Urdu dilinde yazılan seyahatnamelerde Ayasofya Mabedi'ne dair izlenimler
Impressions of Hagia Sophia in travelogues written in Urdu
- Tez No: 1008698
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ARZU ÇİFTSÜREN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, Din, Doğu Dilleri ve Edebiyatı, History, Religion, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Urdu Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bizans İmparatorluğu döneminin kadim bir eseri olan Ayasofya Kilisesi, 1453‟te İstanbul‟un Fatih Sultan Mehmet tarafından hâkimiyet altına alınmasıyla camiye tahvil edilmiş ve Osmanlı imparatorluğu döneminde de dini bir Mabed olma hüviyetini devam ettirmiştir. 24 Kasım 1934‟te ibadethane statüsünün sonlandırılmasıyla tarihi eserlerin sergilendiği bir müze olarak işlev görmeye başlamış, 24 Temmuz 2020‟ye gelindiğinde ise Ayasofya yeniden camiye dönüştürülerek ibadethane hüviyetine rücu etmiştir. Ayasofya‟nın kronolojik bir biçimde; kilise, müze, cami ve yeniden cami olduğu dönemleri kapsayan süreçte Hindistan-Pakistan Alt kıtasından Osmanlı ve Türkiye topraklarına ziyaretler gerçekleştiren on sekiz seyyahın, eserlerinde Ayasofya Mabedine tahsis edilen bölümlerin analizine odaklanan çalışmamız beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde,“ Ayasofya Mabedi ve Tarihsel Serüveni”ana başlığı altında Ayasofya‟nın kilise statüsünde olduğu Bizans dönemi, cami olarak ibadethane vasfına sahip olduğu Osmanlı Dönemi ve bir müddet müze olarak işlev görmesinin ardından yeniden cami statüsüne tebdil edildiği Türkiye Cumhuriyeti dönemi tarihi muhtasar bir biçimde ele alınmıştır. İkinci bölümde,“Seyahatname Türüne Genel Bir Bakış ve Doğulu-Batılı Seyyahların Seyahatnamelerinde Ayasofya”ana başlığı altında, Doğu ve Batı dünyasında seyahat geleneğinin teşekkül sürecinden bahsedilmiş, Doğulu ve Batılı seyyahların kaleme aldıkları seyahatnamelerde Ayasofya Mabedine ayırdıkları bölümler konu edilerek; bu seyyahların müşahede ve mülahazalarından örneklemeler sunulmuştur. Bu sayede Ayasofya‟ya dair farklı seyahat anlatılarının Urduca seyahatnameler ile mukayese edilmesine imkân sağlanmıştır. Üçüncü bölümde,“Urdu Edebiyatında Seyahatname Türünün Tarihsel Seyri”ana başlığı altında, seyahatname geleneğinin mahiyetinden ve bu sürecin Urdu dilinde seyahatname türünde eserler kaleme alınmasına evrilen sürece ilişkin genel bilgiler sunulmuştur. Dördüncü bölümde,“Urduca Kaleme Aldıkları Seyahatnamelerde Ayasofya Mabedine Yer Veren Seyyahlar”ana başlığı altında, Ayasofya‟nın kilise, cami, müze ve yeniden cami olarak işlev gördüğü süreçleri kapsayan zaman dilimlerinde, Hindistan-Pakistan alt kıtasından Osmanlı ve Türkiye topraklarına gelen on sekiz seyyahın biyografilerine, ilmi çalışmalarına, seyahatlerini gerçekleştirme amaçlarına ve varsa kaleme aldıkları diğer türlerdeki eserlerine dair bilgiler sunularak ilgili seyyahların zihni arka planları sunulmaya çalışılmıştır. Son bölüm olan beşinci bölümde ise“Urdu Dilinde Yazılan Seyahatnamelerde Ayasofya Mabedi”ana başlığı altında, Urdu dilinde kaleme alınmış on sekiz seyahatnamede yer alan Ayasofya Mabedine ilişkin; tarihi, sosyal, siyasi, kültürel, mimari bilgilerin yanı sıra Hindistan-Pakistan alt kıtası seyyahlarının Ayasofya‟ya ilişkin mülahazaları, eserlerinde Ayasofya‟ya dair yer verdikleri menkıbevi anlatılar, Ayasofya için kaleme aldıkları şiirler ve diğer birtakım hususlar ayrıntılı bir biçimde ele alınmıştır. İncelenen seyahatnameler bağlamında Ayasofya Mabedinin Hindistan-Pakistan alt kıtası seyyahlarınca kilise, cami, müze ve yeniden cami olduğu dönemlerde gerçekleştirmiş oldukları ziyaretlere ilişkin gözlemleri esas alınarak; bu yapının tarihsel süreç içerisinde geçirmiş olduğu değişim ve dönüşümlerin Alt kıta seyyahlarının perspektifine nasıl yansıdığı ortaya konulmaya çalışılacaktır.
Özet (Çeviri)
The Hagia Sophia Church, an ancient monument from the Byzantine Empire, was converted into a mosque following the conquest of Istanbul by Sultan Mehmet the Conqueror in 1453, and it retained its status as a religious sanctuary throughout the Ottoman period. On November 24, 1934, it ceased functioning as a place of worship and was repurposed as a museum displaying historical artifacts. Subsequently, on July 24, 2020, Hagia Sophia was reconverted into a mosque, regaining its function as a place of worship. This study, which focuses on the analysis of the sections dedicated to the Hagia Sophia in the works of eighteen travelers from the Indian subcontinent who visited Ottoman and Turkish territories during the various phases in which Hagia Sophia functioned as a church, mosque, museum, and mosque once again, is composed of five chapters. The first chapter, titled“The Hagia Sophia and Its Historical Journey,”provides a brief overview of the structure‟s history during the Byzantine period (when it served as a church), the Ottoman period (when it functioned as a mosque), and the Republican period (when it was converted into a museum and later reconverted into a mosque). In the second chapter, under the title“An Overview of the Travelogue Genre and the Hagia Sophia in Eastern and Western Travel Narratives,”the development of the travel writing tradition in both Eastern and Western worlds is discussed. It also examines the portions dedicated to Hagia Sophia in the travelogues written by Eastern and Western travelers, offering examples from their observations and reflections. This allows for a comparative reading between various travel narratives and the Urdu travelogues. The third chapter, titled“The Historical Development of the Travelogue Genre in Urdu Literature,”offers general information about the nature of the travel writing tradition and its evolution into the writing of travelogues in the Urdu language. In the fourth chapter, under the title“Travelers Who Mentioned the Hagia Sophia in Their Urdu Travelogues,”the study presents biographical information, scholarly works, travel purposes, and other literary contributions (if any) of eighteen travelers from the Indian subcontinent who visited the Ottoman and Turkish territories during the periods when Hagia Sophia served as a church, mosque, museum, and again as a mosque. Through this, it aims to contextualize the intellectual backgrounds of these travelers. The final chapter, titled“The Hagia Sophia in Travelogues Written in Urdu,”provides a detailed examination of historical, social, political, cultural, and architectural information, as well as legendary narratives, poems composed for Hagia Sophia, and other relevant details drawn from the eighteen Urdu travelogues. These reflections illustrate how travelers from the Indian subcontinent perceived and interpreted the Hagia Sophia. Based on the travelogues examined, this study aims to reveal how the transformation and historical transitions of the Hagia Sophia were perceived and recorded by subcontinental travelers, focusing on their observations during the periods in which they visited the monument as a church, mosque, museum, and mosque once again.
Benzer Tezler
- 1947'den günümüze Urdu edebiyatında göç olgusu
The migration in Urdu literature since 1947 to present
MEHMET KEMAL ÇAKMAKÇI
Doktora
Türkçe
2024
Doğu Dilleri ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEKAİ KARDAŞ
- Türkçe ve Hintçe-Urducada ortak kelimeler
The common words between Turkish and Hindi-Urdu languages
GOUS MASHKOOR KHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AVNİ GÖZÜTOK
- Yabancı dil olarak Urdu dilinin öğretiminde kullanılan kitapların incelenmesi ve metinlerdeki kelime sıklığı: İsim ve sıfat kökenli kelimeler
A study of textbooks for teaching Urdu as a foreign language and word frequency in texts: Noun and adjective based words
ELİF ÖCALMIŞ
Doktora
Türkçe
2025
Doğu Dilleri ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ASUMAN BELEN ÖZCAN
- Urdu dilinde yazılmış seyahatnamelerde Ankara izlenimleri
Representations of Ankara in Urdu travelogues
YUSUF CAN MUCUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Doğu Dilleri ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DAVUT ŞAHBAZ