OECD ülkelerinde gelir eşitsizliği ve sosyodemografik faktörlerin çocuk sağlığı çıktıları üzerine etkisi
The impact of income inequality and sociodemographic factors on child health outcomes in OECD countries
- Tez No: 1008660
- Danışmanlar: PROF. DR. VAHİT YİĞİT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sağlık Yönetimi, Healthcare Management
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Süleyman Demirel Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, OECD ülkelerinde makroekonomik ve sosyo-demografik faktörlerin toplum sağlığı çıktıları üzerindeki uzun dönemli etkilerini analiz etmektir. Çalışma, gelir dağılımı eşitsizliği (Gini katsayısı), sosyo-demografik gelişmişlik düzeyi (SDI) ve sağlık sistemi altyapısının; bebek ölüm hızı (IMR), beş yaş altı çocuk ölüm hızı (U5MR) ve neonatal hastalıklara bağlı hastalık yükü (DALY) üzerindeki belirleyiciliğini incelemektedir. Araştırmada veri sürekliliği ve güvenilirliği esas alınarak, 31 OECD ülkesine ait 1990-2021 dönemini kapsayan 32 yıllık bir panel veri seti oluşturulmuştur. Bağımlı değişkenler olarak IMR, U5MR, NDD ve ND-DALY; temel bağımsız değişkenler olarak ise Gini katsayısı, SDI, işsizlik oranı, ergen doğurganlık hızı (EDH) ve sağlık kapasitesi göstergeleri kullanılmıştır. Analiz sürecinde, ilk olarak yatay kesit bağımlılığı Pesaran-CD testi ile sınanmış (p<0.001), serilerin durağanlığı Fisher-ADF ve Pesaran-CADF birim kök testleri ile incelenmiştir. Model tahminlerinde ise, birimler arası heterojenliği ve yatay kesit bağımlılığını dikkate alan CCEMG ve AMG tahmincileri kullanılmıştır. Bu araştırmanın bulgularına göre; gelir dağılımı adaletsizliğinin göstergesi olan Gini katsayısının, IMR (β=0.38, p<0.05) ve U5MR (β=0.32, p<0.05) üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif (artırıcı) bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Buna karşılık, SDI, analiz edilen tüm modellerde sağlık göstergelerini iyileştiren en güçlü belirleyici olarak öne çıkmıştır. Özellikle ND-DALY modelinde, SDI'daki %1'lik bir iyileşmenin hastalık yükünü %13,7 (p<0.001) oranında azalttığı görülmüştür. Sağlık altyapısı ve insan gücü değişkenleri incelendiğinde; hastane yatak kapasitesindeki artışın hem beş yaş altı ölümlerini hem de DALY yükünü (p<0.05) anlamlı düzeyde azalttığı, hemşire sayısındaki artışın ise neonatal ölümler üzerinde düşürücü etkiye sahip olduğu (p<0.10) belirlenmiştir. Ayrıca, EDH'deki artışın neonatal ölümleri artıran bir risk faktörü olduğu gözlenmiştir. Sonuç olarak; OECD ülkelerinde çocuk sağlığı göstergelerindeki sürdürülebilir iyileşmenin, yalnızca tıbbi kaynakların artırılmasıyla değil, gelir dağılımında adaletin sağlanması ve sosyo-ekonomik kalkınma politikalarının güçlendirilmesiyle mümkün olacağını kanıtlamaktadır. Bulgular, politika yapıcıların sağlık hedeflerine ulaşabilmesi için“Her Politikada Sağlık”yaklaşımını benimseyerek, gelir eşitsizliğini ve sosyo-ekonomik dezavantajları gidermeye yönelik makro müdahalelere öncelik vermesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to analyze the long-term effects of macroeconomic and sociodemographic factors on public health outcomes in OECD countries. The study examines the determinants of income inequality (Gini coefficient), the level of socio-demographic development (SDI), and health system infrastructure on infant mortality rate (IMR), under-five mortality rate (U5MR), and the disease burden associated with neonatal diseases (DALY). Based on data continuity and reliability, a 32-year panel dataset covering the 1990–2021 period for 31 OECD countries was constructed. The dependent variables used were IMR, U5MR, NDD, and ND-DALY; the primary independent variables included the Gini coefficient, SDI, unemployment rate, adolescent fertility rate (AFR), and health capacity indicators. During the analysis, cross-sectional dependence was first tested using the Pesaran-CD test (p<0.001), and the stationarity of the series was examined using the Fisher-ADF and Pesaran-CADF unit root tests. For model estimation, the CCEMG and AMG estimators, which account for between-unit heterogeneity and cross-sectional dependence, were used. According to the findings of this study, the Gini coefficient—an indicator of income inequality—was found to have a statistically significant and positive (increasing) effect on the IMR (β=0.38, p<0.05) and U5MR (β=0.32, p<0.05). In contrast, the SDI emerged as the strongest determinant improving health indicators in all analyzed models. Specifically, in the ND-DALY model, a 1% improvement in the SDI was found to reduce the disease burden by 13.7% (p<0.001). When examining health infrastructure and human resources variables, it was determined that an increase in hospital bed capacity significantly reduced both under-five mortality and the DALY burden (p<0.05), while an increase in the number of nurses had a reducing effect on neonatal mortality (p<0.10). Additionally, it was observed that an increase in AFR serves as a risk factor for increased neonatal mortality. In conclusion, this demonstrates that sustainable improvements in child health indicators in OECD countries are achievable not only through increased medical resources but also by ensuring equity in income distribution and strengthening socio-economic development policies. The findings highlight that policymakers must adopt a“Health in All Policies”approach and prioritize macro-level interventions aimed at addressing income inequality and socio-economic disadvantages in order to achieve health objectives.
Benzer Tezler
- OECD ülkelerinde kentleşme ve gelir eşitsizliği
Urbanization and income inequality in OECD countries
ALİ KARA BULUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
EkonomiNevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EBRU TOPCU
- Türkiye ve seçilmiş OECD ülkelerinde eğitim, sağlık harcamaları ve işsizliğin gelir eşitsizliği üzerine etkileri
The impacts of education, health expenditures and unemployment on income inequality in Turkey and selected OECD countries
NESLİHAN ŞENOL
Doktora
Türkçe
2022
EkonomiKocaeli Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYHAN ORHAN
DOÇ. DR. HASAN MURAT ERTUĞRUL
- Gelir dağılımı eşitsizliği ve yoksullukla mücadelede iktisat politikaları: Seçilmiş OECD ülkelerinde ekonometrik bir analiz
Income distribution inequality and economic policy for the fight against poverty: An econometric analysis in selected OECD countries
EBRU EZBER AYAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
EkonomiGaziantep Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YUSUF BOZGEYİK
- Yoksulluk, gelir eşitsizliği ve ekonomik büyüme: OECD ülkeleri üzerine bir inceleme
Poverty, income inequality and economic growth: A review on OECD countries
LEYLA EFEER
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
EkonomiNevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EBRU TOPCU
- Finansallaşma, gelir eşitsizliği ve enerji tüketiminin ekonomik büyümeye etkisi: OECD ülkeleri örneği
The effects of financialization, income inequality, energy consumption and economic growth: An example of OECD countries
ÇİDEM KONAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
BankacılıkNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiBankacılık ve Finans Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYBERK NURİ BERKMAN
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA TORUSDAĞ