Göstergebilim ekseninde Usûli ve Hayâli Bey'in Güneş kasidelerine bakış
On the axis of semiotics a look at the Sun ode of Usûli̇ and Hayâli̇
- Tez No: 1008727
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ EMRE ÖZYILDIRIM, PROF. DR. HÜLYA AŞKIN BALCI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Türk Dili ve Edebiyatı, Linguistics, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada 16. yüzyıl şairleri Hayâli Bey ve Usûli tarafından yazılan güneş redifli kasideler göstergebilimsel çözümlemeyle mukayeseli olarak incelenecektir. Göstergebilimsel bir çözümleme, bir metnin anlamsal kurulum sürecini ve organizasyonunu belirginleştirmeyi amaçlar. Göstergebilimsel çözümleme, doğası itibariyle öznelerden ve bölümlerden oluşan kasidenin anlatı izlencesini açıklamada ve öznelerinin etkisini sunmada metodolojik ve disiplinlerarası bir zemin sağlamaktadır. İncelediğimiz kasidelerde güneş kavramının metafor olması ve gösterge düzlemlerinin paralelliği, tematik tasarım/çağrışım zemini oluşturarak ortak noktalarda farklı dönüşümleri görmemizi sağlamaktadır. Tezimizde temel aldığımız göstergebilimsel yöntemse Greimas'ın anlam üretim sürecindeki çözümleyici süreç yörüngesi ve anlatı izlencesi aşamalarıdır. Kasidelerin anlatı izlencesinde özne temelli yaklaşımla durum ve dönüşüm sözceleri karşılaştırılmaktadır. Dinamik edimlerinin ve tasvirlerin, sözceleri nasıl dönüştürdüğü şemalarla açıklanarak tegazzül bölümlerindeki diyalogların dönüşüm sözcelerine ve üslup farklarına değinilmektedir. Hayâli Bey'in kasidesinde memduhun açığa çıkışı şairin anlatıya girip Güneş'i (aşığı) savunmasıyla gerçekleşmektedir. Sevgiliye karşı tehdit unsuru olarak şart-sonuçla memduh belirginleştirilmektedir. Şair Usûli'deki dönüşümse Hayâli Bey'den farklı olarak hitâbın diyaloğa evrilmesiyle oluşmuştur ve sevgiliyi memduha şikâyetle bağlaşım ilişkisi kurulmamaktadır. Courtes'ten hareketle Hayâli'nin öznelerindeki ilişki, ettirgen katkı ilişkisiyken Şair Usûli'de diyalogdaki cevaptan kaynaklı tatminsiz uzlaşı ve dönüşlü ilişkiler görünmektedir. Ayrıca memduhu anlatıda açığa çıkaran özne, Hayâli Bey'de göndericiyken Usûli'de istek eksenindeki nesnedir. Memduhun duygu değerinin gerçekleşmesi şartına bağlı edimler, kasidelerde ortaktır. Özetle bu çalışmayla sadece modern metinlerde değil klasik metinlerde de göstergebilim yöntemlerinden yararlanılabileceği sezdirilmekte ve anlatı sözcelerinde özne dönüşümlerinin aynı tematik düzlemdeki farklı metinleri nasıl etkilediği çözümleme süreçleriyle sunulmaktadır. Özne edimlerinin ve tasvirlerin, muhtevaya ve kaside bölümlerindeki geçişlere olan etkisine dikkat çekilerek alandaki çalışmalar için yöntemsel bir perspektif hedeflenmektedir.
Özet (Çeviri)
This study will examine the sun-themed qasidas written by 16th-century poets Usûli and Hayâli through a comparative semiotic analysis. A semiotic analysis aims to clarify the process of establishing meaning in a text. By nature, semiotic analysis provides a methodological and interdisciplinary basis for explaining the subjects in the narrative sequence of the qasida, which consists of subjects and sections. In the qasidas we examine, the metaphorical nature of the concept of the sun and the parallelism of the sign planes form a thematic design basis, allowing us to see the differences in common points. Our semiotic method is based on Greimas's analytical process orbit in the meaning production process and the stages of the narrative sequence. In the narrative sequence, the transformation patterns of utterances are explained with diagrams, and transformations in utterances and stylistic differences are discussed through comparison. Based on Courtes, the relationship between the subjects in Hayâli is one of causative contribution, while in Usûli, there is dissatisfaction arising from dialogue and reciprocal relationships. Furthermore, the subject that gives rise to memduhu is the sender in Hayâli, while in Usûli, it is the object at the center of desire. Actions dependent on the realization of emotional value are common in qasidas. In summary, this study suggests that semiotics can be utilized not only in modern texts but also in classical texts, and it presents how subject transformations in narrative utterances affect different texts within the same thematic plane. By drawing attention to the effect of subject actions and descriptions on the content of odes and transitions between sections, the study aims to provide a methodological perspective for research in this field.
Benzer Tezler
- Popüler kültür ekseninde futbol : Türkiye'de televizyon reklamlarındaki futbolcu kimliklerinin sunumu
Football on the axis of popular culture : Presentation of footballer's identity in Turkish tv commercials
NEVZAT İNAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
ReklamcılıkEge ÜniversitesiReklamcılık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BELMA GÜNERİ FIRLAR
- Göstergebilim, fotoğraf ve kurumsal kimlik bağlamında Yıldız Teknik Üniversitesi örneği
Semiotics, in the context of photography and corporate identity, the case of Yıldız Technical University
SABRİ BAKIŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Güzel SanatlarYıldız Teknik ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ERKAN ÇİÇEK
- Yazımsal imge ekseninde kitap reklamlarının çözümlenmesi
Analyzing the book advertisements in the axis of literary image
ÖMER ŞİŞMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
ReklamcılıkMarmara Üniversitesiİletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FUNDA SAVAŞ GÜN
- Türkiye'deki erkek dergi reklamlarında sunulan erkeklik olgusu: GQ, Men's Health ve Esquire dergilerindeki kıyafet reklamlarının göstergebilimsel çözümlemesi
Masculinity phenomenon presented in the advertisements of man magazines in Turkey: Semiotic analysis of costume advertisements in GQ, Men's Health and Esquire
YAŞAR TURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
ReklamcılıkAkdeniz ÜniversitesiHalkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YEŞİM ÇELİK
- Deleuze: Dilin ontolojisi ve dil rejiminin eleştirisi
Deleuze: The ontology of language and the critique of the language regime
ÖZCAN TİMUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
FelsefeVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EREN RIZVANOĞLU