, senaryo türlerinde eser vermiş, çeşitli vesilelerle Anadolu'nun farklı şehirlerinde bulunmuş dolayısı ile Anadolu halkının diline vakıf olmuş bir sanatçıdır. Esir Şehrin İnsanları romanı, Kemal Tahir'in Esir Şehir Üçlemesi olarak bilinen serisinin birinci kitabıdır. Romanda Birinci Dünya Savaşı sonrası İstanbul, bir Osmanlı aydının gözünden resmedilir ve Kurtuluş Savaşı konusunda hem yöneten kesimin yaklaşımı hem de yönetilenlerin olaylara bakışı gerçekçi bir biçimde anlatılır. Bir dönem romanı olması nedeniyle Kurtuluş Savaşı yıllarını anlatması metindilbilim açısından da romanın incelenmesini gerektiren bir durum olmuştur. Böylelikle Cumhuriyet'in hemen öncesini anlatan bir metnin hem dilsel işleyişi hem de ulaştırmak istediği iletinin çözümlenmesi, bundan sonra çalışma yapacak araştırıcılara da veri sağlayacaktır. Bu çalışmada metinsellik ölçütlerinden bağdaşıklık üzerinde durulmuş; yineleme, gönderim, eksilti, örtük anlatım, belirticiler, bağıntı ögeleri, eylem zamanları, örgeler ve izlek olmak üzere sekiz başlıkta inceleme yapılmıştır. Başlıklarla ilgili kuramsal tespitlerden sonra metinden tespit edilen veriler değerlendirilmiş ve ulaşılan çıkarımlar sonuç bölümünde açıklanmıştır.
Özet (Çeviri)
Systematic structures formed by linguistic elements of varying characteristics, designed for communication and gaining meaning through the recipient's decoding of the message, are called texts. The correct understanding of texts depends on the recipients correctly interpreting the messages intended by the text creator. Text linguistics is a discipline concerned with the functions of the structures that constitute a text and their analysis. By collecting data from sample texts, it explains the components of the systematic structure in the functioning of language and makes general inferences about how language works. In making these determinations, text linguistics evaluates whether written products are texts or not through a number of classifications. For structures where grammatical elements are brought together to be considered texts, they are expected to conform to generally accepted textual criteria in the field. One of these textual criteria is coherence. Coherence is defined as the criterion of textuality where the linguistic structures created by the text creator within a grammatical and semantic order gain meaning through the reader's decoding. What ensures the coherence of a text is the ability of grammatical elements to be used within the system. Kemal Tahir is a well-known writer of Turkish literature during the Republican era. He is an artist who has produced works in the genres of short stories, novels, letters, and screenplays, and who has been to various cities in Anatolia on different occasions, thus possessing a deep understanding of the language of the Anatolian people. His novel, *Esir Şehrin İnsanları*, is the first book in Kemal Tahir's series known as the *Captive City Trilogy*. The novel depicts Istanbul after the First World War through the eyes of an Ottoman intellectual, and realistically portrays both the approach of the ruling class and the perspective of the ruled regarding the War of Independence. Because it is a historical novel, its depiction of the years of the War of Independence necessitates a textual linguistic analysis. Thus, analyzing both the linguistic functioning and the message conveyed by a text describing the period immediately preceding the Republic will provide data for future researchers. This study focuses on coherence, a criterion of textuality; it examines eight aspects: repetition, reference, ellipsis, implicit expression, markers, relational elements, verb tenses, motifs, and themes. After theoretical observations regarding the headings, the data extracted from the text were evaluated, and the conclusions reached are explained in the conclusion section.
Benzer Tezler
- Kemal Tahir'in“Esir Şehrin İnsanları, Esir Şehrin Mahpusu,Yol Ayrımı”adlı eserlerinde devrik yapı
Inverted structures in the works of Kemal Tahir, called“Esir Şehrin İnsanlari, Esir Şehrin Mahpusu, Yol Ayrımı”
FATİH CİHANGİR TEKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
DilbilimAfyon Kocatepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. AHMET AKÇATAŞ
- Kemal Tahir'in Esir Şehir Üçlemesi'nde söz dizimi çalışması
Syntax study in Kemal Tahir's Esir City Trilogy
GÜLBAHAR YALMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DilbilimKaramanoğlu Mehmetbey ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OKAN CELAL GÜNGÖR
- Kemal Tahir'in üçleme romanlarında“insan”
“Kuman”in Kemal Tahir's trilogies
OSMAN ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Türk Dili ve EdebiyatıAğrı İbrahim Çeçen ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALPAY GEZER
- Kemal Tahir'in kent dizisi romanlarında mekanın deneyimlenmesi: Fenomenolojik bir bakış
The experience of space in Kemal Tahi̇r's urban series novels: A phenomenological approach
MUHAMMET KARAKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Sosyolojiİstanbul ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL COŞKUN