Hayy bin Yakzan ve Robinson Crusoe arasındaki doğu-batı etkileşimlerinin metinlerarasılık bağlamında incelenmesi
An analysis of east-west interactions between Hayy bin Yakzan and Robinson Crusoe in the context of intertextuality
- Tez No: 1008737
- Danışmanlar: PROF. DR. FIRAT YILDIZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İngiliz Dili ve Edebiyatı, English Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İngiliz Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İngiliz Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, İbn Tufeyl'in Hayy bin Yakzan ile Daniel Defoe'nun Robinson Crusoe adlı eserlerini karşılaştırmalı olarak inceleyerek, aralarındaki ilişkiyi salt tematik benzerlik düzeyinde bırakmadan düşünsel dönüşüm ve yeniden işlevlendirme süreçleriyle açıklamayı amaçlamaktadır. Çalışmanın kapsamı, ada anlatısı etrafında kurulan bilgi anlayışı, özne tasavvuru, insan-doğa ilişkisi ve temsil rejimlerinin karşılaştırılmasıyla sınırlandırılmış; metinlerin ait oldukları Doğu ve Batı düşünce gelenekleri dikkate alınmıştır. Bu doğrultuda her iki eser, yalnızca edebî metinler olarak değil, aynı zamanda kendi medeniyet havzalarının felsefi, epistemolojik ve etik yönelimlerini yansıtan düşünsel yapılar olarak ele alınmıştır. Yöntem olarak karşılaştırmalı edebiyat yaklaşımı benimsenmiş, Julia Kristeva'nın metinlerarasılık kuramı temellendirilmiş, çözümlemenin yöntemsel omurgası ise Gérard Genette'in ötemetinsellik ve özellikle öncül metin-art metin ilişkisi üzerinden kurulmuştur. Bu yöntem, iki metin arasındaki ilişkinin doğrudan bir kaynak-etki şeması içinde ele alınmasından kaçınarak, anlatısal yapıların ve düşünsel unsurların farklı tarihî bağlamlarda nasıl dönüştürüldüğünü görünür kılmaktadır. Bulgular, ada mekânının Hayy bin Yakzan'da tefekkür ve metafizik yetkinleşme alanı olarak, Robinson Crusoe'da ise düzenleme, üretim ve denetim pratiğinin sahası olarak kurgulandığını göstermektedir. Buna paralel biçimde, Hayy'da bilgi duyusal gözlemden metafizik hakikate yönelen bir aydınlanma süreci iken Crusoe'da pragmatik ve araçsal bir rasyonaliteye dönüşmektedir. Özne modeli açısından Hayy, evrensel-metafizik insan tipini temsil ederken, Crusoe modern bireyin mülkiyet, emek, inanç ve iktidar ilişkileri içinde kurulan tarihî bir figür olarak belirginleşmektedir. Sonuç olarak tez, iki metnin ortak anlatı çekirdeğini farklı medeniyet tasavvurları içinde yeniden kurduğunu; benzerliklerin yalnızca etki değil, aynı zamanda dönüşüm kategorisiyle de okunması gerektiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis comparatively examines Ibn Tufayl's Hayy bin Yakzan and Daniel Defoe's Robinson Crusoe, aiming to explain the relationship between these works not merely in terms of thematic similarity, but through processes of intellectual transformation and refunctionalization. The study is limited to a comparison of the understanding of knowledge, the conception of the subject, the human–nature relationship, and the regimes of representation structured around the island narrative, while also taking into consideration the Eastern and Western intellectual traditions to which the texts belong. In this context, both works are treated not only as literary texts but also as intellectual constructions reflecting the philosophical, epistemological, and ethical orientations of their respective civilizational spheres. Methodologically, the thesis adopts a comparative literature approach. Julia Kristeva's theory of intertextuality provides the theoretical basis, while the methodological framework of the analysis is built on Gérard Genette's concept of transtextuality, particularly the relation between hypotext and hypertext. This framework makes it possible to avoid a direct source–influence model and instead to reveal how narrative structures and intellectual elements are transformed in different historical contexts. The findings show that the island in Hayy bin Yakzan is constructed as a space of contemplation and metaphysical perfection, whereas in Robinson Crusoe it becomes a site of order, production, and control. Ultimately, the thesis argues that the shared narrative core of these two works is reconfigured within different civilizational imaginaries, and that their similarities should be interpreted not only through influence but also through transformation.
Benzer Tezler
- Robinsonad edebiyatta insan doğası, tahakküm ilişkileri ve mülkiyet problemi
Human nature, domination, and the property issue in Robinsonade literature
LEVENT BERKAY AYDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Hukukİstanbul Medeniyet ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUZAFFER DÜLGER
- İbn Tufeyl'in Hay b. Yakzan ve Daniel Defoe'nun Robinson Crusoe adlı eserlerinin tarihsel fenomenolojik açıdan incelenmesi
Analysis of the historical phenomenological works of Hay b. Yaqzan by Ibn Tufayl and Robinson Crusoe by Daniel Defoe
İLKNUR SÖYLEMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Karşılaştırmalı EdebiyatErzincan Binali Yıldırım ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ALICI
- İbn Tufeyl`in“Hayy bin Yakzan”adlı eseri ve ütopyalar arasındaki yeri
Başlık çevirisi yok
MEHMET ABDULLAH CANBEK
- Endülüs'te entelektüel yalnızlık ve felsefî baskı çağında bir hakikat arayışı: İbn Tufeyl'in Hayy bin Yakzân'ında ontolojik yükselişin epistemik yapısı
A quest for truth in the age of intellectual solitude and philosophical oppression in al-Andalus: The epistemic structure of ontological ascent in Ibn Tufayl's Hayy ibn Yaqzān
EFECAN LOKAÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
TarihMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEBİL REYHANİ
- İbn Tufeyl'in Hay bin Yakzan adlı eserinde ruh ve beden paradoksu
Paradoxical relation between soul and body in Hayy Ibn Yakzan by Ibn Tufayl
MİHRİYENUR MANCAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BURHANETTİN TATAR