Çok-partili söyleme geleneği: Arnavutluk İso-polifonisi
Multipart singing tradition: Albanian Iso-polyphony
- Tez No: 1008570
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SERDAR ERKAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Müzik, Music
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Müzik ve Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Müzikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Müzik Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Arnavutluk'un özgün çok-partili söyleme geleneği olan iso-polifoninin yapısal bileşenlerini, icra pratiklerini ve kültürel-toplumsal dinamiklerini bütüncül bir çerçevede ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmanın temel sorusu, iso-polifoninin hangi müziksel unsurlar, hangi performatif-sosyal ilişkiler ve hangi kültürel değerler etrafında şekillendiği ve bu öğelerin birlikte nasıl bir müzikal işleyiş oluşturduğu üzerine kuruludur. Bu kapsamda çalışma, öncelikle çok-partili söyleme geleneğinin ne olduğunu, müzik yaratımı ve icra pratikleri açısından sunduğu paradigmayı ve dünya müziklerindeki örneklerini tartışmakta; ardından iso-polifoninin yapısal bir şablonunun çıkarılabilmesi için hangi çözümleme adımlarının izlenmesi gerektiğini ele almaktadır. Çalışma sürecinde, Avrupa merkezli analiz yaklaşımlarının bu geleneğin özgün yapısını açıklamada sınırlı kaldığının anlaşılması, analiz sürecinin başka bir perspektiften yürütülmesini gerekli kılmıştır. Yapısal çözümlemeden elde edilen bilgilerin geleneği bütünüyle anlamak için yeterli olmaması ise araştırmayı, icranın kültürel arka planına, bireysel ve toplumsal hafızaya, anlam ve önem atıflarına, yaratım sürecine ve performans anındaki dinamiklere yönlendirmiştir. Araştırma, kavramsal çözümleme, müzikolojik analiz ve saha verilerinin tematik değerlendirmesini bir arada kullanan nitel bir yöntemle yürütülmüştür. Lab stiline odaklanan saha araştırması kapsamında Gjirokastër, Tepelenë ve Memaliaj bölgelerinde Roland Çenko, Shkëlqim Guçe, Golik Jaupi, Myrdar Jera ve Engjëll Serjani ile görüşmeler gerçekleştirilmiş; elde edilen veriler performatif, yapısal ve kültürel eksenlerde çözümlenmiştir. Bulgular, Lab stilinin temel bir müzikal şablona indirgenebildiğini ve alt bölgelerdeki varyasyonların bu şablonun farklı yorumları olarak ortaya çıktığını göstermektedir. Iso-polifoni hem aktarım süreci hem de aktarılan kültürel-müzikal miras olarak iki yönlü bir olgudur; bir yaşam biçimi, bir saygınlık alanı ve kuşaklar arası kimlik inşasının önemli bir aracıdır. Öğrenim süreci büyük ölçüde aile içi alışkanlık belleğine dayanmakta; yazılı notasyondan ziyade sözlü ve deneyimsel aktarım ön plana çıkmaktadır. Metin ve mekân performansın yönünü belirleyen temel öğelerdir. Rollerin işlevsel dağılımı, çok-partili söyleme geleneklerinde görülen“bilgi paylaşımı ve değerlerin şekillenmesi yoluyla eşgüdümlü katılım”modelini birebir karşılamaktadır. Rekabetin bağlama göre değiştiği, her icracının ve grubun kendine özgü bir sonik imzaya sahip olduğu görülmüştür. Dinleyici ise pasif bir konumda değil; geleneğin sürdürülmesinde aktif bir belirleyici olarak yer almaktadır. Sonuç olarak bu tez, dünya genelindeki benzer çok-partili söyleme gelenekleriyle karşılaştırmaya imkân veren kültürel ve yapısal veriler sunması, geleneksel müziklerin çözümlemesine yönelik yeni yöntemsel yaklaşımların geliştirilmesine zemin hazırlaması ve kültürel tek-tipleşme eğilimleri karşısında başvurulabilecek nitelikli bir kaynak niteliği taşıması bakımından önem arz etmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to present, within a holistic framework, the structural components, performance practices, and cultural–social dynamics of Albania's unique multipart singing tradition, iso-polyphony. The central research question concerns which musical elements, which performative–social relationships, and which cultural values shape iso-polyphony, and how these components jointly generate its musical functioning. Within this scope, the study first discusses what multipart singing traditions are, the paradigm they offer in terms of musical creation and performance practices, and their examples across world musics; it then examines the analytical steps required to derive a structural template of iso-polyphony. During the research process, the realization that Eurocentric analytical approaches remain limited in explaining the unique structure of this tradition made it necessary to conduct the analysis from a different perspective. Moreover, the insufficiency of structural analysis alone to fully comprehend the tradition directed the study toward the cultural background of performance, individual and collective memory, processes of meaning and value attribution, creativity, and the dynamics present at the moment of performance. The research employs a qualitative method that combines conceptual analysis, musicological examination, and thematic evaluation of field data. Within the fieldwork focused on the Lab style, interviews were conducted with Roland Çenko, Shkëlqim Guçe, Golik Jaupi, Myrdar Jera, and Engjëll Serjani in the regions of Gjirokastër, Tepelenë, and Memaliaj; the collected data were analyzed along performative, structural, and cultural axes. The findings indicate that the Lab style can be reduced to a fundamental musical template and that the variations in sub-regions appear as different interpretations of this template. Iso-polyphony is a dual phenomenon—both a process of transmission and a transmitted cultural–musical heritage; it functions as a way of life, a domain of prestige, and an essential medium of intergenerational identity construction. The learning process largely relies on familial habitual memory, with oral and experiential transmission taking precedence over written notation. Text and space are the primary elements determining the direction of performance. The functional distribution of roles directly corresponds to the“coordinated participation in the performing act by sharing knowledge and shaping values”model observed in multipart singing traditions. It was observed that competition varies according to context and that each performer and group possesses a distinctive sonic signature. The listener is not in a passive position but acts as an active determinant in the continuation of the tradition. In conclusion, this thesis is significant in that it provides cultural and structural data enabling comparison with similar multipart singing traditions worldwide, lays the groundwork for developing new methodological approaches to the analysis of traditional musics, and serves as a qualified source that may be consulted in the face of cultural homogenization trend.
Benzer Tezler
- Violin kaba in the music of Southern Albania
Güney Arnavutluk halk müziğinde keman ile kaba icrası
AİDA ALKETA PULAKE ALTINBÜKEN
Doktora
İngilizce
2025
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiMüzik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YELDA ÖZGEN ÖZTÜRK
- Millî kültür taşıyıcılığında usta malı çalıp söyleme geleneği temsilcisi olarak Âşık Veysel
Âşık Veysel as an agent of the masters' repertory performer in the transmission of national culture
ERAY CÖMERT
Doktora
Türkçe
2017
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiMüzikoloji ve Müzik Teorisi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. SONGÜL KARAHASANOĞLU
ÖĞR. GÖR. SÜLEYMAN ŞENEL
- Kamusal alanın üretimi: Taksim meydanı
Production of public space: Taksim square
BİRGE YILDIRIM
Doktora
Türkçe
2014
Peyzaj Mimarlığıİstanbul Teknik ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Bölümü
PROF. DR. ARZU ERDEM
- Milli Görüş'ten Ak Parti'ye Türkiye'de İslamcı siyasetin dönüşümü
The transformation of Islamist politics in Turkey from movement of National Idea (Milli Görüş) to Justice and Development Party
OĞUZ ÖZCAN
Doktora
Türkçe
2022
Siyasal Bilimlerİstanbul ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALUK ALKAN
- Türk siyasal hayatında Yeni Türkiye Partisi (2002-2004)
Yeni Türkiye Partisi (2002-2004) in Turkish political life
CİHAN ÇALIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
TarihDokuz Eylül ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DİLŞEN İNCE ERDOĞAN